– Assalaýmaǵaleıkúm, Ikram aka!
– Ýaǵalıkúmassalam, Baktııar aka, hal-jaǵdaıyńyz ıahshy ma?
Ekeýmizdiń ózbekshemiz osymen bitedi. Ikram aka dep otyrǵanymyz, 1999 jyldan beri О́zbek etnomádenı birlestiginiń tóraǵasy, ózi ázildep aıtatyndaı, «qazaqtyń oblystaǵy №1 jıeni» Ikram Hashımjanov.
Qudaıdyń qudireti, osy Ikram kókemizdiń bireýge qatty ókpelegenin kórmegen ekenbiz. Ras, ol da tiri jan, kóńilin qaldyratyndardyń kezdesip qalatyny anyq. Biraq, olar týraly tistenip sóılemeıdi, tilin tósep, jumsaq aıtady. Oblys ákiminiń «Baýyrmal» syılyǵyn alǵan azamattyń aǵzasynda ókpe degen dúnıe joq pa ózi dep qalǵandaısyń.
Jaqynda О́zbek etnomádenı birlestigi tóraǵasyn qaıta saılaý ótti. Merzim boıynsha. Qaltaly azamattar kóp qoı. Birlestiktiń tóraǵasy degen ataýǵa qyzyqty ma, kásipkerligimen aty shyǵyp júrgen birneshe jigit osy saılaýǵa túspek bolǵan. Biraq, ózbek dıasporasy qaıtadan I.Hashımjanovty tańdaǵan, daýysyn bergen.
Ikram akany quttyqtadyq. Áńgimemiz eldegi jaǵdaıǵa ulasyp ketti.
– «Qazaq-ózbek bir týǵan» dep jatady ǵoı, – deıdi Ikram kóke. – Eki ulystyń túbi bir, dini bir ekeni bárimizge aıan. Qazaq pen ózbek halyqtarynyń bólispeıtin eshteńesi joq, bir-birine degen ystyq sezimin, týysqandyq nıetin kórsetetinine kýá bolyp júrmiz. Búginde Qazaqstanda jarty mıllıonǵa jýyq ózbek juraǵaty turady. San jaǵynan alǵanda memleketimizde qazaqtardan keıin úshinshi orynda, oblys boıynsha ekinshi orynda turmyz. Oblysta aralas jáne taza ózbek mektepterin qosqanda 150-ge jýyq mektepte balalarymyz ana tilinde oqıdy. Jyl saıyn tórt jarym myńdaı jetkinshekterimiz mektepten túlep ushyp, ómirden óz ornyn taýyp júr. Bótensiń dep jatqan eshkim joq. «Qazaqstan» dep atalatyn ortaq Otanymyzdyń tútini túzý ushýyna bir kisiniń balasyndaı eńbek etip keledi. Jalpy, ózbekter – as ishken dastarqanyn tilip ketetin ult emes, ımany men berekesi bar, eńbek dese, ózge dúnıeni umytatyn halyq. Osyndaǵy aǵaıyndar qazaq halqynyń jerinde tynyshtyqpen aırandaı uıyp otyrǵanyn jaqsy biledi, dostyqty qadirleıdi. «Otany birdiń júregi bir» degendi jaqsy túsinemiz, joǵary baǵalaımyz. Ortaq Otanyńdy jaqsy kórýdi tátti sózben emes, naqty isińmen kórsetýiń kerek. Biz Otanǵa kerek qundylyqtardan tartynyp qalǵan emespiz, elmen, Elbasymen birge ekendigimizdi maqtan tutamyz.
– Islam kóke, osy Avstrııanyń astanasy – Venada sóz sóılegenińizdi estigen edik. Qandaı maqsatpen shaqyryldyńyzdar?
– Bizdiń qoǵamdyq birlestigimiz respýblıkamyzda birinshi bolyp Eýropadaǵy qaýipsizdik jáne yntymaqtastyq uıymynyń Az ulttar isteri jónindegi Joǵary komıssarlary Van de Stýl jáne Knýt Vollebek myrzalarmen kelisimshart arqyly jumys júrgizýdi bastaǵan mádenı birlestik bolyp tabylady. Osynyń arqasynda EQYU tarapynan da bizdiń oblystaǵy ózbek tildi mektepterde birneshe tildi oqytý sapasyn arttyrýǵa qamqorlyq jasalýda. О́zbek mektepterinde qazaq, orys jáne aǵylshyn tilderin meńgerýdi zamanaýı talaptar bıigine kóterý Elbasymyzdyń úsh tuǵyrly til saıasatyna sáıkes keledi.
Osy atalǵan baǵdarlama aıasynda 2009 jyly Vena qalasyndaǵy halyqaralyq konferensııaǵa shaqyryldyq. Knýt Vollebek myrza moderatorlyq jasaǵanda tórtinshi kezekte maǵan sóz berdi. Kóptegen qatysýshylardyń arasynan osylaısha bizge úlken qurmet kórsetildi. Knýt Vollebek – halyqaralyq uıymdar arasynda asa abyroıly kisi. Men, árıne, Ońtústik Qazaqstandaǵy, elimizdegi erekshe jetistikterdi bilim salasymen, ózbek mektepterimen baılanystyra otyryp baıandama jasadym. Sózimdi barlyq qatysýshylar qyzyǵa tyńdady. Moderator Vollebek myrza: «Qazaqstan Respýblıkasynyń Prezıdenti – Qazaqstan halqy Assambleıasynyń Tóraǵasy Nursultan Nazarbaev memleket aýmaǵyndaǵy 130-dan astam ult pen ulys ókilderine jan-jaqty jaǵdaılar jasap otyr. Qazaq mektepterimen qatar orys, ózbek, tájik mektepteri bilim beredi. О́zge ulttar tilderi de jeksenbilik mektepterde oqytylady. Barlyq ulttar ókilderiniń mádenıetin, rýhanııatyn, salt-dástúrin damytýǵa basa nazar aýdarylady», – dep málimdedi.
Konferensııaǵa 60-qa jýyq memlekettiń ókilderi qatysyp otyrǵan. Eki jyl kóleminde Eýropadaǵy qaýipsizdik jáne yntymaqtastyq uıymynan 100 myń eýro kóleminde kómek berildi. Bul qarjy mektep dırektorlary men olardyń oqý isi jónindegi orynbasarlarynyń, muǵalimderdiń bilimderi men biliktilikterin arttyrýǵa, ádistemelik jumysty jetildirýge, oqý-ádistemelik quraldar shyǵarýǵa, semınarlar, basqa da oqytý sharalaryn uıymdastyrýǵa jumsaldy. Qorytyndy retinde halyqaralyq konferensııa ótkizdik. Oǵan О́zbekstan, Tájikstan jáne Qyrǵyzstan ókilderi qatysty. Sondaı-aq, Parlament depýtattary, oblys ákimdiginiń ókilderi, Bilim jáne ǵylym mınıstrliginiń, Qazaqstan halqy Assambleıasynyń ókilderi shaqyryldy. Aıta ketken jón shyǵar, EQYU bóletin aqshanyń 1 sentin de basqa maqsat-múddege jumsaı almaısyz. Talap ta, esep alý jaǵy da, qarjynyń jumsalýyn qadaǵalaý da asa kúshti.
Bizdiń Prezıdentimiz: «Qazaqstannyń bolashaǵy – ıntegrasııada», dedi ǵoı. Sonymen birge, Elbasy bilim arqyly ıntegrasııalanýǵa da aıryqsha mán berip keledi. EQYU-men tyǵyz baılanysymyz bilim salasyn ıntegrasııalaýǵa jol ashady. Daryndy jastar kóbeıedi. Talapty, talantty órenderimiz úshin álemdegi eń bedeldi oqý oryndaryna jol ashylady.
– Ikram Akramuly, sizdiń bir qyzmetińiz – О́zbek drama teatrynyń dırektorlyǵy. Elbasynyń ózi kelip arnaıy ashqan teatrdyń búgingi jaǵdaıy qandaı?
– Elbasymyz Nursultan Ábishuly Nazarbaev sansyz babtar mekeni –Saıramǵa kelip, oblystyq О́zbek drama teatryn ashqan. El-jurt ta erekshe rıza bolǵan edi. Bul – teńdessiz tartý. Elbasymyz sonda: «Bizdiń kóp ulttylyǵymyz – maqtanyshymyz. Ár alýan etnostar mádenıeti – gúl shoǵyndaı. Men ózbek halqynyń ózgeshe eńbekqorlyǵyn joǵary baǵalaımyn. Qazaq pen ózbek – túbi bir baýyrlar, etjaqyn aǵaıyndar. Teatr da tyń tabystarǵa jetetin bolady», – degen edi.
On jyldan asty, kóptegen jetistikterge ıe boldyq. О́zbek teatry kórermenin tapty, keń tanyldy. Gastrolge shyǵa bastadyq. Jambylda, Qyzylordada, Túrkistanda, oblystyń basqa da aýdandary men qalalarynda boldyq. Teatr festıvaldarynda, baıqaýlarda ozyp, júldeler alyp júrmiz. Dýlat Isabekovtiń «Eskertkish», Iozef Ladanyń «Sıqyrly alma», Sharaf Bashbekovtiń «Temir qatyn», Bertold Brehttiń «Kýraj ana jáne onyń balalary», Saılaýbaı Jumaǵulovtyń «Kúıeýińdi bere tur» deıtin dúnıelerin, taǵy basqa da kóptegen týyndylardy sahnaladyq.
Tashkent saparynda Qazaqstannyń О́zbekstandaǵy elshisi Bóribaı Jeksenbınniń, О́zbekstan ultaralyq mádenıet ortalyǵynyń tóraǵasy Nasreddın Muhammadıevtiń jáne respýblıkalyq Qazaq etnomádenı ortalyǵynyń bastamasymen uıymdastyrylǵan Áıteke bıdiń 370 jyldyǵyna arnalǵan «Biz – bir halyqpyz» dostyq festıvaline qatysyp qaıttyq.
О́zbek teatrynyń ujymy jańasha izdenis ústinde. Rejısserimiz Hamıd Kulabdýllaev, aıtýly akterlerimiz Saıdıkarım Mahmýdov, Adyljan Toganbaev, Ýlýgbek Nasırov, Rýstam Saıdhodjaev, Sabrınısa Rozmetova, Venera Nıshanbaeva, Dılfýza Ibragımjanova, Dılora Halmetova, Zarına Kadırmetova, Zýlkaram Toganbaeva, Bahrom Iskandarov, Sherzod Hadjımetov, Abrar Askarov, Akbar Erhanov, Ahmadbaı Ergeshov, Javlan Saıtov, taǵy basqalar kórermender kózaıymdaryna aınalǵan.
Elbasynyń ózi kelip ashqan О́zbek drama teatry, árıne, ózgeshe eńbektenýge tıis. Biz qazaqstandyq ózbek bolǵandyǵymyzdy maqtan etemiz. Men Tashkenttegi jıyndarda da qazaqsha sóıledim. «Qazaq elindegi ózbekter ózgeshemiz, – dedim. – Mentalıtetimiz, qazaqy peıilimiz, darhandyǵymyz, ashyq kóńil, aqjúrektigimiz arqyly aıryqshamyz. Qasıetterimiz qazaq pen ózbektiń berik quımasyndaı. Sol sebepten ózgeshe ózbektermiz». Sóıtip, Tashkenttiń ózbekterine aıshyqty alty qazaqy shapan japtyq.
Bıylǵy teatr maýsymyn Atyraýdyń arda perzenti, belgili jazýshy Rahymjan Otarbaevtyń «Aıaýlym Anfısa» komedııalyq týyndysymen ashtyq. Kóp kóńilinen shyqqan spektakl ári teatr ujymynyń el Táýelsizdiginiń 25 jyldyǵyna arnaǵan tamasha tartýy boldy.
Teatr kóktemi festıvalinde Rahymjan Otarbaev ózi kelip, «Aıaýlym Anfısa» spektaklin kórgen soń, «men búkil Qazaqstannan basqa teatrlarda ózbek teatrynyń akterlerindeı dárejesin jetkizip oınaǵandardy kórmedim», – dep joǵary baǵasyn berdi. Qazaqtyń klassık jazýshysynyń bul pikiri teatrymyzdyń akterlerin erekshe qanattandyrdy.
Bir qyzyǵy, Ikram Akramulynyń alǵashqy mamandyǵynyń avıasııaǵa qatysy bar. 1975 jyly Tashkent qalasyndaǵy №2 Avıasııa-tehnıkalyq ýchılıshesin «ushaqtardy qurastyrýshy» mamandyǵy boıynsha úzdik bitirgen. Keshegi avıator, búginde О́zbek etnomádenı birlestiginiń tóraǵasy retinde ol elimizdegi ulttar dostyǵyna qaltqysyz eńbek etip keledi.
Baqtııar TAIJAN,
«Egemen Qazaqstan»
Ońtústik Qazaqstan oblysy
