Qazaqstan • 19 Qańtar, 2018

Qaýipsizdik Keńesi tóraǵasynyń málimdemesi

705 ret
kórsetildi
12 mın
oqý úshin

Qaýipsizdik Keńesiniń 2018 jyldyń 18 qańtarynda ótken 8161-otyrysynda Keńestiń «Halyqaralyq beıbitshilik pen qaýipsizdikti qoldaý» dep atalatyn tarmaqty qarastyrýyna baılanysty Qaýipsizdik Keńesiniń tóraǵasy Keńes atynan kelesideı málimdeme jasady: 

Qaýipsizdik Keńesi tóraǵasynyń málimdemesi

(1) «Qaýipsizdik Keńesi BUU Jarǵysyna sáıkes halyqaralyq beıbitshilik pen qaýipsizdikti qoldaýdaǵy óziniń basty jaýapkershiligin, sondaı-aq barlyq memleketterdiń saıası táýelsizdigin, egemendigi men terrıtorııalyq tutas­ty­ǵyn syılaýǵa beriktigin jáne mem­leketterdiń halyqaralyq quqyq boıyn­sha óz mindettemelerin saqtaýy qajet­tigin qosa alǵanda, Jarǵynyń maq­sattary men qaǵıdattaryn saqtaý isine beriktigin rastaıdy. 

(2) «Qaýipsizdik Keńesi halyqaralyq beıbitshilik pen qaýipsizdikti qoldaý mandaty aıasynda ornyqty beıbitshilikti qamtamasyz etýge umtylysyn jalǵastyrýdyń jáne Birikken Ulttar Uıymynyń 100 jyldyǵyna qaraı zorlyq-zombylyqty qaqtyǵystardan ada álemge qol jetkizýdiń, sondaı-aq osy joldaǵy jalpy problemalar men múmkindikterdi basqarýdyń mańyzdy ekenin atap kórsetedi. 

(3) «Qaýipsizdik Keńesi álem boıynsha túrli geografııalyq aýdandarda shıelenisterdiń sany ósip kele jatqanyna alańdaýshylyq bildiredi jáne olardyń aldyn alý jáne sheshý úshin shıelenisterdiń aımaqtyq aspektilerine erekshe kóńil bóle otyryp, óńirlik dıplomatııa men ýaǵdalastyqtarǵa ekpin salý arqyly eki ese kúsh jumsaý qajettiligine aıryqsha nazar aýdarady. 

(4) «Qaýipsizdik Keńesi halyqaralyq beıbitshilik pen qaýipsizdikke qater tóndirýi múmkin kez kelgen daýǵa qaty­sýshy taraptar daýdy birinshi kezekte ózara kelissózder, zertteý júrgizý, ara­aǵaı­yndyq, tatýlasý, arbıtraj, sotta qaraý, aımaqtyq organdarǵa nemese kelisimderge júginý arqyly nemese óz tańdaýy boıynsha basqa da beıbit joldy tańdaı otyryp sheshýge tyrysý qajettigin eske salady jáne osyndaı taraptardy óz daýlaryn osyndaı quraldar arqyly retteýge tabandy túrde shaqyrady.

(5) «Qaýipsizdik Keńesi óziniń burynǵy qararlaryna jáne Tóraǵanyń aldyn alý dıplomatııasy, qarýly qaqtyǵystardy boldyrmaý, álem qurylysy jáne beı­bitshilikti qoldaý, sondaı-aq araaǵaı­yndyq jáne daýdy beıbit jolmen sheshýge qatysty málimdemelerine silteme jasaıdy. 

(6) «Qaýipsizdik Keńesi damý, beıbitshilik pen qaýipsizdik jáne adam quqyqtary bir-birimen baılanysty ekenin jáne bir-birin tolyqtyryp turatynyn moıyndaıdy. 

(7) «Qaýipsizdik Keńesi Birikken Ulttar Uıymynyń keler urpaqty soǵys zulmatynan qutqarýǵa baǵyttalǵan irgeli maqsatyn oryndaýǵa qabi­let­tiligin kótermeleýdiń jáne nazardy qaq­tyǵystardyń aldyn alýǵa, pr­e­ven­tıvti dıplomatııaǵa, álem qury­lysyna jáne beıbitshilikti qoldaýǵa, ozyq tájirıbelermen alma­sýǵa shoǵyr­lan­dyrýdyń, sondaı-aq qaqty­ǵystarǵa jaǵdaı týǵyzatyn terrorızm, qarýly toptardyń qyzmeti, jappaı qyryp joıý qarýyn taratý, uıymdasqan qylmys, kádimgi qarý-jaraqty zańsyz satý, ásirese atys qarýyn jáne jeńil qarý-jaraq saýdasyn qosa alǵandaǵy sebepter men saldarlardyń, faktorlardyń meılinshe transulttyq sıpat alýy jaǵdaıynda olar boıynsha perspektıvaly usynymdar men strategııalar ázirleýdiń mańyzdylyǵyn atap kórsetedi. 

(8) Qaýipsizdik Keńesi, sondaı-aq bolashaq urpaqty soǵys apatynan qutqarý úshin janjaldardy sheshý bul qaıda jáne qaı ýaqytta qajet bolǵanda múshe-memleketterdi ortaq maqsattardyń tóńireginde toptastyrý arqyly senimdi qalpyna keltirý sharalaryn qamtıtynyn atap kórsetedi.
(9) Qaýipsizdik Keńesi janjaldardyń túpki sebepterin joıýdyń qajettigin atap kórsetedi jáne zertteý jónindegi usynysty, qajet bolǵan jaǵdaıda aımaqtyq bolashaqtaǵy halyqaralyq beıbitshilik jáne qaýipsizdik úshin nazarǵa alady. 

(10) Qaýipsizdik Keńesi janjaldardyń aldyn alý burynǵysha memleketterdiń basty jaýapkershiligi bolyp qala beretinin jáne tıisti halyqaralyq quqyqta qaras­tyrylǵandaı, olardyń azamattyq tulǵa­lardy qorǵaý jáne olardyń terrı­to­rııa­syndaǵy jáne olardyń qa­raý­yn­daǵy barlyq tulǵalar úshin adam quqyǵyn syılaý jáne qamtamasyz etý jónindegi basty jaýapkershiligine silteme jasaı otyryp, árbir jekelegen memlekettiń óz halqyn genosıdten, áskerı qylmystardan, etnostyq tazartýlardan jáne adamzatqa qarsy qylmystardan qorǵaý úshin jaýaptylyǵyn taǵy da qoldaıdy. 

(11) Qaýipsizdik Keńesi budan ári janjaldardyń aldyn alýdyń jalpy strategııasy erterek eskertý, aldyn ala óristetý, deldaldyq, beıbitshilikti qoldaý, taratpaý, eseptilik sharalary, son­daı-aq janjaldan keıingi beıbit­shi­likti qurýdan turyp, bul komponentter bir-birimen ózara baılanysty, birin biri tolyqtyratyn jáne paralleldi ekenin moıyndaıdy.

(12) Qaýipsizdik Keńesi ulttyq úkimetter men bılik organdarynyń álem qurylysy jáne beıbitshilikti qoldaý salasyndaǵy basymdyqtardy, strategııalardy jáne is-sharalardy anyqtaý, basqarý jáne basshylyq etýdegi basty jaýapkershiligin quptaıdy, beıbitshilikti saqtaý – Úkimet jáne basqa da ulttyq múddeli taraptar oryndaýy tıis ortaq mindet ekenin atap aıtady jáne osyǵan baılanysty qoǵamnyń barlyq toptarynyń qajettilikterin eskerýge qajetti ulttyq prosester men álem qurylysy maqsattary úshin ınklıýzıvtilik sheshýshi element bolyp tabylatynyna basa nazar aýdarady jáne azamattyq qoǵam beıbitshilikti qoldaý jónindegi kúsh-jigerdi ilgeriletýde mańyzdy ról atqaratynyn atap kórsetedi. 

(13) Qaýipsizdik Keńesi Bas hatshynyń janjaldardyń aldyn alý jáne preventıvti dıplomatııa jónindegi baıandamasyn nazarǵa alady jáne Bas hatshynyń óziniń S/RES/2282 qararynyń júzege asýy jónindegi baıandamasyn asyǵa kútedi.

(14) Qaýipsizdik Keńesi Bas hatshyny qaıyrymdylyq qyzmetterin paıdalanýdy, uzaq merzimdi, ınklıýzıvti jáne jalpyǵa ortaq retteýdi qamtamasyz etýge yqpal etý úshin óziniń ókilderin, arnaıy ókilderin jáne deldaldaryn baǵyttaýdy keńeıtýdi jalǵastyrýǵa shaqyrady jáne budan ári Bas hatshyny yqtımal janjaldardyń aldyn alýǵa kúni buryn qatysýdy jalǵastyrýǵa shaqyrady.

(15) Qaýipsizdik Keńesi Bas hatshyǵa beıbitshilik jáne qaýipsizdik salasyndaǵy Hatshylyq jumysynyń tıimdiligin arttyrýǵa kúsh salǵany úshin alǵys bildiredi, úsh saladaǵy «beıbitshilik jáne qaýipsizdik, damý men basqarý» re­­for­­malar boıynsha aǵymdaǵy kúsh-jiger­di nazarǵa alady jáne aǵymdaǵy sho­lý­lardyń nátıjelerin asyǵa kútedi.

(16) Qaýipsizdik Keńesi Bas hatshyny:

- Birikken Ulttar Uıymyn júıeli, ıntegrasııalanǵan jáne tıimdi qurylym retinde transformasııalaýdy;

- Uıymnyń múshe-memleketterdiń daýlardy beıbit jolmen retteýi men olardyń álem betpe-bet keletin kúrdeli problemalarǵa jaýaptaryn júıeli túrde qoldaý múmkindigin arttyrý;

- aımaqtyq jáne sýbaımaqtyq uıymdarmen jáne basqa da tıisti sýbektilermen yntymaqtastyqta qajet bolǵan kezde janjaldardyń aldyn alý men aldyn alý dıplomatııasy quraldaryn neǵurlym tıimdi qoldanýdy mandatqa saı qamtamasyz etý boıynsha kúsh salýdy jalǵastyrýǵa shaqyrady. 

(17) Qaýipsizdik Keńesi Birikken Ulttar Uıymy men janjaldardyń aldyn alýda mańyzdy ról atqarýy múmkin aımaqtyq jáne sýbaımaqtyq uıymdar arasynda strategııalyq áriptestikti jáne úılestirýdi nyǵaıtý jónindegi batyl jumysty moıyndaıdy jáne osyǵan baılanysty:

- ulttyq úkimetterdi, mandat bolǵan jaǵdaıda basqa da tıisti múddeli taraptardy únemi qoldaýdy;

- Birikken Ulttar Uıymy Jarǵysynyń VIII taraýyna sáıkes, jergi­likti daý­lar­dy aımaqtyq kelisimder nemese aımaq­tyq uıymdar arqyly beıbit ret­teýdi qoldaýdy;

- strategııalyq dıalogty, seriktestik qatynasty nyǵaıtýdy, neǵurlym turaqty túrde pikir almasýdy, preventıvti dıplomatııa quraldaryna qatysty ulttyq jáne aımaqtyq áleýetti qurý úshin jumys deńgeıinde taldaýlar men aqparattardy jalǵastyrýdyń qajettigin qarastyrýǵa shaqyrady;

- bar áleýetti, múmkindikter men qabiletterdi ásirese Birikken Ulttar Uıymynyń óńirlik saıası mekemeleri arqyly belsendilendirý jáne iske qosý;

- olardyń qaqtyǵystardy boldyrmaý, erterek aldyn alý jónindegi kúsh-jigeri men preventıvti dıplomatııanyń kelisimdiligi men ıntegrasııasyna Bas hatshynyń araaǵaıyndyǵy men qaıy­rymdy qyzmeti arqyly ahýalǵa qaraı yqpal etý; 

(18) «Qaýipsizdik Keńesi beıbitshilik qurylysy jónindegi komıssııanyń usynymdary boıynsha, saıasatpen jáne naqty bir elmen baılanysty óńirlik sýbektilermen tartylýdyń jáne yntymaqtastyqtyń qajettiligin ataı otyryp, beıbitshilik qurylysynyń mańyzdylyǵyn atap ótedi jáne Komıs­sııa­nyń jáne Birikken Ulttar Uıymy­­nyń beıbitshilik qurylysy boıynsha Keshendi basqarýynyń, sonyń ishinde beıbitshilik qalyptastyrý jáne saq­taý jónindegi ulttyq kúsh-jigerdi qoldaý­daǵy, sondaı-aq transshekaralyq qa­ter­lerdi qoldanystaǵy mandattarǵa sáı­kes sheshýdegi mańyzdy rólin moıyndaıdy. 

(19) «Qaýipsizdik Keńesi áıelderdiń álem qurylysyndaǵy mańyzdy rólin qýattaıdy, qaqtyǵystyń aldyn alý, retteý jáne qaqtyǵystan keıin qal­pyna kelýdegi kúsh-jigerge áıel­der­diń tolyq jáne aıshyqty qaty­sýyndaǵy eleýli baılanysty, son­daı-aq osy kúsh-jigerdiń tıimdiligi men uzaq merzimdi ornyqtylyǵyn, osyǵan baılanysty beıbitshilik pen qaýipsizdikti qoldaý men nyǵaıtýdaǵy barlyq kúsh-jigerge teń qatysýdy qamtamasyz etýde áıelderdiń quqyqtary men múmkindikterin keńeıtýdiń mańyz­dylyǵyn, áıelderdiń sheshim qabyldaý prosesindegi, qaqtyǵystardy retteý men aldyn alýdaǵy jáne beıbit­shilik qurylysyndaǵy, sonyń ishinde ulttyq, óńirlik jáne halyqaralyq ınstı­týttardaǵy, qaqtyǵystardyń aldyn alý jáne retteý mehanızmderindegi, beıbitshilikti qoldaýǵa qatysty barlyq talqylaýda genderlik máselelerdi qarastyrýdaǵy róli men basshylyǵyn kóterý qajettiligin atap ótedi.

(20) «Qaýipsizdik Keńesi jastardyń beıbitshilik pen qaýipsizdikti qoldaý jáne nyǵaıtýdaǵy mańyzdy ári pozıtıvti úlesin moıyndaıdy jáne jastardyń qaqtyǵystardyń aldyn alý jáne sheshýde, ornyqtylyqtyń, ınklıýzıvtiliktiń jáne beıbitshilik pen álem qurylysyn qoldaý jónindegi kúsh-jigerdiń tabysty bolýynyń sheshýshi aspektileriniń biri retinde mańyzdy ról atqarýy múmkindigin qýattaıdy.

(21) «Qaýipsizdik Keńesi burynǵy­synsha balalardy qorǵaý janjaldardy boldyrmaý men retteýdiń kez kelgen keń aýqymdy strategııasynyń, sondaı-aq beıbitshilikti nyǵaıtý men qoldaýdyń mańyzdy qyry bolyp qalýy tıis ekenine senimdi jáne sondaı-aq balalardy qorǵaýdy uzaq merzimdi negizde kúsheıtý maqsatynda qarýly janjaldardyń naqty sebepterin túbegeıli anyqtaýdyń ári janjaldardy boldyrmaýdyń keń kólemdi strategııasyn qabyldaýdyń mańyzyn atap kórsetedi.

(22) «Qaýipsizdik Keńesi halyqaralyq beıbitshilik pen qaýipsizdikti saqtaý úshin, atap aıtqanda, myna máselelerge: 

- janjaldar men preventıvti dıp­lo­matııanyń aldyn alý jónindegi quraldardy, tásilder men kúsh-jigerdi ilgeriletý jáne olardyń barynsha tıimdi paıdalanylýyn qamtamasyz etý;

- Keńestiń aldyn alý máselelerin qaraýyna yqpal etý;

- Afrıkadaǵy janjaldardy boldyrmaý men sheshý jónindegi óziniń Arnaıy jumys tobynyń qyzmetin ońtaılandyrýǵa, rólin arttyrý men nyǵaı­týǵa tereńnen nazar aýdarý qajet­tigin atap kórsetedi.

(23) «Qaýipsizdik Keńesi Birikken Ulttar Uıymy Jarǵysynyń VIII taraýyna sáıkes, Birikken Ulttar Uıymynyń óńirlik jáne sýbóńirlik uıymdarmen yntymaqtastyqtyń janjaldar tutanýy­nyń, ýshyǵýynyń, jalǵasýy men qaıta­la­nýynyń aldyn alýǵa yqpal etýi úshin sheshýshi mánge ıe ekenin taǵy da málimdeıdi. 

(24) «Qaýipsizdik Keńesi ornyqty álem qurý, onyń ishinde janjaldar men álem qurylysynyń aldyn alý quraly retinde mynalardyń:

- muqııat zertteý úshin qajet jerin­de qaýipsizdik pen damýdyń ózara baılanysynyń naqty jaǵdaıyna baılanysty kúrdeli, kópqyrly áleýet qurýdyń;
- qajet jaǵdaıda óńirlik ınno­vatıvti qadam jasaýdyń;

- BUU sheńberinde koordınasııalardy nyǵaıtý úshin jer-jerde kórsetiletin kómektiń tıimdiligin arttyrý men úlken ashyqtyǵyn qamtamasyz etýdiń mańyzyn atap kórsetedi.

(25) «Qaýipsizdik Keńesi Bas hatshynyń Keńeske janjaldar men preventıvti dıplomatııanyń aldyn alý boıynsha kúsh-jigerdiń jaǵdaıy týraly merzimdi jedel aqparattardyń jetkizilýin yntalandyrady».