Respýblıkada astyq jınaý naýqany Ońtústikten bastaý alady. Shilde túsisimen ońtústikqazaqstandyq dıqandar oraq salyp, qazir bul naýqan aýdandarda qyzý júrip jatyr. Aýa raıynyń qolaısyz bolǵanyna qaramastan sharýalar bıyl mol ónim alamyz dep otyr.
Iá, ras byltyrǵy kúzdiń jaýyn-shashyndy bolýy, al ádette naýryzdyń basynda shyǵyp ketetin kóktemniń keshigýi sharýaǵa úlken qolbaılaý boldy. Sol sebepti óńirde astyq jınaý 10 kúnge kesh bastaldy. Aýyl sharýashylyǵy basqarmasynyń bergen málimeti boıynsha bıyl oblysta 218 myń gektar jerge bıdaı men arpa egilgen. Esep boıynsha odan 401 myń tonna astyq jınalady, al, bıologııalyq túsimi 18,5 sentner bolady degen boljam bar.
Astyqtyń bıylǵy túsimi Saıram aýdanynda joǵary bolyp tur. Máselen, aýdandaǵy iri astyq óndirýshi sharýashylyq «Qaınar-Astyq» seriktestiginde gektaryna 30 sentnerden kelip otyr. Seriktestik bıyl 1600 gektarǵa bıdaıdyń «Krasnovodopadskaıa-210» surpyn ekken. Sharýashylyq basshylarynyń aıtýynsha, astyq jınaý naýqany endi birer kúnnen keıin aıaqtalady. Seriktestikke qarasty «Nurkól» óndiristik kooperatıvinde bıdaı «Fergýsson», «Enıseı» kombaındarymen jınalýda. Dıqandarǵa arnap egistik basyna dala qosy tigilgen. Oraqshylarǵa kúnine eki mezgil ystyq tamaq, budan bólek salqyndatylǵan sýsyndar beriledi, tipti munda jyljymaly monsha da qyzmet etedi eken. Qalyptasqan tájirıbege sáıkes astyq orylyp bitken jer qatpaı turyp jyrtylady. Bul qyzmetti sharýashylyqtyń menshigindegi «Djon Dır» traktorlary atqarady.
Bıyl ońtústikte arpa kóp egildi. Buǵan bıdaı egýshilerge beriletin sýbsıdııanyń toqtatylýy sebep bolyp otyr. Jalpy, oblys boıynsha aq egis egýden báıdibektikter ozyp tur. Munda bıyl 40 myń gektarǵa dán sebilgen. Budan keıingi orynda – 38 myń gektar jerge bıdaı ekken qazyǵurttyq sharýalar.
Elimizdiń Qostanaı, Aqmola, Soltústik Qazaqstan sekildi astyqty oblystarynda áli egiske oraq túsirý úshin biraz ýaqyt bar. Qazaqstan astyǵynyń bıyl qandaı deńgeıde bolatyndyǵyn osy óńirlerden alynǵan ónim kólemi sheshetindigi belgili. Aldyn ala boljamdarǵa qaraǵanda, bıyl 17-18 mıllıon tonna kóleminde astyq alynýy tıis. Bul, árıne, byltyrǵy mol astyqqa (20,6 mıllıon tonna) qaraǵanda biraz tómen kórsetkish. Degenmen, sonyń ózinde 8,5 mıllıon tonnaǵa deıin astyqty eksportqa shyǵarýǵa bolady eken. Qalǵany eldiń ishki qajettiligine jumsalmaq.
Endigi dıqandardy tolǵandyratyn eń úlken máseleniń biri – astyq baǵasynyń qalaı bolatyndyǵy. Sarapshylardyń málimetinshe, ótken maýsym aıynda Anglııa men Fransııada bıdaı baǵasy kóterile tússe, AQSh-ta kúrt sharyqtap ketken. Máselen, 26 mamyr – 30 maýsym aralyǵynda 1 tonna bıdaıdyń baǵasy bırjalar boıynsha Londonda 102,4 paıyzdy, Parıjde 106,9 paıyzdy quraǵanda, Chıkagoda 120 paıyz deńgeıinde qalyptasqan. Bul, árıne, astyq eksportyna belsene qatysatyn Qazaqstan úshin qýanarlyq málimet. Degenmen, álemdik astyq naryǵynyń sarapshylary baǵa máselesinde bıylǵy jyly turaqsyzdyq etek alyp ketýi múmkin ekendigin de eskertip otyr.
Suńǵat ÁLIPBAI,
Ǵalymjan ELShIBAI,
«Egemen Qazaqstan»
