Amerıkalyq ModernMeadow kompanııasy mal eti men tabıǵı teri ázirleýdiń tehnologııasyn oılap tapqan. Mundaı et pen terini ázirleý úderisi birneshe kezeńnen turady. Eń aldymen, ǵalymdar donor maldardan mıllıondaǵan kletkalardy bólip alady. Olardyń ózi kádimgi maldar nemese terisi úshin jıi qurbandyqqa shalynyp jatatyn ekzotıkalyq janýarlar bolýy múmkin. Munan keıin alynǵan kletkalar bıoreaktorlarda kóbeıtiledi. Odan keıingi kezeńde kletkalar boıyndaǵy qorektik suıyqtardan ajyratylyp baryp, bir massaǵa biriktiriledi. Odan keıin 3D bıoprınteriniń kómegimen biriktirilgen kletka qabattary qaıtadan bıoreaktorǵa ornalastyrylyp, ósiriledi. Teri kletkalary kollagendi talshyqtardy qalyptastyryp, et kletkalary naǵyz bulshyq et jipshelerin quraıtyn bolady.
Bul úderiske birneshe apta qajet eken. Jasandy jolmen alynǵan bulshyq et pen maı taǵam ázirleý úshin qoldanylsa, al terilerden kıim, aıaqkıim, sómkeler syndy tolyp jatqan buıym jasalady.
Qazirgi tabıǵı jolmen et óndirýge qaraǵanda 3D prınteri arqyly et alýǵa qýat kózi úsh ese, al sý 10 ese az jumsalady. Aýanyń lastanýy da 20 ese azaıady. Onyń ústine tabıǵı jolmen mal ósirýge qaraǵanda paıdalanylatyn jer kólemi 100 esege jýyq qysqara túsedi. Bylaısha aıtqanda, jaıylym qajet bolmaıdy. Tek jasandy jolmen ónim alatyn zaýytty ornatýǵa ǵana jer bólinedi.
Endi bir ǵalymdar daladaǵy egistikter bolashaqta qalanyń ishine kóshiriletindigin aıtyp jatyr. Mıllıondaǵan adam ómir súrip jatqan qala ortalyǵyndaǵy 30 qabattan turatyn terezesiz záýlim ǵımaratty kóz aldyńyzǵa elestetip kórińiz. Onyń aýdany 100h100 sharshy metr jerdi, ıaǵnı 1 gektar jerdi alyp jatyr deıik. Sonda bul astyq ósetin ǵımarattyń ishinde 30 gektar jer paıda bolady degen sóz. Al endi ǵımarattyń árbir qabatynyń ózi astyq boıyndaı ǵana bes qabat gıdropon konteınerlerge bólinetin bolsa – 150 gektar egistik daıyn.
Bul egistikke arnalǵan ǵımaratta temperatýra men ylǵal jáne jaryq sáýle turaqty túrde bolatyndyqtan, ár gektarynan eń kem degende 50 sentnerden (mundaı ónim kólemin eýropalyqtar qazirgi kúnniń ózinde daladaǵy tabıǵı egistikterden alyp júr), áıtpese 75 sentnerge deıin ónim alýǵa múmkindik jetkilikti. Onyń ústinde ǵımarat ishindegi egistik astyqtyń ósip-jetilýine barynsha qolaıly etip uıymdastyrylatyndyqtan, bir jylda kem degende 3 ret (tabıǵı astyqtyń ósip shyǵýyna 3 aı ýaqyttyń ózi jetkilikti ekendigin eske alaıyq), tipti 4 ret ónim jınalatyn bolady. О́nimdi jınaý, keptirý, un tartý, nan ázirleý jumystarynyń barlyǵy tolyq avtomattandyrylady. Egistiktiń ózi qalanyń ishinde ornalasqandyqtan onda tasymal shyǵyndary bolmaıdy. Onyń ústine, ǵımarat ishindegi egistik qorshaǵan ortanyń ártúrli yqtımaldy qaýip-qaterlerinen tolyq qorǵalatyndyqtan, onda zııankester arqyly astyq aýrýlaryn juqtyrý degen bolmaıdy. Demek, ártúrli hımııalyq gerbısıdter qajet emes.
Esepteı kelgende, mine osyndaı bir ǵımarat ishindegi egistiktiń ózi qala halqyna jylyna kem degende 3 myń tonna astyq bere alady eken. Al bizdiń Qazaqstannyń qazirgi jaǵdaıynda 3 myń tonna astyq ósirý úshin orta eseppen alǵanda 3 myń gektar jer paıdalanylatynyn eske sala keteıik.
Mine kezekti ındýstrııalyq revolıýsııanyń bizge syılaıtyn jańalyqtary osyndaı. Adam aıtsa nanǵysyz ózgerister. Biraq jıyrmasynshy ǵasyrdyń basynda adamzat kókke ǵarysh kemesin ushyrady, aıǵa adamnyń tabany tıedi, teledıdar jumys istep, álemniń ár shalǵaıynan sát saǵatynda habar kórsetedi, ınternet shyrmaýyǵy paıda bolady degenge adamdar senip pe edi. О́ıtkeni ol tusta ushaq ushyrýdyń, telegraf qyzmetin jolǵa qoıýdyń ózi qıyn bolatyn.
Demek, Elbasynyń elimizge usynǵan «Tórtinshi ónerkásiptik revolıýsııa jaǵdaıyndaǵy damýdyń jańa múmkindikteri» atty Joldaýy – álemdik aýqymdaǵy aldaǵy ómir ózgeristerin keńinen qamtyǵan joldaý. Olarda kórsetilgen mindetterdi júzege asyrý arqyly biz sol ózgeristerdiń kelýin jedeldete túsetin bolamyz.
Suńǵat ÁLIPBAI,
«Egemen Qazaqstan»
