Jan-jaǵymyzǵa zer salyp qaraıyqshy, qazaqtyń kóp úıinde ata-ananyń qasynda bir bala qalyp, basqalarynyń aıaqtarynan turyp ketýine qolqabysyn tıgizip jatatyny jıi kezdesedi. Ádette mundaı úles balalardyń úlkenine tıedi. Al máneıi sebeppen ata-ananyń balalaryn oqytyp-jetildirýine murshasy kelmeıtindeı jaǵdaı týsa (ólim-jitim, aýrý-syrqaý degen bar), balanyń úlkeni bul boryshty óz moınyna alady.
Bul halqymyzdyń eń qasterli qasıetteriniń biri. Bálkim, keıbir halyqta bul kemshin soǵyp jatar. Tipti bir elderde kámeletke toldyń ba, óz kúnińdi óziń kór dep, ata-ana óz balasyn úıinen shyǵaryp ta jiberetin kórinedi. Ata-ana emes-aý, qazaqta aǵasy inisine jónińdi tap dep aıta alar ma?
Aıtatyn bireýler tabylsa, ony jalpy sıpat demeı, jarylǵan jumyrtqa sanasaq jón shyǵar. Baýyrmaldyq, týystyń týysqa qamqorlyǵy qoǵamdyq qarym-qatynasqa yqpal etetin, belgili dárejede onyń sıpatyn qalyptastyrýǵa yqpal etetin qasıet. Sodan da oǵan jete mán bersek jón.
Baýyrmaldylyqty kópshiligimiz óz ómirimizden de, jaqyn aralasatyn adamdar ómirinen de kórip júrmiz ǵoı. Kóbine aǵasy ózinen kishilerge qamqorlyq jasaıdy. О́zimiz de sóıtip oqydyq, jolymyzdy taptyq. Qyzmetimizge oraı el aralaǵanda, basqalardyń ómir jolyn zerttegende, soǵan únemi kezigemiz. Qanshama ónegeli ómirdiń bastaýynda sol baýyrmaldyq deıtin qasterli qasıettiń shapaǵaty jatady. Oǵan árkim-aq talaı mysal keltire alatynyna kúmánsiz senemin. Meniń de kóńilime ondaǵan emes, júzdegen mysal oralady.
О́tken ǵasyrdyń sonaý 60-jyldarynyń basynda Semeı óńirindegi (ol kezde oblys) Abaı aýdanynyń Qaraýyl aýylynda Janbolatovtar otbasymen aralastym. Onda úıelmeli-súıelmeli tórt azamat ósip-jetilip jatty. Úlkeni Moldabek (Moldash aǵa) sonda bastaýysh mekteptiń muǵalimi, sodan soń Komsomol aýkomynyń hatshysy boldy, ekinshisi – Meırambek QazMÝ-dy jańa bitirgen jýrnalıst, meniń qurdasym,olardan keıingi Bolat pen Murat áli mektep oqýshylary edi. Olar aýylǵa ǵana emes, búkil aýdanǵa ónege boldy. Shetterinen ónerpaz, belsendi jandar. Barlyǵy da jıyrmanyń ortasyna endi jetken Moldabekke aǵa dep arqa súıeıdi. Eń aldymen jurtty súısindirgeni – olardyń bir-birine baýyrmaldyǵy. Sol baýyrmaldyq arqasynda olar oblysqa attary belgili azamattarǵa aınaldy. Moldabek pen Meırambek bir mezgilde eki aýdanda ıdeologııa jumystaryna basshylyq etti. О́negeli urpaq ósirdi. Qazir jurtqa belgili jýrnalıst, sazger, qoǵam qaıratkeri Serik Janbolat ta sol tusta Meırambektiń otbasynda dúnıege kelgen. Moldabek aǵa qazir oblysqa ǵana emes, respýblıkaǵa tanymal etnograf, shejireshi. Onyń «Tobyqty-Shyńǵystaý shejiresi» atty ensıklopedııalyq deńgeıdegi kóptomdyq kitaptary aıryqsha ǵylymı qundylyǵymen erekshelenedi. Meırambek sazger, aqyn retinde tanylǵan.
Jýrnalıstigi óz aldyna. Birshama ómirden erterek ozsa da, sol qabiletterin Serikke darytyp úlgerdi. Al belgili músinshige aınalǵan Murattyń apattan qaza tapqany kóp armandy ózimen ala ketti.
Mundaǵy aıtpaǵymyz – baýyrmaldyq degen halqymyzǵa tán uly qasıetke bas ııý. Sol qasıettiń qudyreti bolmasa, bul otbasynan shyqqan bir shoǵyr qaıratkerlerdiń dúnıege kelýi kúmán ekeni óz aldyna, jaı qatarǵa qosylýy ekitalaı edi-aý deısiń.
Baýyrmaldyq týraly sóz bolǵanda, belgili qaıratker azamat Orazaı Batyrbekov oıyma birden oralady. Ol uzaq jyldar Qazaqstan Kompartııasy OK-niń uıymdastyrý bóliminiń meńgerýshisi, sol OK janyndaǵy Joǵarǵy partııa mektebiniń rektory boldy. Sózin el tyńdaǵan, jumysyn jurt baǵalaǵan azamat edi. Jetim balany soǵan jetkizgen ápkesi Qatıra apaı boldy. О́nerde orny bar, daryndy adam edi. Qazradıoda dıktor, drama teatrynda belgili aktrısa boldy. KSRO halyq ártisi Sábıra Maıqanovamen bire júrdi. Soǵystyń qıyn-qystaý kezinde baýyry Orazaıdy oqytyp-ósirý úshin sonyń bárin tastap, et kombınatyna jumysqa kirdi. Syr bóliser qurbysy Sábıra teatrdan ketpe dep jalynǵanda, «ártistiń tıyn-tebenimen inimdi qaıtip jetkizemin» dep ýáj aıtqan. Sóıtip inisin oqytty, jetkizdi. Orazaı Shámshııabanýǵa úılengende, Qanysh Sátbaevtaı kemeńgerdiń qasynda qudaǵı bolyp otyrdy. Qanekeń qudaǵıyna erekshe yqylas bildirip, syılap ótken.
Mundaı mysaldardy kóptep keltirýge bolady. Sirá, qaı-qaısymyz da mysal tabatyn shyǵarmyz. Baýyrmaldyq degen halqymyzdyń uly qasıeti, talaılardan ereksheleıtin de qasıeti. Ol halqymyzdyń basyna túsken talaı qıynshylyqty, talaı synda berekemizdiń berik negizi de boldy. Sonyń arqasynda talaı alasapyranda bir-birimizge súıeý bolyp, aman qaldyq. Sol qasıetimizden aırylmasaq eken, jastarymyzdyń boıyna sińirsek, alda da talaı qıyndyqty jeńer edik, ultymyzdyń mereıi asar edi-aý deısiń.
Bul úshin ne isteý kerek degende aıtar oı da kóp, bárin tizip shyǵý da qıyn. Jalpylaı aıtar bolsaq, sol ulttyń uly qasıetin qasterleıik, qatygezdikti qatal aıyptaıyq, jas urpaqtyń boıyna sińireıik degenge toqtaımyz-aý. Sol qasıet dál búgin bizdiń qoǵamymyzǵa erekshe kerek-aq.
Mamadııar JAQYP,
Qazaqstannyń qurmetti jýrnalısi
