Búginde bul izgiliktiń de aýyly alys emes ekeni belgili boldy. Táýelsizdik alǵaly beri adam quqyn qorǵaý salasyndaǵy damý barysy asa qarqyndy júrgizilip keledi. Qazir onyń qarqyny tipten artty. Bul baǵytta, bizdiń oıymyzsha, quqyq qorǵaý organdary aıanbaı ter tógip keledi. Sonyń ishinde prokýratýra organdary usynǵan jobalar kóńilden shyǵýda. Soǵan sáıkes, ústimizdegi jyldyń shilde aıynda Memleket basshysy «Qazaqstan Respýblıkasynyń keıbir zańnamalyq aktilerine olardy Qazaqstan Respýblıkasy Konstıtýsııasynyń normalaryna sáıkes keltirý máseleleri boıynsha ózgerister men tolyqtyrýlar engizý týraly» zańǵa qol qoıdy. Zańnamany talqylap, odan keler paıda men sońǵy nátıjeni saralaǵan sarapshylar da ońdy pikir bildirip otyr.
Osyǵan oraı búginde azamattyq ister boıynsha shyǵarylǵan sot sheshimderine shaǵymdaný tártibine birqatar ózgerister engizildi. Azamattyq prosestik kodekstiń jańa redaksııasyndaǵy 435-babyna sáıkes Bas prokýror iske qatysýshylardyń ótinishteri negizinde kassasııalyq narazylyqty tek qana prokýrordyń qatysýymen qaralǵan azamattyq ister boıynsha sot aktilerine keltire alady. Azamattyq prosesstik kodekstiń 54-babynyń 2-bóliginiń talabyna sáıkes prokýror 3 jaǵdaıda azamattyq iske qatysýǵa mindetti boldy. Olar eger sotpen qaralatyn daý memlekettiń, qoǵamnyń jáne óz-ózin qorǵaı almaıtyn azamattyń múddesine qatysty bolsa ǵana. Iаǵnı, Bas prokýratýra basqa daýlar boıynsha zańdy kúshine engen sot sheshimderine kassasııalyq narazylyqty keltirý týraly ótinishterdi qaramaıdy. Sondyqtan azamattar men zańdy tulǵalar zańdy kúshine engen sot aktilerine daý aıtýdy kózdegen ótinishti Joǵarǵy sotqa ǵana bere alady. Sondaı-aq taǵy bir aıtarymyz, erekshe jaǵdaıda sot aktileri Joǵarǵy sot tóraǵasy engizgen usynys negizinde de qaralýy múmkindigi joqqa shyǵarylmaıdy.
Atalǵan «Qazaqstan Respýblıkasynyń keıbir zańnamalyq aktilerine olardy Qazaqstan Respýblıkasy Konstıtýsııasynyń normalaryna sáıkes keltirý máseleleri boıynsha ózgerister men tolyqtyrýlar engizý týraly» zańǵa budan basqa da kóptegen ózgerister engizilgeni belgili. Al bul ózgerister barysy, eń aldymen, Ákimshilik quqyq buzýshylyq týraly kodekske qatysty deımiz. О́ıtkeni mundaǵy basty jańalyqtardyń biri ákimshilik ister boıynsha zańdy kúshine engen sot aktileriniń Joǵarǵy sotta qaralý tártibi ózgerýinde bolyp tur. Ne ózgerdi? О́zgergeni sol, endi sottyń qaýlylary Joǵarǵy sottyń tóraǵasy men Joǵarǵy sottyń mamandandyrylǵan sot alqasy tóraǵasynyń bastamasymen qaıta qaralýy múmkin.
Bul úshin ákimshilik jaýaptylyqqa tartylǵan tulǵa, jábirlenýshi, olardyń zańdy ókilderi, qorǵaýshylary, zańdy tulǵalardyń ókilderi Joǵarǵy sotqa usynys engizý týraly ótinishhat berýge quqyly. Bul jerde taǵy bir erekshe toqtalar jaıt, atalǵan mundaı quqyq ortalyq memlekettik organdarǵa da berilgen. Alaıda, usynysty engizý týraly ótinishhat Ákimshilik kodekstiń 848-babynda kózdelgen talaptarǵa sáıkes bolýy tıis. Bul rette proseske qatysýshylar mindetti túrde ótinishhattarda mynalardy kórsetýi qajet: qabyldanǵan qaýlyny oryndaý adamdardyń ómirine, densaýlyǵyna, ne eldiń ekonomıkasy men qaýipsizdigine orny tolmas aýyr zardaptar alyp kelýi múmkin ekendigin; qaýly adamdardyń belgisiz tobynyń quqyqtary men zańdy múddelerin nemese ózge de jarııa múddelerdi buzatyny dáleldenip kórsetilýi tıis.
Demek, bizdiń elimizde quqyq qorǵaý salasyn jetildirý jan-jaqty talaptarǵa saı qarastyrylyp keledi degen sóz. Sonymen qatar atalǵan negizder Ákimshilik kodekstiń 851-babynyń 5-bóligine sáıkes, Joǵarǵy sottyń zańdy kúshine engen sot aktilerin qaıta qaraý úshin erekshe jaǵdaılar bolyp tabylatyndyǵyn nazarǵa salǵymyz keledi.
Aleksandr TASBOLAT,
«Egemen Qazaqstan»
