Solaı demeske laj joq sekildi. О́ıtkeni joldaǵy kezdesetin keleńsizdikter saldarynan talaı jan opat bolatyn apattar sany jyl ótken saıyn arta túsýde.
Al sol keleńsizdikterge tosqaýyl qoıatyn zań joq dep aıta almaısyz. Zańǵa sáıkes tártip te qatań ustalynady. Biraq myna beıbit zamanda kún saıyn, tipti saǵat saıyn emes, mınýt saıyn jol-kólik apatynan adam opat bolady degenge sengińiz de kelmeıdi. Biraq senbeske de amal joq. Úlkenderdiń ózin aıtpaǵanda, bolashaǵymyz bala desek, sol joldarda ár tórt mınýt saıyn bir bala qaza tabady eken. Olardyń, buǵan qosa, taǵy júzdegeni túrli jaraqat alady. Jaraqattarynan aıyǵyp ketse jaqsy, al múgedek bolyp qalatyndary qanshama. Ol balalar sizdiń de balańyz nemese nemereńiz bolýy ábden múmkin ǵoı. Janyńyz túrshigedi.
Bul qasiret kez kelgen adamnyń basyna túsýi bek múmkin. «Sen basshysyń, sen baǵynyshtysyń» dep jol apaty aıyryp turmaıdy. Qarańyz, tek 2011 jyldan bastap Qazaqstanda jol apatynan eki myńǵa jýyq bala qaza tapqan, bul qaza bolǵandardyń jalpy sanynyń 10 paıyzy ǵana, olardyń ishinde myńǵa jýyǵy – mektep oqýshylary. Al buǵan sońǵy kezderde mert bolǵandardy taǵy qosyńyz. Balalardyń kóbin kólik qaqqan. Sum ajal kimdi bolsa da áıteýir bir alatyny belgili ǵoı. Biraq kóldeneńnen kelgen apat jas ǵumyrdy kókteı úzip jiberetini netken ókinishti. Sońǵy jyldary jol-kólik apatynan opat bolǵandardyń sany Aýǵan soǵysynda on jylda qaıtys bolǵan adamdardyń sanynan áldeqashan asyp ketken. Sonda qarasańyz, joldarda myltyqsyz soǵys júrip jatqandaı. Al qaıtkende bul qasirettiń aldyn alýǵa bolady?
Bul másele jaıynda alańdap, bas qatyryp jatqan memlekettik tıisti organdar da joq emes. Sonyń biri – Bas prokýratýranyń janyndaǵy Quqyq qorǵaý akademııasy. Olar Jol júrisi qaýipsizdiginiń ulttyq tujyrymdamasyn da jasap shyqqany belgili. Al basqa salalardyń murtyn balta shabar emes. Osy Ulttyq tujyrymdamadan baıqaǵanymyzdaı, eger bılik bul máselege naqty nazar aýdaryp, bilek túre kiriser bolsa qandaı qasiret bolmasyn, onyń aldyn alýǵa, sanyn azaıtýǵa kepildik bar eken. Birinshiden, barlyq sarapshy bitken bir tujyrymǵa kelgendeı, aldymen, kólik joldary bar talapqa saı bolýy qajet. Árbir kólik júretin jolda jaıaý júrginshiler ótetin jer asty ne jer ústi ótkelderi mindetti túrde salynýy qajet. Mundaı ótkelderdiń bolmaýy, adamdardy ajalǵa ıtermeleýmen birdeı degen sóz. Múkindiginshe kóshe qıylystarynda kólikter kedergisiz ótip ketetindeı jaǵdaı jasalsa, jol apatynyń 80 paıyzy birden kemir edi. О́ıtkeni jol-kólik apatynyń deni osy jol qıylysynda oryn alyp jatady.
Sózimizge dálel, 2011 jyldan bastap respýblıka aýmaǵynda 88 814 JKO bolyp, olarda 13 894 adam qaza tapqan, olardyń ishinde jaıaý júrginshiler 5000-nan astam. 25 myńnan astam adam jaraqat alǵan. JKO-dan kelgen ekonomıkalyq shyǵyndardy Azııa damý banki 1 052 mlrd teńge dep nemese 2012 jylǵy IJО́-niń 3,5 paıyzy mólsherinde baǵalapty. Sonda qazirgi joldardaǵy týyndaǵan úrdis nátıjesine saı eseptesek jáne soǵan saı júıeli sharalar qabyldamaǵan jaǵdaıda Qazaqstan 2022 jylǵa deıin taǵy 21 myńnyń ústinde adamynan aıyrylýy múmkin. Sondaı-aq odan da kóp, ıaǵnı 266 myń adam jaraqat alýy ábden múmkin kórinedi.
Jáne jyl saıyn elimizdiń joldarynda orta eseppen 17 jasqa deıingi 160 bala qaza tabatyndyǵyn umytpaǵan jón. Bul árıne qaıǵyly sandardyń ber jaǵy ǵana ǵoı. Sondyqtan aldymen joldardyń sapaly salynýy basty nazarǵa alynýy tıis. Joldaǵy árbir oıyq, shuńqyr apatqa soqtyrady. Biraq kóshe joldarynyń sapasy syn kótermeıdi. Al jalpy joldardy salý men rekonstrýksııalaýǵa sońǵy bes jylda 1,8 trln teńge jumsalǵan eken. Avtojol salasyndaǵy jobalardy iske asyrýǵa «Nurly jol» memlekettik ınfraqurylymdy damytý baǵdarlamasy sheńberinde 2016 jyly Ulttyq qordan 151,3 mıllıard teńge qarajat bólingen.
Sonda bylaı qarasańyz, zań bar, qarajat jetkilikti, jumys júrip jatqandaı, biraq sapasyz joldar sany kóbeımese, esh azaıar emes. Soǵan saı jol apaty da artyp barady.
