Quqyqtyq saýattylyq qundylyǵy

Árıne, bul turǵydan qaraǵanda, qaı salada bolsyn, qolǵa alynǵan ıgi istiń oryndalǵany jaq­sy ǵoı. Degenmen,  kez kelgen istiń óz qı­syny bolmaı qoımaıtyndyǵy sóz­siz. Al ár istiń qısynyn keltirip, zań­dylyǵyn tappaı áreket etý orynsyz jerge pyshaq urǵandaı bo­lyp, aqyry «sýǵa ketken tal qarmaıdynyń» keri kelmek.

Bulaı dep sóz saptaýymyzdyń óz jóni bar. Máselen, osy memlekettik ti­­li­­mizdiń tórge oza almaı turǵany jóninde talaı aıtylyp keledi. Biraq, baıqasańyz, sol aıtylǵandardan góri bul salada naqty atqarylǵan istiń sal­maǵy jeńil sekildi. Sebebi, tek aıtyla beredi. Al nátıjesi kóp adamnyń kó­ńilin kónshitpeıdi. Nege? Sebebi ta­ǵy belgili. Elbasy «Qazaq qazaqpen qazaq­sha sóılessin» dep beker aıtqan joq qoı. Konstıtýsııamyzda taıǵa tańba bas­qandaı Qazaqstan Respýblıkasynda memlekettik til – qazaq tili ekendigi ja­zylyp tur. О́zimiz, Elbasynyń aıt­qanyndaı, basymyz qosyla qalǵanda, úı­de, túzde, jınalysta, t.b. jerlerde qa­zaq tilinde sóılessek, ózgeler buǵan mán beretini sózsiz. Bárinen buryn zań bar ǵoı, al zań talaby bárimizge teń, birdeı.

Alaıda, bul iste de árkim óz oń­dy is-­áreketin kórsete bilýi kerek sııaq­­­ty. Qurǵaq sózden góri zańǵa saı is-­áreket áldeqaıda tıimdi ári ótimdi bolmaq. Sonyń bir kórinisi retinde qazaq tili dep tún uıqysyn tórt bólip júrgen Jasulan Qyzdarbekuly degen azamattyń ońdy isin aıtýǵa bolady. Ol Prezıdent aıtqan «Naǵyz patrıot – óz elin maqtaıtyn emes, naǵyz patrıot kemshilikterdi baıqap, olardy túzeýge yqpaldasatyndar» degen sózdi is júzine aınaldyra bildi. Qalaı deısiz be? J.Isa ózi turatyn úı kesheni turǵyndaryna qyzmet kórsetetin «Bikom Realty» JShS-niń kemshilikterin kózderine nuqyp turyp kórsetti. 
Ol qandaı kemshilikter edi? Onda anaý-mynaý emes, Til týraly Zańymyzdyń talaptary múlde eskerilmeıdi eken. Jasulan Qyzdarbekuly atalǵan serik­testikpen 2013 jyly kelisimshartqa otyrýdy kózdeıdi. Ondaǵy zańgerden kelisimshartty qazaq tilinde toltyrýdy surasa, qazaq tilinde shart joq deıdi. Sodan ol «Jaına» turǵyn úı keshenindegi páterine 2015 jyly qonystanǵan soń bul másele taǵy aldynan shyǵady. Qazaq tili munda múlde eskerýsiz qalǵan. Barlyq qujattar tek ózge tilde. Al negizinde eki tilde jazylýy kerek qoı. 

Bul arada memlekettik tilde sóı­leımin, qazaqsha úırenemin degen aza­mattardyń zańdy quqy buzylyp otyr. Bile bilseńiz, til týraly zańnama mem­lekettik tildi damytý jáne engizý jó­nindegi barlyq memlekettik bılik or­gandarynyń mindetterin belgiledi. Onda barlyq organdar, qoǵamdyq uıymdar, jergilikti ózin ózi basqarý organdary óziniń qyzmetin memlekettik tilde júzege asyrýǵa, is qaǵazdaryn memlekettik tilde júrgizý úshin tıisti jaǵdaılar jasaýǵa, qoldaý kórse­týge tıisti. Al zań oryndalmasa, osy zańsyzdyqtardy qadaǵalaıtyn, tez­di jónge salatyn elimizde arnaıy quzyr­ly organdar bar. Soǵan saı J.Isa atal­ǵan kemshilikterdi kórsetip, tikeleı tıis­ti organdarǵa shyǵady.

Memlekettik til – eldiń bar aýma­ǵyndaǵy qoǵamdyq qatynastar salasynda qoldanylatyn memlekettik basqarý, zań shyǵarý, sot isin jáne is- qaǵazdaryn júrgizý tili deımiz. Bul oraıda Úkimet, óz­ge de memlekettik, jer­gilikti ókildi já­ne at­qarýshy organdar memlekettik til­di barynsha damytýǵa mindetti. Muny jergilikti qyzmet kórsetý oryndary bilmeýi múmkin emes. О́ıtkeni, mem­lekettik tilde sóıleımin, oqımyn, qa­jetti aqparat alamyn dep talpynǵan adam­dar amalsyzdan quqyqtaryn buzyp, óz­ge tilge kóshýge májbúr bolady. 

Til – adam ómirine qajetti dúnıeniń bastaýy. Sondyqtan, Prezıdentimizdiń «Keshe bolmaǵannyń búgin bolýy múm­kin, búgin bolmaǵannyń erteń bo­lýy múmkin, biraq ana tiline mán ber­meýshiliktiń, ony qurmettemeýdiń saldary orny tolmas olqylyqtarǵa soq­tyratyny sózsiz» degenindeı, zańdy buzbaǵan durys», deıdi J.Isa. 

Mine, osy jaǵdaılardy Jasulan Qyzdarbekuly quzyrly organnyń aldyna qoıady. Olar tekserip jibe­rip, zańǵa qaıshy keletin, ıaǵnı tek resmı tilge ǵana basymdyq bere­tin kemshilikterdiń bar ekenin aı­ǵaq­taıdy. Artynsha, kóp uzamaı, joǵa­rydaǵy oryn alǵan kemshilikter bir­tindep mádenıetti túrde túzetildi. Osylaısha, orynsyz baıbalamnan góri, naqty oń is-árekettiń arqasynda zańdylyq ústemdik qurady. Demek, bizdiń elimizde til máselesiniń órke­nıetti túrde sheshilýine tolyq jaǵdaı bar. Tek sózden iske kóshetin ýaqyttyń kelgenin eskerý qajet.

Aleksandr TASBOLAT,
«Egemen Qazaqstan»