Eýropa qurlyǵynda fýtbol maýsymynyń qarqyny kúsheıe bastaǵan sátte, elimizdegi fýtbol maýsymy máresine jetti. «Qaırat» bıyl da chempıon bola almady. Kýbokten de aıyryldy. Eki marapatty da «Astana» ıelendi. Aıaqtalǵan maýsymnyń ózge qorytyndylary týraly ne aıtýǵa bolady? Jáne eń basty suraq: qazaq fýtbolynyń deńgeıi ósti me?
«Astananyń» dýbli
«Astana» men «Qaırat» osy maýsymnyń úzdikteri ekeni belgili. Fýtbol maýsymynyń birinshi jáne sońǵy matchy dál osy eki klýb arasynda ótti. Qazaqstan sýperkýbogyn sarapqa salǵan eki ujymnyń arasynda ótken match maýsymnyń ashylýy bolǵan edi. Ol kezde almatylyqtar jeńiske jetken-di. Alaıda, «Astana» barynsha tıimdi jáne nátıjeli oıyndardyń arqasynda chempıonattyń ortasyna deıin óz qarsylastarynan upaı sanymen áldeqaıda basym turdy. Chempıonat bel ortasyna jetken kezde, «Qaırat», «Ordabasy», «Ertis» úsheýiniń arasynda belgili bir básekelestik paıda boldy. Olar «Astananyń» upaı sanyna qaramastan, elordalyq ujymdy qýyp jetýge tyrysty. Qazaqstan quramasynyń kapıtany Baýyrjan Islamhan, «Zenıtpen» ÝEFA kýbogynda jeńiske jetken Andreı Arshavın, «Bavarııamen» ÝEFA Chempıondar lıgasynda top jarǵan Anatolıı Tımoshýk sııaqty tamasha fýtbolshylary bar «Qaırat» qana «Astanaǵa» chempıondyq básekede laıyqty qarsylas bola aldy. Tipti «Astana Arenada» 1:4 esebimen elordalyq komandany jerge qaratyp ketken edi. Biraq «Qaırat» qansha tyryssa da, Stanımır Stoılov shákirtteri chempıondyqty bermedi. Osylaısha, «Astana» chempıon, «Qaırat» ekinshi orynǵa ıe bolsa, úshinshi oryn úshin talasta «Ertis» «Ordabasydan» bir upaıǵa basym tústi. El kýbogynda da chempıonattyń úzdik eki klýby qarsylas komandalardan basym bolyp, fınalda kezdesken edi. Almatynyń qar basqan stadıonynda Djýnıor Kabananga soqqan dop astanalyq klýbqa jeńis áperdi.Negizgi kórsetkishter
«Qaırat» chempıonat boıy qarsylastar qaqpasyna 75 gol soqty. Sonymen qatar, chempıonat oıyndarynda óz alańynda jeńilmegen de sol komanda. Bul úzdik kórsetkish. Almatylyq klýb sapynda óner kórsetetin Jerar Goý 22 gol soǵyp, qaıtadan maýsymnyń surmergeni atandy. Al chempıon «Astana» 47 golmen el birinshiligin aıaqtady. Alaıda, astanalyqtardyń chempıon atanýy bir esepten zańdylyq ta. Sebebi «Astana» chempıonatta eń az gol jibergen komanda bolyp shyqty. 32 oıynda 21 gol jibergen. Al eń kóp gol jibergen komanda «Jetisý» bolyp otyr. Qarsylas komandalardyń oıynshylary «jetisýlyqtar» qaqpasynan 53 ret sańylaý tapqan eken. Budan bólek, Qazaqstan premer-lıgasynda eń kóp match ótkizgender tizimin «Tobyl» klýbynyń kapıtany Nurbol Jumasqalıev bastap tur. Ol jalpy Qazaqstan birinshiliginde 496 oıyn ótkizgen eken. Bul absolıýttik rekord bolyp sanalady. Samat Smaqov, Davıd Lorııa, Rınat Abdýlın, Farhadbek Yrysmetov, Maqsat Baıjanov, Andreı Fınonchenko syndy fýtbolshylar da sporttyq karerasyn jalǵastyryp, jastarǵa úlgi bolýda. Aǵa býynnyń izin basyp kele jatqan tájirıbeli fýtbolshylar da emes. Baýyrjan Islamhan, Eldos Ahmetov, Serikjan Mujyqov, Islambek Qýat, Roman Mýrtazaev, Ashat Taǵybergen, Dıdar Jalmuqan, Erkebulan Tuńǵyshbaev sııaqty talantty fýtbolshylarymyz el quramasynda da, óz klýbtarynyń sapynda da joǵary deńgeıde oınap júr. «Tobyl» shabýylshysy Sergeı Hıjnıchenkonyń goldary da qostanaılyq jankúıerge erekshe qýanysh syılady. Lýkash Fabıanskıge eki gol soqqan Sergeı talantty shabýylshy ekenin dáleldeıdi. Sonymen qatar Qazaqstan chempıonatyndaǵy úzdik legıonerlerdi atap ótpese bolmaıdy. Patrık Tvýması, Jerar Goý, Djordjıo Despotovıch, Djýnıor Kabananga sııaqty jigitterdiń Qazaqstandaǵy karerasy sátti bolyp shyqty. Olar búginde Qazaqstan chempıonatynyń úzdik oıynshylary. «Astana» sapyndaǵy legıonerler sheteldik klýbtarmen ótken oıyndarda jaqsy óner kórsetti. Ásirese, Patrık Tvýmasıdiń jyldamdyǵyn erekshe aıtýǵa turarlyq. Qazaqstandyq klýbtarda oınaıtyn fýtbolshylar arasynda eń jyldamy da Patrık deýge bolady. О́tken jyly Jerar Goýdyń qasynda shabýylshy bolǵan Despotovıch «Astanaǵa» aýysyp, chempıonat basynan gol soǵa bastady. Al reseılik Andreı Arshavın chempıonat basynda azdap kibirtiktese de, birtindep «Qaırat» qarqyny kúsheıgen soń, ol da jankúıerin tamasha goldarmen qýanta bastady.El chempıony ÝEFA-nyń aýtsaıderi me?
Árıne, «Astana» úshin Eýropa aıasynda ótetin saıystarǵa saqadaı saı bolý bapker tarapynan mindettelgeni anyq. О́tken jylǵy oıyndardan sabaq alǵan «Astana» osy maýsymda ózderiniń kezdesýler kúntizbesiniń aýyr bolatynyn eskergen. Sondyqtan da «Astananyń» tıimdi esepke qol jetkizip, sodan keıin qorǵanysta oınaıtyny baıqaldy. Iаǵnı, bul ádis Eýropanyń kóptegen beldi ujymdarynyń taktıkasyna aınalǵan. Dál osyndaı taktıkany Aleks Fergıýson «Manchester Iýnaıtedte» ustanǵan edi. Sebebi aǵylshyn fýtbolynda Eýro kýboktardan bólek ózara chempıonaty da tartysty jáne kýbok oıyndary da kóbirek ekendigi belgili. Sol sebepti Fergıýson óziniń shákirtterin barynsha tıimdi jáne artyq kúsh jumsamaı oınaý qajettigin talap etti. О́ıtkeni fýtbolshylar maýsym boıynda biraz sharshaıdy jáne onyń ústine jaraqat ta alyp jatady. Bul týraly Ser Aleks óziniń avtobıografııasynda tolyq aıtqan. Osy rette, Stanımır Stoılov ta dál osy utymdy taktıkany «Astana» fýtbolshylaryna sińire alǵan. Dúıim jurtqa bul ońaı kóringenmen, úlken táýekeldi qajet etetin ustanym. О́ıtkeni, bir gol aıyrmasymen jeńisti ustap turý qıynnyń qıyny. Bir sátte komandanyń bar eńbegi upaı joǵaltýmen ulasyp ketýi ábden múmkin. Biraq «Astananyń» bul ustanymy tolyqtaı senimdi aqtap shyqty desek, qatelespeımiz. Chempıonatta jeńiske jetti, Qazaqstan kýbogyn elordaǵa alyp keldi, tipti Chempıondar lıgasynyń irikteý oıyndaryn da tamasha ótkizgen edi ǵoı. «Seltıkpen» ótken qarymta matchta tóreshi Nenad Erıchtiń qaqpasyna eki birdeı 11 metrlik aıyp dobyn belgilep, «Astanany» Chempıondar lıgasynan shyǵyp qalýyna «jaǵdaı jasap» bergenin bilemiz. Osylaısha, ÝEFA-nyń ekinshi deńgeıli saıysynda qazaqstandyq klýb synǵa túsip jatyr. Kezinde Tańat Nóserbaevtyń ónerin synap kórýge shaqyrǵan «Iаng Boız», Grekııa chempıony «Olımpıakos», kıprlik «Apoel» «Astananyń» toptyq kezeńdegi qarsylasy atanǵan kezde, Eýropa lıgasynda toptan ary qaraı ótýge múmkindik bar sııaqty kóringen edi. Alaıda, qazirgi ýaqytta óz tobynda eki ret teń oınap, eki ret utylǵan «Astananyń» pleı-off kezeńine ótýi múmkin emes. Desek te, «Astana» fýtbol klýby osy maýsymdy tamasha ótkizdi. Sheteldik arenada keı jerde sáttilik, keı jerde tájirıbe jetpeı qaldy. Biraq, sońǵy eki jylda «Astana» óz jankúıerlerine qaıtalanbas keremet qýanyshty sátter syılaǵandyǵyn aıta ketken jón. Komanda óziniń jan salyp oınaı alatyndyǵyn kópshilikke dáleldeı aldy. Astanalyq ujym pleı-offqa óte almasa da, «Apoelmen» tamasha oıyn ótkizdi. Jeńilip turyp, jeńiske jetýi elimizdiń fýtbol jankúıeri úshin bıylǵy maýsymdaǵy eń keremet sátterdiń biri boldy.Kelesi maýsymnan ne kútemiz?
Bıylǵy maýsymda Qazaqstan Premer-lıgasy ájeptáýir óskenin kórdik. Komandalar arasyndaǵy báseke de joǵarylady. Kelesi jyly joǵary lıgada top jarǵan qyzylordalyq «Qaısar» men ótpeli matchta «Tarazdy» 3:0 esebimen jeńgen Semeıdiń «Altaı» klýby eldiń basty birinshiliginde baq synasatyn bolady. Jańa maýsymǵa degen daıyndyq jumystary qazirdiń ózinde qyzý júrýde. «Qaısar» bolgar mamany Stoıcho Mladenovti bas bapker taǵaıyndady. «Qaırat» ortalyq sheptiń negizgi oıynshylarynyń biri Anatolıı Tımoshýkpen qoshtasty. «Astana» bolsa, «Ertis» sapynda osy jyly 18 gol soqqan Roman Mýrtazaevty aldy. Qazaqstan chempıonatynyń klýbtarǵa qoıar talaby jyldan jylǵa ósýde. Endi komandalar jas fýtbolshylardy tárbıeleý, transferlik jumystardy joǵary deńgeıde júrgizý, klýb qarajatyn tıimdi paıdalana bilý, bapkerler men basqa da qyzmetkerlerdiń jumysyn jaqsartý sııaqty talaptar endigi rette basty nazarda bolýy shart. Sebebi elimizdegi fýtboldyń deńgeıiniń ósýimen qatar, Qazaqstan chempıonatyna degen qyzýǵyshylyqtyń da artatyny sózsiz. Kezinde ataǵy jer jarǵan Paolo Maldınıdiń Almatyǵa kelip, «Qaırattyń» fýtbol tarıhymen tanysýy da osynyń dáleli. Bul degenimiz endi keletin legıonerlerden de úlken sheberlikti talap etý múmkindigi týady. Chempıonattaǵy komandalar deńgeıi osyndaı qarqyndy tolqynmen damı tússe, kelesi maýsymda «Astana» men «Qaırat» qaqpalarynyń kiltin tabar fýtbolshylar az bolmaıdy. Osylaısha 2016 jylǵy fýtboldan ótken Qazaqstan Premer-lıgasy jankúıerlerdiń tolyqtaı kóńilinen shyqty dep aıta alamyz. Keler maýsymdy búginnen asyǵa kútýshiler, álden talqyǵa salatyndar kóbeıip keledi. 2017 jylǵy fýtbol maýsymy jankúıerlerine kóptegen qaıtalanbas sátter men keremet goldar ákeledi degen senemiz. Bı-Bolat Seıtaq
