Qazir ozyq damyǵan 30 eldiń qataryna ený mindeti tur. Ol Qazaqstannan jańa ınnovasııalyq damýdy jáne jedel tehnologııalyq jańǵyrýdy talap etedi. Sondyqtan men osy jyldyń basynda Qazaqstan halqyna arnaǵan Joldaýymda úshinshi jańǵyrý jóninde jarııaladym. Onyń negizi sıfrlandyrý bolyp tabylady», degen edi. Naqty tapsyrma bar. Baǵyt-baǵdar belgili. Endigi másele sony iske asyrý bolsa kerek.
Jaqynda osy sıfrlandyrý máselesine oraı Qyzylorda oblysynda keleli bir jıyn ótti. Oblys ákimi Qyrymbek Kósherbaev jıynda jańa tehnologııalardyń mańyzyna toqtalyp, óńir ekonomıkasyn damytý úshin de olardyń erekshe ról atqaratynyn atap ótti. «Tehnologııa ataýlyǵa til bitirgender ǵana alǵa ozady, al oǵan ilese almaǵandar shań jutyp artta qalady. Sol sebepti sıfrly júıeniń sıqyryna júginýimiz qajet. Ol qalalardy aqyldy etedi ári aýyldardy onlaın baılanysqa shyǵarady. Qazaqstan sıfrly el bolýdy kózdeıdi. Kósh sońynda qalmas úshin, sonymen qatar ekonomıkany sandyq etý úshin aldymen halyqtyń sıfrlyq saýattylyǵyn arttyrý qajet. Túsinip al demeı, túsindirý kerek», dedi aımaq basshysy. Jıyn barysynda osy syndarly máselelerdi kótergen Qyrymbek Eleýuly uıymdastyrylyp otyrǵan búgingi aktıvtiń mańyzy aıryqsha ekenine toqtaldy.
– Reseıdiń jetekshi tehnıkalyq oqý oryndarynda bilim alyp jatqan 500-ge tarta qyzylordalyq túlekterimiz qazir jańa tehnologııa boıynsha bilim alýda. Aldaǵy ýaqytta olar mamandyǵyn alyp kelgennen keıin oblys ekonomıkasyna sandyq tehnologııany engizýde alǵy shepte bolatynyna senim mol. Demek, bizdiń sıfrlandyrý máselesinde kadrlarymyz bar, – dedi ol.
Elimiz 2025 jyly sandyq tehnologııa boıynsha básekege qabilettilikti anyqtaıtyn álemdik reıtıngte 30-shy orynnan kórinýdi kózdeıdi. Qazir bul kórsetkish boıynsha Qazaqstan 38-shi satyda tur. Bul mejege «Sıfrly Qazaqstan» baǵdarlamasyn júzege asyrý barysynda qol jetkizýge bolady. Úkimet 4 negizgi baǵytqa basymdyq bergen. Olar ekonomıkanyń bazalyq salalaryn sıfrlandyrý, mobıldi memleketti damytý, kreatıvti qoǵamdy jetildirý, eldiń sıfrly transformasııasyna qajetti jańa ınfraqurylymdy qurý.
Elbasynyń úshinshi jańǵyrýǵa negiz bolatyn Joldaýynda «Biz sıfrly tehnologııany qoldaný arqyly qurylatyn jańa ındýstrııalardy órkendetýge tıispiz. Bul – mańyzdy, keshendi mindet. Elde 3D-prıntıng, onlaın-saýda, mobıldi bankıng, sıfrly qyzmet kórsetý sekildi densaýlyq saqtaý, bilim berý isinde qoldanylatyn jáne basqa da perspektıvaly salalardy damytý kerek», – dep aıtylǵan. Shynynda da jahandyq básekege qabiletti bolý úshin memleketimizdi jan-jaqty damytýymyz qajet.
Jalpy elimizde sıfrly tehnologııanyń bolashaǵy zor sala retinde qarastyrylǵanyna birshama ýaqyt boldy. О́ıtkeni jańa dáýirdiń tabaldyryǵyn attasymen HHI ǵasyrdyń ǵylym men tehnologııa ústemdik quratyn zaman bolatynyn jurtshylyq bildi. Sonyń ishinde sıfrly tehnologııalardy damytý úshin Qazaqstanda da birqatar jumystar atqarylyp jatyr. Internet jelisi qoljetimdi bolý úshin oblys, aýdan ortalyqtarynan bólek, shalǵaıdaǵy aýyldarǵa da qolaıly jaǵdaı jasalýda. Munyń barlyǵy sıfrly tehnologııany endirý úshin jasalǵan qadamdar deýge bolady.
Elimizdegi jańa tehnologııalardyń damý úderisterin odan ári qaraı jetildirý maqsatynda 4 negizgi baǵytty quraıtyn «Sıfrly Qazaqstan» atty baǵdarlama qabyldandy. Baǵdarlama aıasynda aýyl-aımaqty keń jolaqty ınternetpen qamtý, kólik jáne logıstıka, densaýlyq saqtaý, bilim berý, aýyl sharýashylyǵy jáne elektrondy saýdada sıfrly tehnologııany engizý kózdelgen.
Jıyn barysynda oblys ákiminiń orynbasary Evgenıı Kım sóz sóılep, aımaqty sıfrlandyrý máselesine egjeı-tegjeıli toqtalyp, bul baǵytta sala-sala boıynsha atqarylatyn sharalardy jetkizdi. Ol 2025 jylǵa qaraı elimiz sıfrly tehnologııany meńgerý boıynsha álemde 30 eldiń qataryna qosylý mindeti turǵanyn tilge tıek etti. Sonan soń minberge kóterilgen «Microsoft» kompanııasynyń menedjeri Darhan Qashqynbaev jańa tehnologııanyń artyqshylyqtaryn keńinen áńgimeledi.
– «Microsoft» kompanııasy elimizdiń sıfrlandyrý salasyndaǵy bastamalarǵa qoldaý kórsetýde. Elbasy tóraǵalyǵymen Úkimette osy másele qaralǵannan keıin Densaýlyq saqtaý mınıstrligimen memorandýmǵa qol qoıyldy. Al naqty Qyzylorda oblysyna keletin bolsaq, tórt baǵyt boıynsha jumys isteımiz. Olardyń ishinde densaýlyq, bilim jáne aqyldy qala jobalary bar. Bilim salasynda, biz osynda resýrstyq ortalyq ashýdy josparlap otyrmyz. Ortalyq qajetti qural-jabdyqtarmen qamtylady. Oqytý tegin júrgiziledi. Bilim basqarmasy qazirden bastap oqý kestesin túzip, semınar-trenıngter ótkizýge shaqyrýyna bolady. Oqyǵandar sertıfıkat alady nemese bazalyq deńgeıde saýattaryn ashady. Bul qashyqtyqtan oqytý emes, mektepte nemese oqý kabınetiniń bazasynda júrgiziledi.
Qazir «Microsoft» kompanııasy seriktesterimen birlesip «Aqyldy qala» jobasy boıynsha halyqty jumyspen qamtý júıesin júzege asyra bastady. Aldymen mektepter men joǵary oqý oryndaryn bitirgender qansha, olardyń qanshasy mamandyqtary boıynsha jumys istep jatqanyna saraptama júrgizip, anyqtap alýymyz kerek. Osydan keıin baryp kompanııa naqty sheshim qabyldaıdy. Osyndaı jumys oblystyq bıýdjet boıynsha da atqarylady. Mysalǵa, ekonomıkalyq ósimdi 9 paıyzǵa jetkizetin bolsaq, ol qandaı baǵyttarda qolǵa alynýy tıistigi zerdelenedi. Bul derekterdiń barlyǵy onlaın rejimde bir orynda jınaqtalýy tıis. Munyń bári jedel sheshim qabyldaýǵa jáne basty máselelerge jaýap tabýǵa kómektesedi.
Jobanyń qandaı maqsatta jasalatynyna kelsek, máselen, Qyzylorda oblysynda sý tasqyny jıi qaıtalanyp turady. Sý deńgeıi boıynsha barlyq derekter bir bazaǵa jınaqtalyp, ár jylǵysy salystyrmaly túrde zerdelenip, sý tasqyny bolýynyń aldyn alýǵa bolady. Sonymen birge aqyldy baǵana degen joba bar. Aıtalyq, kóshe jaryq bolsa, ol janbaıdy. Al kóshe qarańǵy bolsa jaryq qosylady. Sóıtip elektrdi únemdeýge bolady. Sonymen qatar munda jedel járdem qyzmetterin shaqyratyn tetikteri bolady. Buǵan qosa kóshedegi shýdy, qorshaǵan ortada aýaǵa bólinetin zııandy qaldyqtardy saraptap beretin qurylǵylar bolady. Munyń bári bizdi «Aqyldy qalaǵa» jetkizedi, – dedi D.Qashqynbaev.
Qazirgi tańda álemdegi halyqtyń elý paıyzy ǵalamtorǵa qosylǵan. Salystyrmaly túrde aıtatyn bolsaq, elimizde 18 mln adam bolsa, sonyń 53 paıyzy qalada turady. Qazaqstandyqtardyń qolynda 25 mıllıonǵa jýyq uıaly telefon bar, olardyń 70 paıyzdan astamy ınternetpen qamtylǵan. Máselen, Facebook áleýmettik jelisi arqyly 4 mıllıonan asa post jazylady, Skype arqyly saǵatyna 100 myń adam sóılesedi. Aktıv otyrysynda sóz sóılegen oblys ákiminiń keńesshisi Raýan Kenjehanuly osy syndy derekterdi alǵa tartyp, sıfrly zamannyń adam ómiriniń jańa kezeńi ekenin atap ótti. Ol álemdegi birde-bir gazeti nemese televıdenıesi joq Facebook-tiń álemdegi basty medıa toby ekeni, birde-bir dúkeni nemese saýda orny joq Alibaba álemdegi basty saýda júıesi ekeni sıfrly zamannyń naqty dáleli bola alatyny jóninde qyzyqty da biregeı derekter keltirdi.
Jıyn sońynda aımaq basshysy barlyq aýdan, qala ákimdikteri oblys turǵyndarynyń kompıýterlik saýattylyǵy kóterilýine qatysty arnaıy is-sharalardy qarjylandyrý kózderimen qosa sheshýdi tapsyrdy. О́ıtkeni halyq neǵurlym kompıýterdi jaqsy bilse, jańa tehnologııalardy da tez meńgeredi.
«Microsoft» jáne «Bilim medıa grýpp» kompanııalarymen birlese otyryp, «jasandy ıntellekt» qosymshalaryn ahýaldyq ortalyqta densaýlyq, aýyl sharýashylyǵy, bıýdjet jáne áleýmettik salalar boıynsha boljamdaý jáne táýekelderdi engizý sheshimderin de qarastyrý negizge alyndy. Jańa sıfrly ekonomıka talaptaryna qajet bolatyn IT mamandardy zamanaýı tehnologııalarmen daıarlaý jáne qaıta daıarlaý máselesin jergilikti joǵary jáne orta arnaýly oqý oryndary men bilim uıymdary tııanaqty zerdelep, naqty usynystar ázirleý qajettigi de aıtyldy.
Erjan BAITILES,
«Egemen Qazaqstan»
Qyzylorda oblysy
