Atalǵan oqıǵa Qazaqstan úshin óte mańyzdy jáne ónimderdiń, kórsetiletin qyzmetterdiń, prosesterdiń sapasyn arttyrý úshin úlken múmkindikter ashady. Atap aıtqanda, TMD elderiniń ishinen Qazaqstan búgingi kúni osy tárizdi kelisimge alǵashqy qol qoıýshy boldy.
Atalǵan Menedjment júıesin sertıfıkattaý boıynsha akkredıtteý organdary jónindegi IAF MLA kópjaqty taný týraly kelisimge qol qoıý aldyndaǵy ýaqytqa shamaly kóz júgirtsek. Barshaǵa málim, Memleket basshysy kásipkerlerdiń forýmynda saýdadaǵy tehnıkalyq kedergilerdi azaıtý boıynsha mindet qoıdy. IAF jáne ILAC sııaqty uıymdar álem elderi arasynda akkredıtteý nátıjelerin ózara tanýdy qamtamasyz etedi.
UAO IAF-qa kirý boıynsha jumysty 2009 jyly IAF PAC (Akkredıtteý jónindegi Tynyq muhıty yntymaqtastyǵy) óńirlik uıymyna ótinish bere otyryp bastady. Úsh jyl boıy RAS saraptamalyq baǵalaýshylar toby arnaıy daıyndaǵan UAO baǵalaýy júrgizildi. RAS baǵalaýshylar toby UAO-ǵa kelip, ónimderdi sertıfıkattaý jónindegi organdardy akkredıtteý prosesin, menedjment júıesin tekserdi, personaldyń biliktiligin aıqyndady. UAO osy tárizdi rásimnen 2016 jyly personaldy sertıfıkattaý boıynsha organdardy jáne menedjment júıesin sertıfıkattaý jónindegi organdardy akkredıtteý jónindegi jumystardy júrgizý quzyrettiligin baǵalaý boıynsha ótti.
Sonymen birge UAO ILAC tarapynan baǵalaýdan ótti jáne 2010 jyly ILAC-pen synaqtar jáne kalıbrleý boıynsha kelisimge, 2012 jyly PAC-pen ónimder boıynsha kelisimge qol qoıdy, búgin onda Azııa-Tynyq muhıty óńiriniń 26 eli kiredi. Bular AQSh, Úndistan, Avstralııa, Ońtústik-Shyǵys Azııa memleketteri. Eýrazııalyq óńirden tek qana Qazaqstan. UAO sodan soń IAF-qa múshelikke tikeleı ótinish berdi.
Osyndaı uıymdardyń tájirıbesinde olardyń RAS-tyń atalǵan jaǵdaıynda ózderiniń óńirlik uıymyna senetindigi aıqyndalǵan. Odan ári 2014 jyly UAO ónimderdi sertıfıkattaý jónindegi organdardy akkredıtteý nátıjelerin ózara taný týraly kópjaqty IAF kelisimine qol qoıýshy boldy jáne 2017 jyly menedjment júıesin sertıfıkattaý jónindegi organdardy akkredıtteý nátıjelerin ózara taný boıynsha kópjaqty IAF kelisimine qol qoıýshy boldy (kishi sala – ISO 9001).
IAF-qa teń quqyly músheliktiń jáne kópjaqty taný týraly kelisimge qol qoıýdyń qandaı artyqshylyqtar beretindigin túsiný úshin, sáıkestikti baǵalaý álemindegi IAF-tyń mańyzy men róli týraly shamaly aıta ketsek.
Akkredıtteý jónindegi halyqaralyq forým IAF 1993 jyly saýdadaǵy tehnıkalyq kedergilerdi joıý arqyly elder arasyndaǵy erkin saýdany alǵa ilgeriletý maqsatynda quryldy. Búgin ol álemniń 62 eliniń akkredıtteý jónindegi 69 organyn biriktiredi. Forýmnyń basty maqsaty ónimderdiń, kórsetiletin qyzmetterdiń, menedjment júıesiniń, personaldyń sáıkestigin baǵalaý nátıjelerine senimdilikti qamtamasyz etý arqyly kásiporyndar men túpki tutynýshylar úshin qaýip-qaterdi azaıtatyn sáıkestikti baǵalaýdyń biryńǵaı jahandyq baǵdarlamasyn ázirleý bolyp tabylady.
Qazaqstan DSU-ǵa múshe el retinde saýdadaǵy kedergilerdi joıý boıynsha sharalardy qabyldaýy tıis jáne Qazaqstan DSU-nyń usynymdary boıynsha IAF jáne ILAC sııaqty uıymdarǵa qatysý arqyly akkredıtteýdiń ulttyq júıesin halyqaralyq tanýdy qamtamasyz etý mindettemesin aldy. IAF-tyń aldynda turǵan ekinshi mindet – bul IAF músheleri arasynda akkredıtteý nátıjelerin ózara taný jáne «bir kúni sertıfıkattalsa – barlyq jerde tanyldy» qaǵıdaty boıynsha bir akkredıtteý negizinde ónimderdiń, kórsetiletin qyzmetterdiń, menedjment júıesiniń, personaldyń sáıkestigin rastaý boıynsha qujattardyń halyqaralyq naryǵynda odan ári taný úshin jaǵdaılar jasaý.
IAF-tyń negizgi fýnksııasy – bıznes úshin qaýip-qaterdi azaıtatyn sáıkestikti baǵalaýdyń biryńǵaı dúnıejúzilik baǵdarlamasyn damytý. Akkredıtteý paıdalanýshylarǵa akkredıttelgen organnyń quzyrettiligi men obektıvtiligine kepildik beredi. IAF múshelerin uıymnyń basqarýynyń tıisti standarttarǵa ónimniń nemese personaldyń sáıkes keletindigin kýálandyratyn sertıfıkattar beretin sertıfıkattaý jónindegi organdardy akkredıtteıdi.
IAF óziniń aldyna eki basty maqsatqa jetý boıynsha mindet qoıady:
1) IAF músheleriniń quzyretti ekendiginiń jáne múddeler qaqtyǵystaryna ushyramaıtyndyǵynyń kepildigi;
2) Kópjaqty taný týraly kelisim jasaý (Multilateral Recognition Agreement – MLA) – akkredıtteý týraly qujatqa búkil álemde senýge bolatyndyǵyna kepildik.
IAF búkil álem boıynsha sáıkestik sertıfıkattaryn tanýǵa múmkindik beretin biryńǵaı júıeni qurý úshin sharalar qabyldaıdy. MLA saýdadaǵy tehnıkalyq kedergilerdi joıa otyryp, halyqaralyq saýdanyń erkin bolýyna kómek kórsetedi. IAF álemniń bir bóliginde sáıkestik týraly sertıfıkaty bolatyn kompanııalarǵa álemniń kez kezgen núktesinde tanylatyn múmkindik beretin biryńǵaı júıege qol jetkizýdiń eń tıimdi tásilin izdestirý úshin kúsh salady.
Qazaqstanda 2017 jylǵy 16 qarashaǵa qarasty jaǵdaı boıynsha Akkredıtteý sýbektileriniń tiziliminde menedjment júıesiniń sáıkestigin rastaý boıynsha 73 organ tirkelgen. Menedjment júıesiniń sáıkestigin rastaý jónindegi qazaqstandyq organdar QR ST ISO/IEC 17021-1-2015 «Sáıkestikti baǵalaý. Menedjment júıesiniń aýdıtin jáne sertıfıkattaýdy júrgizetin organdarǵa qoıylatyn talaptar. 1-bólik. Talaptar» standartyna sáıkestigine akkredıttelgen.
Akkredıtteý salasyna sáıkes, menedjment júıesiniń sáıkestigin rastaý boıynsha organdar sapa menedjmenti júıeleriniń (QR ST ISO 9001), ekologııalyq menedjment júıeleriniń (QR ST ISO 14001), kásibı qaýipsizdik jáne densaýlyq júıeleriniń (QR ST OHSAS 18001) jáne NASSR qaǵıdattary negizinde sapany jáne tamaq ónimderiniń qaýipsizdigin basqarý júıeleriniń (QR ST ISO 22000, QR ST 1179), aqparattyq qaýipsizdik menedjmenti júıeleriniń (QR ST ISO/IEC 27001), energııa menedjmenti júıeleriniń (QR ST ISO 50001) sáıkestigin baǵalaýdy júzege asyrady.
UAO qazirgi ýaqytta akkredıtteý salasynda sapa menedjmenti júıesiniń sáıkestigin baǵalaıtyn sáıkestikti baǵalaý organdarymen IAF MLA úılestirilgen belgisin qoldaný quqyǵyn usyný boıynsha shartty kelisý jáne jasaý boıynsha jumys júrgizýde.
SMJ SRO-ǵa arnalǵan MLA úılestirilgen belgisi:
- IAF MLA belgisi,
- UAO-nyń logotıpi,
- akkredıttelgen SMJ SRO-nyń tirkeý nómiri.
UAO IAF pen UAO arasynda jasalǵan lısenzııalyq kelisimniń negizinde IAF MLA birlesken belgisin paıdalanady. IAF MLA birlesken belgisin paıdalaný IAF ML 2 qujatynda belgilengen erejelermen retteledi jáne UAO qol qoıýshy tarap bolyp tabylatyn IAF MLA salasyna sáıkes bolýy tıis.
Úılestirilgen belgini SMJ SRO IAF MLA kishi salasyna qatysty akkredıttelgen qyzmet sheńberinde berilgen sáıkestik sertıfıkattaryna ǵana paıdalana alady.
IAF MLA úılestirilgen belgisin SMJ SRO UAO-ǵa taralatyn IAF MLA kishi salasyna jáne negizgi salasyna kiretin SMJ SRO akkredıttelgen qyzmeti sheńberinde jumysqa beriletin usynystarda, baspa blankilerde, sáıkestik sertıfıkattarynda paıdalana alady. Úılestirilgen belgi ónimmen nemese ónimderde paıdalanylmaıdy.
IAF-qa múshelik ónimderdiń eksporty kezinde óndirýshilerdiń shyǵyndaryn azaıtý sııaqty basymdyq usynady. Osy qadamdardyń barlyǵy eksporttyq naryqtarda otandyq ónimniń básekege qabilettiligin arttyrýy tıis. IAF-qa múshelik, basqa da sharalarmen qatar, ónimderdi, sapa menedjmenti júıesin, personaldyń ózge elde standarttardyń jáne NQA-nyń talaptaryna sáıkestigin rastaý rásimderin qaıtadan ótkizý qajettigin azaıtý nemese joıý esebinen ónimderdi, sapa menedjmenti júıesin sertıfıkattaýǵa jumsalatyn óndirýshiler men eksporttaýshylardyń qarjylyq ýaqytsha shyǵyndaryn azaıtýǵa yqpal etetin bolady.
UAO qazaqstandyq naryqtaǵy sııaqty, halyqaralyq deńgeıde de sáıkestikti baǵalaý nátıjelerine tutynýshylar jáne bıznestiń tarapynan senimdilikke qol jetkizý boıynsha jumysty jalǵastyrýda. Kez kelgen tutynýshy, taýardy satyp ala nemese UAO belgisi nemese IAF MLA úılestirilgen belgisi bar sáıkestik sertıfıkatymen kórsetiletin qyzmetti ala otyryp, onyń qaýipsizdigi men joǵary sapasyna senimdi bolýy tıis. Bizdiń basty maqsatymyz – akkredıtteý nátıjelerine tutynýshy tarapynan senimdilikti qamtamasyz etý.
Aıtmuhan MÝSIN,
Investısııalar jáne damý mınıstrligi
Tehnıkalyq retteý jáne metrologııa komtıtetiniń
«Ulttyq akkredıtteý ortalyǵy» JShS
bas dırektorynyń orynbasary
