Balalardy qatygezdikten qalaı qorǵaýǵa bolady?

«Búgingi kúni qoǵamdaǵy ózek­ti problemanyń biri – ata-ana­lar já­ne basqa da eresekter tara­py­nan kámeletke tolmaǵan jas­ós­­-
p­i­rimderge zorlyq-zombylyq ja­salýy.

Qazir mektepterde, otbasy­lar­da, qoǵamdyq oryndarda kish­ken­taı balalardy uryp-so­ǵý­dy, olarǵa álimjettik jasaý­dy ashyq kórsetetin beınejazbalar ınternet arqyly taratylyp jatyr. Olardan buqaralyq aq­parat quraldary da qalysar emes. Osyndaı teris nasıhattyń da saldarynan bolar, sońǵy kezde úlkender tarapynan balalarǵa kór­­setilgen zorlyq-zom­by­lyqtyń qaı­ǵyly oqıǵalary jıilep barady. Solardyń ishinde, ásirese, ógeı she­shesiniń qolynan qaza tapqan 11 ja­sar О́rken Aza­mat­uly­nyń aıa­nysh­ty taǵdyry estigen jurt­tyń ja­ǵasyn ustatty.

Qoǵamda balalarǵa zorlyq-zom­bylyq kórsetý faktileriniń oryn alýyna ata-analar men ere­sek­ter arasynda túsindirý ju­­mystarynyń jetkiliksizdigi, bu­qa­ralyq aqparat quraldarynyń sen­sasııa qýýshylyǵy, ınternettiń teris áseriniń ar­týy, jalpy, óskeleń urpaqtyń áleýmettik-mádenı ómiriniń óz­ge­rýi yqpal etedi. Sonymen qa­tar, halyq­tyń keı toptarynyń qu­qyq­tyq, moraldyq, eko­no­mı­ka­lyq ja­ǵynan álsiz qorǵalýy da er­li-zaı­yptylardyń ózderiniń ara­syn­daǵy jáne ata-analar men bala­lar arasyndaǵy kıkiljińderdiń paıda bolyp ýshyǵýyna, al munyń a­ıaǵy beıkúná búldirshinderdiń qa­t­ygezdik qurbanyna aınalýyna ákelip soǵýda. Osy rette, jas­taıynan qysym men zábir kórip, psı­hıkasyna zaqym kelgen bala er­­teń óse kele aınalasyndaǵy áleý­­­mettik ortaǵa qaýip týdyrmaı ma degen zańdy suraq týyndaıdy.

1994 jylǵy 8 maýsymda Qazaq­s­tan Respýblıkasy ra­tı­fı­ka­sııa­la­ǵan Bala quqyqtary týraly kon­vensııanyń tolyq múshesi bol­ǵan­dyqtan, atalǵan máseleler to­ly­ǵymen bizdiń ortamyzda oryn al­­maýy tıis dep esepteımin.

Joǵaryda aıtylǵandarǵa baı­l­a­­­nysty tómendegideı usynystar engizemiz:

– qoldanystaǵy zańnamada ot­basyndaǵy zorlyq-zombylyq úshin jaýapkershilik, negizinen, áıel­derge qatysty qarastyrylǵan, al balalarǵa qatysty zorlyq-zom­by­lyq jete eskerilmegen. Osy­ǵan oraı, ata-analar men ere­sekterge olar­dyń balalarǵa kór­setetin zor­­lyq-zombylyǵy úshin jaý­ap­­­ker­shi­ligin kúsheıtý má­se­les­in zań­na­malyq turǵydan py­syq­taý qajet dep sanaımyz;

– jalpy bilim beretin oqý oryndarynyń qyzmetkerleri – mu­ǵalimder, synyp jetekshileri, psı­hologtar ishki ister organ­da­rynyń ókilderimen birlese oty­ryp, sabaqtan tys ýaqytta qa­raý­syz qalatyn balalardy já­ne jaısyz otbasylardyń balal­a­ryn anyqtap, olardyń bos ýa­qytyn tıimdi uıymdastyrýdy qamt­a­ma­syz etýi tıis. О́ıtkeni, jaýapsyz ata-analar tarapynan balalardy úı­de qaraýsyz qaldyryp, tipti syr­tynan qulyptap ketý saldary qaıǵyly oqıǵalarǵa ákelip soq­tyryp jatady. Sondyqtan, «Kór­shiler baqylaýyn» kúsheıtý já­ne tıisti memlekettik organdar ókilderinen jedel áreket etý toptaryn qurý qajet. Buǵan qosa, «Mekteptegi zorlyq-zombylyqtyń aldyn alý jáne oǵan áreket etý» baǵ­darlamasynyń aıasyn keńeıtý máselesin de qarastyrǵan jón;

­– ınternettegi balalarǵa qa­tys­­ty pornografııalyq saıt­tar­ǵa tyıym salý jáne balalar qoldanatyn kommýnıkasııa qu­ral­daryna «Ata-ana baqylaýy» baǵ­darlamasyn ornatyp, onyń qol­jetimdiligin qamtamasyz etý kerek. Sondaı-aq, buqaralyq aqparat qu­raldary, áleýmettik jeliler bala­larǵa kórsetilgen zorlyq-zom­bylyq týraly «súıinshi su­ra­ǵandaı» turǵyda habarlap qa­na qoımaı, osy kókeıkesti máselege alańdaýshylyq bildirip, jurt­shy­lyqqa oı salýy qajet dep oılaı­myz. Osy oraıda, memlekettik tap­syryspen jumys isteıtin res­pýblıkalyq jáne óńirlik te­le­­­radıoarnalarda otbasylyq qun­­dylyqtardy dáripteýge sha­qy­ratyn áleýmettik rolık­ter kór­setý múmkindigi de qaras­ty­ryl­ǵany jón;

– tıisti memlekettik organdar ta­ra­pynan osy ózekti máselege júıeli kózqarastyń bolmaýy, ba­lalarǵa kórsetiletin zorlyq-zom­by­lyqqa salǵyrt qaraý, ońaltý or­­ta­lyqtarynyń tek zardap shekken balalar shoǵyrlanǵan jer­ler­­de ǵana uıymdastyrylýy oı­landyr­maı qoımaıdy. Ba­la­lar men jasóspirimderdi qaty­gez­dikten qorǵaý men zorlyq-zom­by­lyqtyń aldyn alý sharalaryna quqyq qor­ǵaý, qorǵanshylyq já­ne qamqor­shy­lyq organdary, áleý­mettik jáne pedagogıkalyq sa­la mamandary, medı­sına qyz­metkerleri jáne psıhologtar bir­lese atsalysýlary kerek. Bul Úki­met tarapynan keshendi sharalar qabyldaýdy talap etedi».