– Shara qymyz festıvali atalǵanymen, onyń aıasynda umytylyp bara jatqan basqa da dástúrlerimiz nasıhattalatyn bolady. Festıvaldiń sımvoldyq belgisine tarpań minezdi jylqy tańdap alyndy. Jerles ǵalym Vıktor Zaıberttiń arheologııalyq zertteýlerine súıensek, babalarymyz túliktiń tóresin osydan bes myń jyl buryn qolǵa úıretip, úı janýary retinde turmysta paıdalanǵan. Bıe baılap, qymyz ashytqan. Ony Aıyrtaý aýdany, Botaı qonysynan tabylǵan derekter aıǵaqtaıdy. Igi bastamaǵa kópshilik qoldaý kórsetse, quba-qup bolar edi, – dedi jınalǵandar aldynda sóılegen sózinde kásipkerlik jáne týrızm basqarmasynyń basshysy Quralaı Jarova men qoǵamdyq birlestiktiń tóraǵasy Erlik Muhamedjanov.
Qymyz merekesi tórt baǵytta uıymdastyrylyp, tulparlar sherýimen bastaldy. Oǵan óńirdiń barlyq aýdandarynan kelgen atbegiler qosylyp, ortalyq kóshelermen saltanatty jaǵdaıda júrip ótti. Sáıgúlikter saıysynda jalynan bastap tuıaǵyna deıin kúmispen órnektelgen ábzeldermen bezendirilgen Aıyrtaý aýdany birinshi oryndy ıelendi.
Merekeni qyzyqtaýshylar Aǵyntaı men Qarasaı batyrlardyń eskertkishi janyndaǵy úlken alańǵa tigilgen kıiz úıler men shatyrlarǵa kirip, adam aǵzasyna shıpasy mol sýsynnyń bal qymyz, ýyz qymyz, maı qymyz, dónen qymyz, jýas qymyz, qunan qymyz, túnemel qymyz túrlerinen dám tatty. Dastarqandarǵa qazy-qarta, jal-jaıa, qurt, irimshik, qospa, jent, sarymaı qoıylyp, ulttyq as mázirleriniń qadir-qasıetin arttyra tústi. 800 lıtrden astam qymyz qoljetimdi baǵamen lezde satylyp ketti. «Oblysta bizdiń sharýashylyq qana qymyz daıyndaýmen aınalysady. Qazir 43 bıe saýylady. Ozyq tehnologııa paıdalanylady. 270 lıtr qymyz ázirlep edik, az ákelgenimizge ókinip qaldyq. Meniń oıymsha, bir shara aıasynda shektelip qalmaı, júıeli ótkizýge kúsh salý kerek. Sosyn bir aıtarym, festıvalǵa «Qymyzmuryndyq» degen ataý berilse, qulaqqa jyly, kóńilge qonymdy estiler edi», deıdi «Arqalyq» sharýa qojalyǵynyń jetekshisi Naǵashybaı Barlybaev.
Aýyldyq keńes ákimi Saıran Baıdalına sońǵy kezderi «Qulan» baǵdarlamasy arqyly jylqy ósirýge nıet bildirýshilerdiń Tımırıazev aýdanynda kóbeıip kele jatqanyn, solardyń biri «Qypshaqbaev» sharýa qojalyǵy qymyz óndirýge kiriskenin jetkizse, Qyzyljar aýdanynyń ókili Qalıma Muqajanova qymyzdyń, qurttyń, jenttiń, irimshiktiń birneshe túrin ákelipti. Onyń aıtýynsha, Beskól kentinde turatyn Aqlıma apaı ulttyq sýsyndy baptaýdyń bilgiri kórinedi. Kúbide ábden pisilip, jylqynyń ne qoıdyń maıy sińgen bolmasa ústine saýmal quıylyp, jumsartylǵan ne eki túnegennen keıin qotarylǵan qymyzdyń dámin birden aıyrady. Osyndaı besas-pap jandardyń tájirıbelerin alyp qalýymyz kerek. Qazir 10 bıe ustaıdy, deıdi ol.
Qymyzdyń dámdiligi boıynsha Tımırıazev aýdany birinshi orynǵa laıyq dep tanyldy.
Qolóner sheberleri jurtshylyqqa aǵashtan, súıekten, tastan jasalǵan týyndylaryn usyndy. Aǵaıyndy Qaldyrovtardyń ismer qolynan shyqqan astaýdy Reseıden kelgen qandasymyz Boranbaı Bıjigitov sózge kelmesten satyp aldy. Jetpisten asqan kellerovtyq aqsaqal Daýeı Shatarbaıuly Mońǵolııada meńgergen ata-baba dástúrin keıingi býynǵa talmaı úıretýdi maqsat tutqan. Súıekten, tastan, múıizden jasalǵan buıymdar kózdiń jaýyn alady. Taıynshalyq Ilııas Baımaǵanbetov halyqtyq jármeńkege júgen, quıysqan, ómildirik sekildi at ábzelderin, alty, on eki taspa etip órilgen qamshylar alyp kelipti. Tarıh pániniń muǵalimi bola tura shákirtterin ulttyq ónerge baýlyp júrgeni súısintedi.
Uıymdastyrýshylardyń kúsh salýymen qaıta jańǵyrtylǵan «Saqa» ulttyq oıynynda M. Qozybaev atyndaǵy Soltústik Qazaqstan memlekettik ýnıversıtetiniń stýdenti Ulan Tóshkenov qarsylas shydatpady.
Shynynda da, «Jylqydan asqan mal bar ma?, Qymyzdan asqan dám bar ma?» (Aqtamberdi jyraý).
О́mir ESQALI,
«Egemen Qazaqstan»
Soltústik Qazaqstan oblysy
Sýretti túsirgen Amangeldi BEKMURATOV
