Búgingi áńgime ózegi de, eń aldymen, aýyldyń árqaısymyz kóp aıtatyn, biraq is júzinde qoldana qoımaıtyn baǵa jetpes artyqshylyqtary týraly bolyp otyr. Árıne, qala men aýyldy salystyrý orynsyz shyǵar. Jaınaǵan qalada bári bar. Nebir baılar da osy qalada turady. Biraq bile bilseńiz, qalada adamdardyń bir-birine degen senimi joq sekildi kórinedi. Iá, adamdar bir-birine senbeıdi. Senbeıtinin bılik te rastaıdy. Árıne senimsizdikten aıyrylýyna bıliktiń esh qatysy joq ekendigi belgili, oǵan adamdardyń ózi kináli. Basqan qadamdaryn qadaǵalap otyrmasańyz, keıbireýler túrli teris áreketterge barýy múmkin deıdi. Mine, sonyń naqty aıǵaǵy kóshede, ǵımarattarda, kabınetterde, bólmelerde ornalasqan beınekameralar men jasyryn ún jazý quraldary qaptap jatyr. Kólikte bolsańyz da, jaıaý júrseńiz de ár qımyl-áreketińiz jazylyp jatqany.
Qazir kóshe boıyndaǵy, qıylystardaǵy ilinip turǵan «Sergek» sekildi beınejazý qurylǵylarynyń qyraǵylyǵyn júrgizýshiler aýyzdan tastamaıdy. Sońǵy tehnologııanyń jetistigi retinde ol, árıne keremet. Qııa basqanyńyzdy áp-sátte kórip qoıady. Jaqsy ǵoı. Biraq onyń jaqsylyǵy adamdardyń tasada turǵanda, júrgende nebir teris qylyqtarǵa baratyndyǵyn dáleldeıtindiginde bolyp tur. Eshkim kórip turmasa, qalada júrgen adam oıyna kelgenin isteýi múmkin eken. Al adam ony nege isteıdi, o jaǵy eshkimdi oılandyrmaıdy. Solaı bolýy kerek sekildi. Sondyqtan oǵan qarsy amal-aıla, túrli sharalar ǵana qoldaný kerek deıdi. Biraq buryn mundaı úrdister jappaı oryn alǵan joq qoı.
Máselen «Buryn aýyldarda úıdiń esigine qulyp salynbaıtyn. Ishinen ilinbeıtin» degen tárizdi áńgimelerdi qazirgi jastar da estigen shyǵar. Áıtse de kópshiligi senbeıdi. Sebebi qazaq aýyldarynda ondaı ómirdiń bolǵanyn kórgen joq. Mysaly, meniń turǵylastarymnyń kóbi adamdary bir-birine asa senimmen qaraıtyn aýyldarda tárbıelengen desem artyq aıtqandyq bolmas. Esikke qulyp degen salynbaıtyn. Aýlalar záýlim dýaldarmen qorshalmaıtyn. Onda kólik te, velosıped te, qural-saıman da, ydys-aıaq ta, áıteýir, ne kerektiń bári ashyq turatyn. Sebebi adamdarda bir-birine rııasyz sený óz aldyna, olarda bireý bireýdiń dúnıesin suramaı urlap ketedi degen uǵym atymen bolmaıtyn.
Al endi qazir urlap ketedi, tonap ketedi, kóshede, qoǵamdyq oryndarda zań buzady degen uǵymnyń asqynǵany sonshama, ár adamnyń júris-turysy baqylanýy tıis. Áıtpese, qoǵamdyq tártipti ornata almaısyz. Al osyndaı jaǵdaıda mundaı amalmen, is-sharalarmen adamdy jaqsylyqqa tárbıeleý múmkin be? Árıne, joq deıdi sarapshylar. О́ıtkeni bul arada qaısybir adamdardyń tártibi durystalmaıdy, kerisinshe olar meniń isimdi bireý kórip qoıady, bilip qoıady degen qorǵaný sharalaryn ǵana boıyna, sanasyna qosymsha qalyptastyrady eken. Sondyqtan olarda «bulaı isteý qoǵamǵa, adamgershiligime jat is-aý» degen tárbıe negizi qalyptaspaıdy. Demek, odan ári zań buzýdyń joldaryn izdeý jalǵasady. Sóıtip qoǵamǵa óte qaýipti resıdıvıster sany artý qaýpi týyndamaq.
Desek te bul tyǵyryqtan shyǵýdyń joly bar. Elbasy «bolashaqqa baǵdar: rýhanı jańǵyrý» atty maqalasynda aıtqandaı, aýyldy qaıta túletý qajet. Biz, qazaq halqy, qanymyzǵa sińgen adamgershilik qasıetterimizden esh ýaqytta ajyramaımyz. Tek ol qasıetterdi turmystyq túıtkildermen tumshalap tastaǵanymyz janǵa batady. Bul tumshalaǵan qara perdeni aýyldyń adamdy tárbıeleýdegi mádenıetin, ulttyq ónegesin órkendetý arqyly sypyryp tastaý ońaı. Sonda Elbasy aıtqandaı, «Týǵan jer» baǵdarlamasy jalpyulttyq patrıotızmniń naǵyz ózegine aınalady. Týǵan jerge degen súıispenshilik Týǵan elge – Qazaqstanǵa degen patrıottyq sezimge ulasady». Sóıtip ulttyq qundylyqtarymyz arqyly joǵaryda aıtylǵan boıymyzǵa jat qylyqtarǵa tótep bere alamyz. Osylaısha aýyldyq tárbıeniń negizinde «ulttyq kod, ulttyq mádenıet saqtalmasa, eshqandaı jańǵyrý bolmaıtynyn» da túsinemiz.
Aleksandr TASBOLAT,
«Egemen Qazaqstan»
