Aýyldyń aınalasy jasyl jelekti ormandy alqappen kómkerilgen kórikti meken eken. Arqanyń saýmal aýasy men salqyn samaly terbeı syńsyǵan aq qaıyńnyń sulý sybdyryna, jorǵa jeldiń jeńil lebi sydyrta shaıqaǵan seleýli dalanyń buıra tolqyny qosylyp, uıadaı aýyldyń sánine saltanat syılaıdy. Aýyl irgesindegi aıdyndy jaǵalaı jaıylyp, shybyndaı shulǵyǵan úıir-úıir jylqylar men áýkesi salbyraǵan mama sıyrlar jerdiń kórki ispettes.
Qazaqtyń qaı aýylyna barsańyz da ol óńirdiń ózindik tarıhy, syrtqa bedeldi, aýylǵa abyroıly aıtýly tulǵalary jaıly estısiz. Barataı da ondaı «ataqtylardan» kende emes eken. Aýyldan tike batysqa qaraı segiz shaqyrym jerde Aqan seri Qoramsaulynyń kindik qany tamǵan Qoskól menmundalap tursa, týǵan jerin orys-oırattan qorǵaǵan Aqan batyr Shotanuly men 1885 jyly Sibir qazaqtary atynan ımperator II Aleksandrdyń taqqa otyrý saltanatyna qatysqan segiz adamnyń biri – Shóbek Baısarın, Alash ardaqtysy Mámbetáli Serdalın, sondaı-aq HH ǵasyrdyń basynda Kókshetaý óńirinde dinı aǵartýshylyqpen aınalysqan ári patshalyq Reseıdiń qazaqty shoqyndyrý isine qarsy turǵan molda Naýryzbaı Talasov (Naýan haziret) osy eldiń maqtanyshy eken.
Barataılyqtardyń basqa jurttan ereksheligi – joǵarydaǵy ataqtylaryn syrttaı maldanyp, ishteı maqtanyp jalań abyroı tutpaı, kúni búginge deıin olardyń ónegeli ósıetin buljytpaı oryndaıtyndyǵynda. Mysaly, Naýan haziretten beri jalǵasqan jaqsy úrdis aýylda adamy qaza bolǵan shańyraqqa kórshi-qolańdary eshqandaı aýyrlyq túsirmeıdi jáne múrdeni jerleý rásimderin asta-tók mal soıyp ysyrapshyldyqqa uryndyrmaıdy. Syrttan kelgen kóńil aıtýshylardy kúlli aýyl óz úılerine bólip áketedi.
Osy bir jaqsy sharıǵı úrdisti elimizdiń basqa óńirlerinde nege jańǵyrtpasqa. Elbasy Nursultan Nazarbaevtyń «Bolashaqqa baǵdar: rýhanı jańǵyrý» atty maqalasyndaǵy «Jańǵyrý ataýly burynǵydaı tarıhı tájirıbe men ulttyq dástúrlerge shekeden qaramaýy tıis. Kerisinshe, zamana synynan súrinbeı ótken ozyq dástúrlerdi tabysty jańǵyrýdyń mańyzdy alǵysharttaryna aınaldyra bilý qajet. Eger jańǵyrý eldiń ulttyq-rýhanı tamyrynan nár ala almasa, ol adasýǵa bastaıdy» deýi joǵarydaǵydaı jasampaz dúnıelerge el bolyp kóńil bólýdi eskertip turǵan joq pa!
Aýyldyń ekinshi bir ereksheligi – elden shyqqan kásipkerler únemi bas qosyp, aýyldyń jaıyn nazarlarynda ustaıdy eken. Erterekte ómirden ótken barataılyq Maram Álıev degen azamattyń úrim-butaǵy mektep aýlasyna adamdar saıalaıtyn shaǵyn baq ornatyp qoıypty. Odan basqa Kókshetaý qalasynyń shetine myń túp kóshet otyrǵyzyp, Elbasymyzdyń rýhanı jańǵyrý maqalasyndaǵy: «Patrıotızm kindik qanyń tamǵan jerińe, ósken aýylyńa, qalań men óńirińe, ıaǵnı týǵan jerińe degen súıispenshilikten bastalady» degen ósıetin urandamaı-aq oryndap jatqanyn baıqadyq.
Shap-shaǵyn aýyldyń kelbeti de tartymdy. Qoparyla kóshken el, qıraǵan tam, kóńirsigen úıindi joq. Biren-saran qalaǵa qaraı jóńkilgen otbasylardyń úıin aýyldan shyqqan kásipkerler ózderi satyp alady da, ońtústik jaqtan jerdiń emshegin emip úırengen otbasylardy qonystandyryp, kókónis sharýashylyǵyn jandandyrýda.
Bizdiń jolbasshymyz Abaı Maramuly: «Meniń bar maqsatym – týǵan
aýylymdy tozdyryp almaý. Atalarymyz aıtqandaı, «el kóshse, jer jetim, mal ketse, bel jetim» qalatyny ras eken. El kóshse, mektep jabylady. Naǵyz «náýbet» sonda ornaıdy. Osyny eskerip qaladaǵy jetimder úıinen balalar asyrap alyp, aýylǵa ákelip ornalastyrýdamyz», dedi.
Bul jańalyq bizdi eleń etkizdi. «Ol balalar qaıda, kórsetińder?» dedik. Aǵaıyndy ulty orys úsh jetkinshekti baýyryna basyp mápelep otyrǵan Saıran Ibraev degen azamattyń otbasyna bardyq. Balalardyń úlkeni ádemi sary qyz ózin Áıgerim dep tanystyrdy. Onymen qoımaı Abaıdyń jyrlaryn birinen soń birin tógildirdi... Uıyp otyryp tyńdadyq. Bular sııaqty «qonaq» balalar aýylda kóp eken. Bári qazaqsha sóıleıdi, qazaqsha oqıdy. Jetkinshekterdi asyrap alǵan otbasylarǵa kásipkerler kómektesip turady... Elbasymyz kópshilikke ún tastap «Týǵan jerge tý tigińder» dep júrgeniniń úlgisi osy emes pe?!
