Bir shatqaldy saıabaqqa aınaldyrmaq

Qazaqstan keń-baıtaq degenimizben, iri qalalar ornalasqan aımaqtarda mynaý jalpaq dúnıeniń tarlyǵy baıqalady. Jazyqtaý jerde ornalasty degen Shymkentińizde de sondaı. Jaryqtyq, jer aqsha bolyp, saýyn sıyrǵa aınalyp turǵanda, trotýardyń ózin de satyp jibergen «náshendikter» keıin osy qala óskende jaǵdaıy ne bolady dep oılamaǵan syńaıly. Búginde qala halqynyń sany 1 mln-nan asyp ketti. Oń­tús­tiktiń áýe aınalyp jerge tú­setin aptabyn­da ystyq tabaǵa qýyrylǵan jurt qý janyn qoıar jer tappaı sendelip qalady. Ras, saıabaqtar bar. Biraq, uzaq mer­zimge jalǵa alǵan búgingi za­man­­nyń baılary kafe, meıramha­nadan bastap, túrli saýyq nysan­daryn salyp, ókpesin óshirip tas­tady. Burynyraqta ákimdik ta­rapynan qyzyl syzyq má­selesi kó­terilgende, osy aǵaıyn­dar «ká­sip­kerlikke shabýyl jasalyp ja­tyr» dep shýlaǵannan keıin shen­­diler «ash páleden qash pále» bolyp zorǵa qutylǵan. Halyqtyń jazyǵy qaısy, olar qaı­da baryp demalýy kerek?! Bul ýaqyt kút­tirmeıtin ózek­ti másele edi. Muqym dú­nıe­ge bel­gili Túrkııanyń qalaı kórkeı­ge­nin ózi kórip kelgen Janseıit Qan­seıit­uly bul shetin máseleniń oıa­byn tapty. Qala aýmaǵyndaǵy ıesiz jatqan bar shat­qal, qolat, saı-salanyń tizimin alyp, olar­dy saıabaqqa aınaldyrýdyń jolyna ki­risip ketti. Aıtqandaı, bul jerlerge shaǵyn bir qalany or­­n­alastyrýǵa da bol­ǵandaı eken. Jaqynda oblys ákiminiń oryn­basary Jaqyp Bókenbaev, ob­lystyq tabıǵı resýrstar já­ne tabıǵatty paıdalanýdy ret­teý basqarmasynyń basshy­sy Muhıt Otarshıev jáne Shymkent qa­lasy ákiminiń orynba­sary Beısen Jan­bosynov ótkizgen brı­fıngte biraz jaı­t­t­ar­­ǵa qanyqtyq. Qala aýmaǵyndaǵy 16,8 myń gektar shatqal jer kólemi bo­lashaqta jasyl aımaqqa aınal­sa, birinshi kezekte 97 gektarda or­nalasqan 5 shatqaldy saıa­baq­qa aı­naldyrý maqsatynda kó­gal­dan­dyrý jumystary bastaldy. Is-sharanyń bas­ty maqsaty – qala aý­maǵyndaǵy qaraýsyz qalǵan shat­qaldardy kógaldandyryp, qa­la­nyń ekologııalyq ahýalyn jaq­sar­tý úshin demalys oryndaryna aınaldyrý bolmaq. Alǵashqy bastama retinde 2017 jyl­dyń 14 qańtarynda Tas­saı turǵyn úı alabynda or­na­­lasqan 25 gektar shat­­qaldy kógaldandyrýǵa senbilik uıym­das­­tyrylyp, onda qaraǵaı, arsha, aq­qa­ı­yń, emen, shaǵan, talshyn já­ne terek kó­shet­­teriniń 1718 dana­sy egildi. Oblys ákimi qatysqan atalǵan shat­­qalǵa «Shymsaıa» ataýy be­ri­lip, bel­gi tas or­natyldy já­ne bolashaq urpaq­qa ja­zyl­ǵan hat­tyń kapsýlasy salyndy. Bo­­la­shaqta bul saıabaqta qala tur­ǵyn­dary men qonaqtarynyń ta­za aýada tynyǵyp, demalýy úshin 6 myń túp aǵash kóshetteri egi­letin bolady. Sonymen qatar, balalar alańshasy, shahmat jáne doıby alańy, velo jol­dar men teatraldyq sahna, polısııa bólimshesi jáne sport­tyq jattyǵý alańdary salynyp, halyq ıgiligine be­ri­ledi. Saıa­baqqa egilgen aǵashtardy qor­­ǵaý, kútip-baptaý jáne ári qa­raı aǵash egý jumystaryn júr­gizý qala ma­ńyndaǵy 5064 gek­tar jerde qurylǵan jasyl bel­deýdi qorǵaý jáne ósirý ju­mystarymen oblystyq tabıǵı resýrs­tar já­ne tabıǵat paıdalanýdy ret­teý basqarmasyna qarasty «Ja­syl aımaq» KMM aınalysatyn bolady. Atalmysh mekeme tu­qym­baǵynda 40-tan asa aǵash-buta kóshetteri túrleriniń 3555,6 myń danasy ósirilýde. Qalany kógaldandyrý úshin 2016 jyl­dyń kúzinde 39300 dana kóshet­pen qamtamasyz etilgen bolsa, shat­qaldardy kógaldandyrýǵa bıiktigi 2,5-3,0 metr­den asatyn ártúrli aǵash kóshetteriniń 183,5 myń danasyn tuqymbaqtan berýge múmkindik bar. Aldaǵy ýaqytta josparǵa engen negizgi 5 shatqaldyń kógal­dan­dyrýy nátıjesinde Shymkent qa­lasynyń aýasy birshama jaq­sarady. Sonymen qatar, de­ma­­lys aımaqtarynyń sany artyp, tur­­­ǵyndar úshin óte yńǵaıly keshen bolmaq. Qazir shatqaldardy ıgerýdiń alǵ­ashqy kezekteri bastalyp ket­ti. Sen­bi­likke oblys basshy­sy­nyń ózi q­aty­syp, kóshet egip júr­gen­dik­ten, qa­la hal­qy bul bas­ta­ma­nyń ómirsheń bo­la­tyn­dyǵyna senip otyr. Kóshetterdiń deni Oń­tús­tik­tegi tuqymbaqtardan aly­­na­tyn­dyǵyn aıt­tyq. Iаǵnı, mem­leket qar­jy­sy ysyrap bolmaıdy. Oblys ákimi el úshin ke­rek dú­nıege demeýshiler tabylatyna se­nim bildirgen. «Ońtústik – ulystyń uı­t­qysy» dep beker atamaıdy ǵoı. Halyqqa kerek iste elin shynaıy súıetin, qolynan kel­gen kómegin aıamaıtyn aqberen jigit­ter bolady. Sondaı jigitterdiń soıy – ob­lys­tyq máslıhattyń depýtaty Qaı­rat Balabıev «Egemenniń» tilshiler qosy­ny­na qońyraý shaldy. Kezdestik. – Oblys ákimi Janseıit Túımebaev elimizde ázirge qolǵa alyn­baǵan tyń jobany iske asyryp jatyr, – dedi ol. – Jurt qat­ty qýanýda. Biz de kásibimizden ná­sip taýyp, az-kem dúnıe qura­saq, áýeli Alla, sosyn el men Elba­synyń arqasy. Halyqtyń den­saýlyǵy úshin qolǵa alynyp jat­qan sharaǵa syrttan qaraýyl bo­lyp qaraýǵa azamattyǵymyz jibermeıdi. Oblys ákiminiń bas­tamasyn qoldap, bir shatqaldy saıabaqqa aınaldyrýdy táýekel dep moınyma alǵaly turmyn. Zamannyń tar ýaqytynda Asanbaı Asqarov qaladaǵy eń iri dendrobaqty iske qosty. Qazir qoı ústine boztorǵaı jumyrtqa­la­ǵan zaman. Shymkent kóz aldymyzda ertegi qalaǵa aınalyp kele­di. Memleket basshysy Nursultan Nazarbaev «Shymkent Qazaqstannyń úshin­­shi qalasy bolady» dep baǵa berdi. El­­basy eldi órkendetýge kásipkerlerdi úne­mi shaqyryp keledi. Al, men Shym­kenti­miz gúldene berý úshin osyndaı sheshim qabyldadym. Jasaǵan isimizdi eshkim esh­qaıda kó­terip ketpeıdi, el ıgi­li­gine qalady. Jal­py, Janseıit Qanseıitulynyń oblys ákimi bolyp taǵaıyndalǵannan beri jasap jat­qan jumystary kóz aldymyzda. «Ońtústik aýyl sharýashylyǵy, kókónis ónim­deriniń ortalyǵyna aı­nalady» degen sózi bárimizge unady. Bul sózdi jaı aıtyp qoı­maı, ár aýdan, qalanyń damý tu­jy­rym­damasyn jasatyp jatyr. El úshin osyndaı paıdaly jumystar jasap jatqan oblys basshysyna jo­ba­­larynyń iske asýy úshin bárimiz kó­mektesýimiz kerek. Bir shatqaldy saıa­baq­qa aınaldyrýdy moınyma ala­tyn­dy­ǵymdy aıttym. Endi oblys kásip­ker­­lerin osy isti aıaǵyna jetkizý úshin saý­apty iske shaqyramyn. Aqedil jigit osylaı deıdi. Qatty qýandyq. El saýlyǵyn oı­laǵan, sol úshin qolǵa alynǵan jo­balardy iske asyrý úshin mem­le­kettiń qolyna qaraı berýge bolmaıdy. Ońtústiktiń aıtýly azamaty endi el úshin qajet taǵy bir úl­ken sharýa­ny kátepti qara nar­daı moınyna aldy. Shat­qal­dar­­dy saıabaqtarǵa aınaldyrý – ob­lys ákiminiń tikeleı mindeti emes, ult saýlyǵy úshin jasalyp jat­qan saýap­ty jumys. Qaırat Raqymuly da bar­lyq kásipkerler se­kildi nesıe alyp ju­mys jasaý­da. Biraq, demeýshilerdiń kó­me­gi­men bitetin iske el degen jigi­t­­ter­diń kómegi kerek. О́ziniń bas­ta­mashy bolyp, áriptesterin sha­qy­rýynyń mánisi de osy. Baqtııar TAIJAN, «Egemen Qazaqstan» Ońtústik Qazaqstan oblysy