Qarjynyń qaı túri bolsa da, óńir ekonomıkasyna ekpin bereri haq. Investısııamen birge tek qarjy emes, joǵary sapaly ónim óndirýge múmkindik beretin ozyq tehnologııa, bilim, jaqsy tájirıbe keledi. Biraq syrttan keletin ınvestorlar salǵan qarjysynyń qaıtarymy bolmasa, qyzyǵýshylyq tanytpaıtyny taǵy belgili. «Kostanay Invest-2017» ınvestısııalyq forýmy Qostanaı óńiriniń ınvestısııalyq áleýetin pash etti, sonymen qatar onda jobalardy qalaı júzege asyrý, ınvestısııa salynatyn salalardy damytý jóninde keleli keńester aıtylyp, máseleler talqylandy. Onyń jumysyna Reseıden, Polshadan, О́zbekstannan ınvestorlar, halyqaralyq bıznes uıymdary, bank ókilderi jáne Qazaqstan Úkimetiniń músheleri, ortalyq memlekettik organdar men dıplomatııalyq korpýstar qyzmetkerleri, otandyq jáne sheteldik sarapshylar – barlyǵy 250 adam qatysty.
«Kostanay Invest-2017» ınvestısııalyq forýmynda óńir ekonomıkasynyń aýyl sharýashylyǵy, ken-metallýrgııa, mashına jasaý jáne týrızm salalarynyń ınvestısııalyq múmkindigi usynyldy. Respýblıka ekonomıkasyn damytýda Qostanaı oblysy jetekshi oryndardyń birinde ekeni, ıaǵnı ónim óndirý jóninen elimizdegi bestikke kiretini ınvestorlarǵa da málim bolyp qalǵan. Jyl basynan bergi 8 aı ishinde óńirdiń negizgi kapıtalyna 113 mıllıard teńge ınvestısııa quıyldy. Bul ótken jyldyń osy merzimimen salystyrǵanda 11,5 mıllıard teńgege artyq. Qonaqtarǵa oblystyń ınvestısııalyq áleýetin tanystyrǵan oblys ákiminiń orynbasary Meıirjan Myrzalıev óńir ekonomıkasynyń qýaty jóninde osyndaı mysal keltirdi. Sonymen qatar oblys ınvestorlar úshin tek óndirisiniń, shaǵyn jáne orta bıznestiń damýymen ǵana emes, geografııalyq ornalasýymen de qolaıly. Qostanaı Reseıdiń óndirisi damyǵan Orynbor, Chelıabi jáne Qorǵan jáne óz elimizdiń 4 oblysymen shektesedi. Qostanaı oblysy mıneraldy shıkizatynyń baılyǵymen jáne tabıǵı qolaılylyǵymen de ınvestordy tartatyny sózsiz. Oblysta jumys istep turǵan kóptegen óndiristik kásiporyndarda tehnologııalyq jańǵyrýǵa daıyndyqtar júrip jatyr. Mysaly, Sokolov-Sarybaı ken óndirý birlestigi búginde álemdegi sanaýly iri óndirister qatarynda. Altyn, mys óndiretin «Varvarınskoe», asbest shyǵaratyn «Qostanaı mıneraldary», boksıt óndiretin «Qazaqstan alıýmınııi» aksıonerlik qoǵamdarynda laıyqty jumystar júrgizildi. Dál qazirgi ýaqytta Qostanaı qalasynda ındýstrııalyq aımaq salynyp jatyr. Oǵan alǵashqy ınvestor da kelip úlgerdi. Reseıdiń Ekaterınbýrg qalasyndaǵy «VEK» kompanııasy lıft quraldaryn osy jyldyń jeltoqsan aıynan shyǵara bastaıdy. Joba boıynsha zaýyttan jylyna 1,5 myń lıft shyǵarylatyn bolady, óndiriste qazaqstandyq úles 60 paıyzǵa deıin barady.
– Bizdi Qostanaıdyń ınfraqurylymy daıyn ındýstrııalyq aımaǵy, naryǵy, eńbek resýrsy qyzyqtyrdy. Zaýyt jylyna 1,5 myń lıft shyǵaryp, tolyq qýatynda jumys isteıtin bolady. Eger lıftiniń ótimi kóńil toltyrsa, óndiriske taǵy da 155 mıllıon dollar qarjy salamyz jáne ózge ınvestısııa tartýdy da oılastyramyz, – deıdi ınvestor Mıhaıl Molochnıkov.
Aýyl sharýashylyǵyna ınvestısııa tartý maqsaty Elbasynyń osy salany damytý tapsyrmasynan bastaý alyp otyr. Elimizde 2017-2021 jyldarǵa arnalǵan jańa memlekettik baǵdarlama da jasaldy. Investısııa aýyl sharýashylyǵyn damytýǵa jańa dem beredi. Eń bastysy, egin egetin jer jetedi, oblysta 5,3 mıllıon gektar alqap bar. Oblysta aýylsharýashylyq taýarlarynyń kólemin, eksportty ulǵaıtý, ınvestısııa tartý, saýda-logıstıkalyq ınfraqurylymdy durystaý úshin jumystar júrip jatyr.
Memleket basshysynyń tapsyrmasymen bıyl Úkimet elimizdiń ınvestısııalyq saıasatyn júzege asyrý maqsatynda eki mańyzdy qujat – Investısııa tartý jónindegi ulttyq strategııa jáne Ulttyq eksporttyq strategııany qabyldaǵan bolatyn. Osy qujattarda mejelengen isterdi atqarýǵa Qostanaı óńiri alǵashqylardyń biri bolyp atsalysty, demek oblys basshylyǵynyń bastamasymen «qanatqaqty» óńirge aınaldy. Oblysta dúnıejúzilik bank sarapshylarynyń jáne óz mamandarymyzdyń, bıznes ókilderiniń qatysýymen ınvestısııa tartý jáne ony turaqtatý úshin 2018-2022 jyldarǵa arnalǵan jol kartasy jasaldy.
О́ńir halyqaralyq qarjy ınstıtýttarymen, iri ınvestorlarmen baılanys ornatty. Forýmǵa qatysqan Azııa damý banki ókildiginiń dırektory Djovannı Kapanellı Qazaqstandaǵy óńirler ekonomıkasy arasyndaǵy aıyrmashylyqty teńestirýge kómek beretinin aıtty. Onyń aıtýynsha, barlyq tirlik Astana men Almaty qalalary mańynda qaınap jatady, qarjy da sol qalalarda aınalady. Al áleýeti myqty bolsa da óńirlerde ekonomıkanyń damýy báseńsip qalady. Ol Qostanaı óńirlik jalpy ónimniń 23,2 paıyzyn quraıtyn shaǵyn jáne orta bıznestegi bul kórsetkishti 50 paıyzǵa deıin jetkizýge bolatynyn aıtty. Bul úshin Azııa damý banki 350 mıllıon dollar qarjy bólmek.
– Shaǵyn jáne orta bıznestiń jolyndaǵy barlyq kedergilerdi sheshýge bolady, onyń ishinde kásipkerler men qarjy ınstıtýttary arasynda eshqandaı bóget bolýy tıis emes. Ekinshiden, bizdi aýyl sharýashylyǵy salasy qyzyqtyrady. Sala ónimin eksporttaý kólemin edáýir ulǵaıtýǵa bolady. Úshinshiden, óńdeý kásiporyndaryn damytý kerek, – dedi Djovannı Kapanellı.
Qostanaıda bıdaıdy, maıly daqyldardy, et, kókónisti, taǵy basqa da aýylsharýashylyq ónimderin tolyqqandy óńdeýge ınvestısııa salamyz deýshilerge jol ashyq, qolaılylyq úshin logıstıkalyq ınfraqurylym da jasalady. Investorlarǵa memleket tarapynan da qoldaý kórsetiledi. Bul oraıdaǵy jeńildikter jóninde Investısııa jáne damý vıse-mınıstri Erlan Haıyrov aıtyp berdi.
Investory damyǵan salanyń qaısysy bolsyn qyzyqtyrady. 2010 jyldan beri Qostanaıda mashına jasaý jedel qarqyn alyp keledi. «Allur» tobyna kiretin qostanaılyq «AgromashHoldıng» jáne «SaryarqaAvtoProm» zaýyttary qazir JAC avtomobılin shyǵaratyn qytaılyq «SMS» kompanııasymen tyǵyz baılanys ornatqan. Elbasy tapsyrmasymen qazir JAC elektromobılin eksportqa shyǵarýǵa baǵyt ustaldy.
Forýmda týrızm salasy ınvestorlar nazaryna usynyldy. Halyqaralyq tájirıbe kórsetip otyrǵandaı, týrızm de ekonomıkany damytýdyń bir tiregine aınalmaq. El ekonomıkasy jahandyq básekege qabiletti bolýy úshin basymdyq berilgen salanyń biri de osy týrızm bolatyn. Qostanaı óńirinde týrızmniń emdeý-saýyqtyrý, oqıǵalyq túrlerin jáne ekotýrızmdi damytýǵa qolaıly jaǵdaı bar. IýNESKO tizimine engen ataqty Naýyrzym qoryǵy túren tımegen taza tabıǵatymen kelýshilerdi tartady. Forýmda sóılegen Mádenıet jáne sport vıse-mınıstri Asqar Batalov Qostanaı-Torǵaı óńirinde respýblıkada onshalyqty damı qoımaǵan ańshylyq-oljalyq týrızm túrin qolǵa alýdy usyndy.
– Qostanaı oblysynda Kóshpeliler mádenıeti klasterine kiretin mádenı-tanymdyq týrızmdi damytý úshin joba jasalýy qajet. Bul ishki týrızmdi damytýǵa yqpal etedi. Osy jobaǵa Torǵaı geoglıfterin de qosýǵa bolar edi. Ol úshin ınvestısııa tarta otyryp, jyl saıyn keń kólemde halyqaralyq festıval ótkizsek, oǵan sheteldik týrıster kóptep keler edi. Dalamyzdaǵy álemdik deńgeıde jumbaq bolyp otyrǵan bul arheologııalyq nysandar halyqaralyq sarapshylardy, ǵalymdardy, zertteýshilerdi qyzyqtyryp otyr, festıval aıasynda olar da keledi, zertteý jumystary da júredi, – dedi Asqar Bolatuly.
Oblys ákimi Arhımed Muhambetov ınvestısııa tartýdaǵy úlken sharany qorytyndylap, ınvestısııalyq forýmǵa qatysýshylarǵa alǵys aıtty.
– Usynylǵan jobalarǵa qarjy salatyn ınvestorlarǵa óńirde barlyq qolaıly jáne qaýipsiz jaǵdaı jasalatyn bolady. «Kostanay Invest-2017» ınvestısııalyq forýmy óńir ekonomıkasyn damytýǵa, jobalardy tabysty júzege asyrýǵa serpin bereri sózsiz, – dedi Arhımed Begejanuly.
Forým aıasynda oblys ákimdigi men áleýetti ınvestorlar arasynda 200 mıllıard teńgeden astam ınvestısııany quraıtyn 26 memorandýmǵa qol qoıyldy.
Názıra JÁRIMBET,
«Egemen Qazaqstan»
QOSTANAI
