Qoınaýy qut, tabıǵaty kórkem Shyǵys Qazaqstan óńirin Elbasy «elimizdiń injý-marjany, altyn táji» dep beker atamaǵan. Ár taý-tasynyń ózi san qyrly tarıhtan syr shertken Altaı óńiri ormanǵa da, kólge de, ártúrli ań-qustarǵa da baı. Sondyqtan da munda óndiris te, ónerkásip te, aýyl sharýashylyǵy men týrızm de erte damyǵan.
Abaı, Shákárim, Muhtar Áýezov sekildi ulylar, Ámire Qashaýbaev, Bıbigúl Tólegenova syndy óner maıtalmandary dúnıege kelgen qasıetti meken rýhanııattyń da kıeli ordasy. Shyǵystyqtar eshkimge uqsamaıtyn osyndaı mádenı jaýharlary men biregeı óner týyndylaryn astanalyqtarǵa ala kelipti.
Shyǵys Qazaqstan oblysynyń Astanadaǵy kúnderi baǵdarlamasynyń basty qazyǵy «Etnoaýyl» ulttyq-mádenı kesheninde ótken aýqymdy shara boldy. Onda elordalyqtar men qala qonaqtary Shyǵys Qazaqstannyń biregeı arheologııalyq jádigerlerimen jáne qundy ekspozısııalarymen tanysýǵa múmkindik aldy.
«Ata-babalar murasy» atty arheologııalyq kórmege Katonqaraǵaı aýdanyndaǵy Berel, Zaısan aýdanyndaǵy Shilikti qorǵandarynan jəne Ulan aýdanyndaǵy Abylaıkıt bekinis-monastrinen tabylǵan 3 myńnan astam jədigerdiń kóshirmeleri qoıylypty. Qundy eksponattar qola, ertedegi temir dáýirindegi taıpalardyń sharýashylyǵynan jáne ortaǵasyrlyq mádenıetten syr aqtarady.
Sonymen qatar, kórmege Qazaqstanǵa tanymal ǵalymdar – Zeınolla Samashevtyń, Ábdesh Tólebaevtyń, Karl Baıpaqovtyń oblysta jasaǵan sońǵy eki jyldaǵy eńbekteri jurtshylyq nazaryna usynyldy. Bul ǵalymdardyń barlyǵy Shyǵys Qazaqstanda úsh jylǵa josparlanǵan arheologııalyq baǵdarlama aıasynda eńbek etip jatqanyn atap ótken lázim. Jurtshylyqtyń esinde bolsa, byltyrdan bastap, Shyǵys Qazaqstan oblysynda arheologııa salasynda ǵylymı-zertteý jumystaryn damytýdy maqsat etken úshjyldyq baǵdarlama ázirlenip, onyń alǵashqy kezeńi júzege asyrylǵan bolatyn. О́tken jyly buǵan oblystyq bıýdjetten 100 mıllıon teńge bólinip, bes arheologııalyq nysan jan-jaqty zerttelgen eken. Qazba-zertteý jumystaryna AQSh, Ulybrıtanııa, Qytaı, Túrkııa, Reseı, Polsha, Japonııa elderiniń belgili arheologtary da tartylypty. Baǵdarlamanyń alǵashqy kezeńiniń basty jetistigi – Qatonqaraǵaıdaǵy Berel kesheninde ashyq aspan astyndaǵy mýzeıdiń ashylýy boldy. Endi ǵylymı-zertteý jumystaryn damytý josparynyń ekinshi kezeńinde arheologııaǵa qatysty birtalaı sharýalardy eńserý mindeti tur. Buǵan oblystyq bıýdjetten bıyl qosymsha 100 mln teńge bólingen eken. Osy jyly ǵalymdar Berel, Shilikti, Abylaıkıt sekildi eskertkishterdi tereńirek zertteýdi maqsat etip otyr.
«Etnoaýyl» kesheninde oblystyń qolóner sheberleriniń kórmesi de uıymdastyryldy. Olar elorda turǵyndaryna teriden, bylǵarydan, aǵashtan jasalǵan erekshe týyndylardy tartý etti. Aıman Boqbasarova, Aıbyn Jumataı, Gúlnár Qojamjarova, Natalıa Jýkova syndy elimizge tanymal sheberler Astanaǵa ózderi jasaǵan qolóner buıymdaryn ákelip qana qoımaı, kórmege kelýshilerge toqyma toqý, aǵashtardan túrli keskinder jasaý boıynsha sheberlik dáristerin ótkizdi.
Keshen aýmaǵyna Shyǵys Qazaqstannyń tamyljyǵan tabıǵaty men shuraıly óńirlerin sıpattaǵan biregeı fotokórme de uıymdastyryldy. Jurtshylyq Muztaý taýy, Rahman qaınarlary, Kıın-Kırısh, Sibe kólderi, Alakól, «Jıdebaı-Bórili» keshenin, áıgili Buqtyrma sý qoımasyn úzdik fotosýretter arqyly tamashalap, kórkemdigine tánti boldy.
«Etnoaýyl» ulttyq-mádenı kesheniniń tórinde ornalasqan úlken shatyrda Shyǵys Qazaqstan oblysynyń Ámire Qashaýbaev atyndaǵy memlekettik fılarmonııasy konsert qoıdy. Onda oblystaǵy dástúrli ánshiler, ult aspaptary orkestri án men kúıden shashý shashsa, Abaı atyndaǵy memlekettik qazaq mýzykalyq drama teatry, basqa da oblystyq teatrlar eń úzdik týyndylarymen jurtshylyqty rýhanı álemge jeteledi.
Shyǵys Qazaqstan oblysy «Qazanat» atshabarynda ulttyq sport túrleri boıynsha kórsetilimder de uıymdastyrdy. Astana tórinde kókpar, qazaqsha kúres, aýdaryspaq sekildi sport túrleri boıynsha úzdikter óner kórsetip, balýandar beldesti. Olardyń quramynda elge tanymal sportshylar da bar. Atap aıtqanda, aýdaryspaqtan Qazaqstannyń bes dúrkin chempıony Erzat Japıshev, qazaqsha kúresten Qazaqstan chempıondary Erzat Arǵynov, Ádil Tókeshev, Farhat Qaıyrbekov jáne Aıbek Aǵybaev bar. Aıtpaqshy, ulttyq sport túri dese kóńili bólek shyǵysqazaqstandyqtar 30 sport atyn arnaıy daıyndap ákelipti.
Budan bólek, sahnada qyz qýý, jamby atý, toǵyzqumalaqtan da jarys ótip, oǵan astanalyqtar belsene qatysqanyn atap ótý kerek.
Jalpy, Shyǵys Qazaqstan oblysynyń kúnderi «Etnoaýyl» keshenindegi kórmelermen, ulttyq sport jarystarmen, konserttermen ǵana shektelip qalǵan joq. 21-25 shilde aralyǵynda kún saıyn «Báıterek» monýmentiniń alańynda, «Ǵashyqtar» saıabaǵynda Shyǵys Qazaqstan oblysynan shyqqan elimizge belgili estrada juldyzdarynyń qatysýymen oıyn-saýyq is-sharalary uıymdastyryldy.
Shyǵys Qazaqstan oblysynyń kúnderi keshe EKSPO-2017 keshenindegi amfıteatrda ótken «Shyraıly shyǵystan – ataǵy asqaq Astanaǵa» atty gala-konsertpen qorytyndylandy. Konserttik baǵdarlama aıasynda Qazaqstannyń halyq ártisi Roza Rymbaeva án shyrqap, kórermenniń qoshemetine bólendi. Sondaı-aq, jastardyń súıikti ánshisi Álı Oqapov ta ádemi ánderimen jurtshylyqtyń júregin baýrady. Shyǵys Qazaqstannyń úzdik shyǵarmashylyq ujymdary da jurtshylyqtyń kóńilinen shyqqany anyq.
Shyǵys Qazaqstan oblysynyń Astanadaǵy kúnderi EKSPO-2017 halyqaralyq mamandandyrylǵan kórmesi aıasynda ótkizilgenin atap óttik. Jalpy, osy oblystyń turǵyndary jahandyq kórmege belsene qatysýymen erekshelenip keledi. EKSPO bastalǵaly kórmeni 36 700-den astam shyǵysqazaqstandyq tamashalaǵan eken. Bıylǵy 23 shildedegi jaǵdaı boıynsha, oblysta EKSPO-2017 kórmesine 89 700 bılet satylyp alynǵan. Bul aldyn ala josparlanǵan 100 myń adamnyń 90 paıyzyn quraıdy. Sonymen qatar, halyqaralyq kórmeni oblystaǵy 26 000 bala, onyń ishinde az qamtylǵan otbasylardan shyqqan 15 500 jetkinshek, 905 jetim bala, 3 750 daryndy bala jáne 4 595 kolledj stýdenti tamashalaýǵa kelgeli otyr.
Derek pen dáıek
• Shyǵys Qazaqstan oblysynyń 2017 jylǵy qańtar-maýsym aılaryndaǵy áleýmettik-ekonomıkalyq damý qorytyndylary jóninde sóz qozǵasaq, oblysta ónerkásip ónimin óndirý kólemi 720,2 mlrd teńgeni quraǵan. Aýyl sharýashylyǵynyń jalpy óniminiń kólemi 113,4 mlrd teńgege jetken. Shaǵyn jáne orta kásipkerlik salasynda jumys istep turǵan sýbektileriniń sany 83,5 myń birlikke jetken.
• 2017 jyldyń qańtar-mamyr aılarynda syrtqy saýda aınalymy (Keden odaǵyn qospaǵanda) 1323,6 mln AQSh dollaryn qurasa, onyń ishinde taýarlar eksporty – 951,0 mln AQSh dollary (133,2%), ımport – 372,6 mln AQSh dollary (163,8%) bolǵan. Syrtqy saýda aınalymynyń saldosy da oń – 578,4 mln AQSh dollary.
• 2017 jylǵy qańtar-maýsym aılarynda memlekettik bıýdjetke 164,5 mlrd teńge nemese boljamdy 111,9% salyqtar men basqa da mindetti tólemder tústi, onyń ishinde respýblıkalyq bıýdjetke – 114,6 mlrd teńge (boljamnyń 108%-y), jergilikti bıýdjetke – 49,8 mlrd teńge (boljamnyń 122,2%-y) kelip túsken.
• Áleýmettik salada da ósim baıqalady. Bıylǵy qańtar-naýryz aılarynda ortasha aılyq jalaqy 116013 teńgeni qurap, byltyrǵydan 7%-ǵa asty.
• Densaýlyq saqtaý salasyn damytýǵa 2017 jylǵa barlyǵy 37,6 mlrd teńge bólindi. 2017 jyldyń 1 shildesine 14,7 mlrd teńge ıgerildi, bul qarjylandyrý josparynyń 97,2%-yn quraıdy.
• 2017 jyly bilim berý júıesin qarjylandyrýǵa 104,3 mlrd teńge qarastyrylsa, 2017 jyldyń 1 shildesindegi jaǵdaı boıynsha 54,0 mlrd teńge ıgerildi, bul qarjylandyrý josparynyń 99,9%-yn quraıdy.
Qymbat TOQTAMURAT,
«Egemen Qazaqstan»
