Muhıt jaǵasyndaǵy Monako
Monako – muhıttyń jaǵasynda ornalasqan memleket. Sodan bolar, pavılonyn muhıt taqyrybyna arnaǵan. Oǵan kirgen boıda sý astyna súńgigendeı kúı keshesiz. Al tóbede aınamen qaptalǵan kolonnalar qozǵalyp, tómennen túsetin proeksııalyq fılm kórsetilgende teńizdiń astymen de, ústimen de júrip ótip, Monakonyń ózine sapar shegesiz. Odan keıin dúrbi ispettes qurylǵylardyń kómegimen qala kóshelerimen «serýendeýge» múmkindik bar.
Monakonyń terrıtorııasy shaǵyn bolǵanymen, xalqy kóp. Búginde memleket basshylyǵy muhıt ústine shaǵyn qalashyqtar salý jobalaryn iske asyryp keledi. 1950 jyldan beri sondaı tórt aýqymdy bastama qolǵa alynǵan eken. Endi taǵy bir aral ispettes shaǵyn aýdan qurylysyn qolǵa alǵan. «Offshore Project» jobasynyń aýmaǵy 6 gektardy quraıdy. «Jobanyń qurylysyn 2025 jylǵa deıin aıaqtaý josparlanýda. Ony iske asyrý barysynda arnaıy baǵanalar qaǵylyp, beton quıylady. Sonyń negizinde jańa shaǵyn aýdan boı kóteredi. Teńiz sýy da lastanbaıdy. Barlyq jumystar ekologııalyq taza bolady. Ol jerde qonaqúıler, turǵyn úıler men bıznes ortalyqtar salynady. Shaǵyn araldyń aýdany úlken bolmasa da, el ekonomıkasyn aıtarlyqtaı damyta alady degen senim bar», deıdi gıd Ardaq Jantas.
Bir qyzyǵy, Monakonyń pavılonynda qazaqstandyq veloshabandoz Aleksandr Vınokýrovtyń qarajatymen qurastyrylǵan velosıped te tur. Kún energııasymen júretin qos dońǵalaqtyny monakolyq stýdentter qurastyrypty.
Bı men anımasııa úılesimi
EKSPO-2017 kórmesinde tamshylatyp sýarý ádisin oılap tapqan eldiń mamandary pavılondaryn tanystyrdy. Izraıl ınnovasııalyq tehnologııa salasynda kóshbasshylardyń qatarynda ekeni belgili. Alaıda, «Jasampazdyq energııasy» taqyrybyndaǵy enshilegen aımaǵy aıtarlyqtaı úlken emes. Bir mezgilde pavılondy 100 adam aralaı alady. Eki zalda qonaqtarǵa kórkem mýltımedıalyq shoýdy tamashalaý múmkindigi jasalǵan. «Energııa eli» shoýynda balamaly energetıkadaǵy ızraıldik noý-haýmen egjeı-tegjeıli tanysýǵa bolady.
Shoý ótken ǵımarat 2400 LED-shamdarmen jáne 150 sharshy metr aınamen jabdyqtalǵan. Meımandar pavılonǵa kirgen kezde horeografııalyq shoýmen kómkerilgen energııanyń sheksiz aǵymy arasynda júrgendeı áser alady. Munda bı men anımasııanyń ózara úılesim tapqanyn ańǵarasyz. Shoýda kópshilik jasampazdyq energııasynyń qudiretin sezine alady.
«Izraıl tabıǵı resýrstarǵa baı emes, biraq balamaly resýrsqa ıelik etedi. Bul, birinshi kezekte, adamı resýrs, ıaǵnı osy baǵytta Izraıl qomaqty ınvestısııa salýda. Bizdiń barlyq jetistikterimiz Izraıl adamdarynyń jasampaz daǵdylarynyń arqasynda múmkin boldy», dedi pavılon komıssary Elazar Koen.
Búginde Izraılde 200-den astam joǵary tehnologııalyq kompanııa jumys isteıdi. Olar «jasyl» energetıka salasynda, ıaǵnı kún, jel jáne bıomassa baǵytynda biregeı sheshimder jasaýda. Taǵy aıta keterligi, qazirgi tańda asa tanymaldyqqa ıe tamshylatyp sýarý ádisi alǵash ret 1959 jyly Izraılde paıdalanylǵan edi. Sońǵy jyldary olar elektr energııasy men sý únemdeý tehnologııasyna qomaqty qarjy ınvestısııalady.
Tatar mádenıetimen tanystyrdy
Keshe kórmedegi Reseı Federasııasy ulttyq seksııasynda Tatarstan bólimi ashyldy. Saltanatty rásimge el prezıdenti Rýstam Mınnıhanov qatysyp, sóz sóıledi. «Bul – álemdik deńgeıdegi oqıǵa. Astanaǵa kúlli dúnıe kóz tigip otyr. Energııa máselesi – ómirdiń barlyq qajettilikteri úshin asa mańyzdy. Munda eń zamanaýı tehnologııalar men ádister jınalǵan. Árıne, joba aýqymdy ári kúrdeli. Jarty jyl buryn osynda kelgende, «EKSPO-2017» UK» AQ Basqarma tóraǵasy Ahmetjan Esimov maǵan qurylys pen daıyndyq jumystaryn kórsetken edi. Sońǵy jartyjyldyqta atqarylǵan jumystardyń barlyǵy – ǵasyrlar boıy maqtanýǵa turarlyq biregeı eskertkishti turǵyzǵan adamdardyń orasan zor eńbegi. Munyń barlyǵy Qazaqstan halqy úshin qyzmet etedi», dedi R.Mınnıhanov.
Basqosýda Tatarstan memlekettik án-bı ansambli óner kórsetti. Sonymen qatar, ınteraktıvti jáne mýltımedıalyq jabdyqtar arqyly on beske jýyq iri kompanııalary tanystyryldy. Olardyń qatarynda «Tatneft» AQ, «TAIF» kompanııasynyń toby, «KAMAZ» KAQ, «Tatenergo» AQ jáne Qazan memlekettik energetıka ýnıversıtetiniń jumystary bar. Aptalyq barysynda «Jańa energetıka, ınvestısııalar jáne seriktestik» atty konferensııa ótpek.
Osy kúni elordadaǵy «Family Village» qalashyǵynda Qazan handyǵynyń hanshaıymy Súıinbıke atyndaǵy kóshe ashyldy.
Elordaǵa 30 metrlik oramal keldi
Kıevten Astanaǵa qoldan tigilgen 30 metrlik oramal jetkizildi. Rekordty uzyndyqtaǵy shálini mamandar kórme barysynda ótetin Ulttyq kúnderi úshin daıyndaǵan. Al oǵan 20 keli jip, 30 metr mata paıdalanylǵan eken. Sheberler kesteli oramaldy tigýge eki apta ýaqyt jumsapty. Alaıda, olar óz týyndylaryn rekordtar kitabyna engizip úlgergen joq. Sebebi, EKSPO-2017 kórmesi aıasynda ótetin Ýkraına Ulttyq kúnderinde eń uzyn oıýly matany jurtshylyq nazaryna usynýǵa asyqqan.
Oksana Dıkaıa men onyń áriptesterine kesteli oramaldy daıyndaý ońaıǵa soqpaǵan kórinedi. Tynymsyz eńbektense de, sımmetrııalyq oıýlaryn tigý biraz ýaqyt alǵan. «Bizdiń sheberler ýaqytpen sanaspaı jumys istedi. Olar oramaldy bıiktikten kórinetindeı aýqymdy jáne dástúrli boıaý – qyzyl, qara tústerdiń qanyq bolýyna asa mán berdi», deıdi Bogdan Hmelnıskıı fabrıkasynyń sheberi O.Dıkaıa.
Astanada ótetin halyqaralyq basqosýda ýkraınalyqtar qolóner týyndylaryn ǵana emes, ulttyq ónerin de kópshilik nazaryna usynady. Ýkraınanyń Qazaqstandaǵy ýaqytsha senimdi ókili Vladımır Djıdjoranyń aıtýynsha, olar ulttyq merekelerin esten ketpes sátterge toltyrmaq jáne qonaqtarǵa kóterińki kóńil-kúı syılaımyz degen nıette.
Ýkraınadan kelgen alǵashqy delegasııanyń quramy 15 adamnan turady. Jazǵy maýsymda kem degende taǵy eki topty ákelýdi maqsat etýde. Aldyn ala boljamdarǵa súıensek, EKSPO-2017 kórmesine eki myńnan astam ýkraınalyq qonaq keledi. Alǵashqy delegasııa qaıtqannan keıin, olardyń qatary eselep artýy múmkin.
Ashat RAIQUL,
«Egemen Qazaqstan»
