Elimizdiń saıası, ekonomıkalyq, mádenı baǵytynda jańa ózgerister boı alyp, onyń oń nátıjeleri halyqtyń janyna jylý septi. Elbasynyń tapsyrmalaryna saı sot júıesi men quqyq qorǵaý organdarynda júrgizilgen reformalar barysynda zań ústemdiginiń saqtalýyna qol jetkizildi.
Sonyń bárin aıtpaı-aq, tek prokýratýra organdarynda ǵana osy jylǵy atqarylǵan isti saralasaq, qanshalyqty tıimdi jumys tyndyrylǵanyna anyq kóz jetkizemiz. Árıne mundaı jaqsylyqtardyń bári, eń aldymen, halyq úshin jasalatynyn umytpaǵan jón. Al halyqtyń qamy quqyqtyq qamdalýy qajettigin Elbasy syndarly Joldaýlary men baıandy baǵdarlamalarynda aıtyp kele jatqany belgili. Bul mindetterdi júzege asyrýda ár sala basshylyǵynyń eńbegi eren ekeni de anyq. Máselen 22 jyl ishinde alǵash ret prokýror qyzmetiniń deńgeıin belgileıtin Ata zańdaǵy 83-baptyń 1-bólim mazmuny jańǵyrtyldy. Bul konstıtýsııalyq normanyń jańǵyrtylýyna oraı júrgizilgen jumystardyń nátıjesinde «Prokýratýra týraly» zań dúnıege keldi. Osy zań arqyly prokýratýra qyzmetiniń tártibi men uıymdastyrylýy, quzyry, mártebesi túpkilikti anyqtaldy. Ásirese «Quqyq qorǵaý organdarynyń qyzmetin jetildirý men qylmystyq prosesti reformalaý týraly» zań jobasyna qatysty júrgizilgen jumystardyń mańyzy zor boldy.
Bul zań jobasy Memleket basshysynyń tapsyrmasyna saı qurylǵan arnaıy toptyń, ıaǵnı Joǵarǵy sot, Ádilet mınıstrligi, quqyq qorǵaý jáne arnaıy organdar basshylary engen jumys tobynyń nátıjesinde paıda boldy. Ol úshin Germanııanyń, Ulybrıtanııanyń, Estonııa men Grýzııanyń bul baǵyttaǵy tájirıbeleri zertteldi. Sol zań jobasynyń ishindegi izgilikti jańalyq – adamdy 72 saǵatqa ustaý merzimi 48 saǵatqa azaıtyldy. Advokattardyń usynystary men aıǵaqtardy jınaý ókilettiligi keńeıtildi. Kepildik, kúshtep kýálandyrý, úlgilerdi irikteý, jasyryn tergeý áreketterin júrgizý sekildi túrli tergeý áreketteri sotqa sanksııa júrgizý úshin berildi. Osy joba aıasynda qylmystyq isterdi elektrondy formatta júrgizý qaraldy.
Taǵy bir mańyzy zor jańalyq – Elbasynyń prosesterdi sıfrlandyrý tapsyrmasyna saı IT-jobasyn engizý boldy. Olardyń ishinde «E-qylmystyq is», «Ákimshilik óndiris isteriniń jıyntyǵy» jáne «Zańdylyq» sekildi baǵdarlamalar tıimdiligin birden kórsetti. Osylardyń arasynda birinshi baǵdarlama qylmystyq prosestiń óne boıyn: qylmysty tirkeýden bastap, ony tergeý men úkimniń shyǵýyna deıingi joldy qamtıdy. Osy baǵdarlamanyń bári de azamattar aryz-shaǵymmen kelgende jáne olarǵa tıisti quqyqtyq qyzmet kórsetýde eshqandaı jasandy kedergilerdiń bolmaýy úshin jan-jaqty qaralyp, iske qosyldy. Aıtqandaı-aq, tıimdiligimen halyqtyń rızalyǵyna bólendi.
Sondaı halyqqa jasalǵan taǵy bir ıgiligi mol is – Azamattardy qabyldaý ortalyǵy men Quqyq qorǵaý qyzmeti ortalyqtarynyń ashylýy boldy. Ortalyqtyń negizgi maqsaty aryzdardy tez qaraý. Al olardyń sheshimin tabý úshin sol jerde birden advokattar, medıatorlar, notarıýstar, probasııa qyzmetin jáne t.b. qyzmet kómekterin paıdalaný arqyly bir nátıjege qol jetkizý kózdeldi. Sol sııaqty bızneske qysym jasaýdy azaıtý sharalary qolǵa alyndy. «Atameken» palatasymen birlese kásipkerlikti qorǵaý boıynsha Jol kartasy daıyndaldy. Sonyń arqasynda kóptegen memlekettik organdardyń bıznesti orynsyz tekserýleri 80 paıyzǵa deıin qysqardy.
Bári de adam úshin dep oılastyrylǵan baǵdarlamalar arqasynda ony zańdylyqqa saı oryndaıtyn jańa kadrlar kelip, kem-ketikti tolyqtyrdy. Osylaısha Ata zańymyzda jazylǵandaı, memleketimizdiń eń qymbat qazynasy – adam jáne adamnyń ómiri, quqyqtary men bostandyqtary degendeı, azamattarymyzdyń bar jaǵdaıy Elbasymyzdyń nazarynda turǵandyqtan sot júıesi men quqyq qorǵaý organdary jańa júrgizilgen reformalar nátıjesinde zańdylyqtyń saqtalýyna, adam quqynyń qorǵalýyna jańasha den qoıdy. Bul «100 naqty qadam» Ult josparynda aıtylǵan zań ústemdiginiń oryndalýyna qol jetkizýdiń naqty bir kórinisi boldy.
Aleksandr TASBOLAT,
«Egemen Qazaqstan»
