Bákeı Aǵyparuly: Zaman talabyna saı naqtyly maqsattar

Qandaı istiń bolmasyn kózde­gen aldaǵy mejesi aıqyn bolsa, oǵan jetetin joly ashyq, tabysy da mol bolady. Olaı bolsa bul Joldaýda 2015 jyly Birik­ken Ulttar Uıymynyń Bas Assam­bleıasynan usynǵan Álemniń turaq­ty damý maqsattaryn Qazaq­stan­da júzege asyrýǵa úles qosa­tyn jáne qazirgi jahandaný zamany men jańa tehnologııalardyń tala­by­na saı naqtyly ári jańa mejeler qoıylypty. 

Qazaqstannyń jahandyq báse­kege qabilettiligin arttyrýdyń birden-bir joly ónerkásip salasyna revolıýsııalyq ózgeris jasaý jáne rýhanı jańǵyrtý máselesi bolyp tabylady. N.Nazarbaevtyń osy jolǵy Joldaýynda usynǵan 10 mindettiń alǵashqy beseýi ónerkásipti qarqyndy damytýǵa (ónerkásipke eń jańa tehnologııalardy engizý, resýrstardy tıimdi paıdalaný, agroónerkásip keshenin jańa tehnologııalyq deńgeıge kóterý, kólik-logıstıkalyq ın­fra­qurylymdy damytý, qury­lys jáne kommýnaldyq sektor­ǵa zamanaýı tehnologııa qol­daný) baǵyttalsa; odan keıingi beseýinde sol beleske jetýdiń joldary (qarjy sektoryn jańalaý, adamı kapıtaldy damytý, memlekettik isti tıimdi basqarý, jemqorlyqpen kúresý, tirshilik ortasyna «aqyl­dy tehnologııa» engizý) aıqyn belgilengen. 

О́tken jyldyń qorytyndysy boıynsha Qazaqstannyń ishki jalpy ónimi 4%, ónerkásip ónimi 7%-ǵa artyp, jumyssyzdyq deńgeıi 4,9% tómendegeni tórtinshi ónerkásiptik revolıýsııa álemi­ne beıimdelýdiń ekonomıkalyq jáne áleýmettik negizderi qazirdiń ózin­de qalana bastaǵanyn dálel­deıdi. Sonymen qatar Joldaýda tek qazba baı­lyqqa táýeldi bolmaı, el damýynyń jańa sapasyn, jańa jolyn qarastyrý jóninde mindetter qoıylǵan. 
Indýstrııalandyrý maqsatyn júzege asyrýǵa jańa tehnologııa men ınnovasııanyń qo­sa­tyn úlesin arttyrý úshin tehnologııalar transfertin yntalandyrý, ónerkásiptik kásip­oryndardy sıfr­landyrý jobalarynyń mańyzy zor bolmaq.

Kásiporyndar­dyń ener­gııa tıimdiligi men únem­diligin jáne eko­logııalyq taza­lyǵyna qoıylatyn talaptardy arttyrý qajettigi kúnnen-kúnge ózekti bola túsýde. Bul ta­lap­tar da Joldaýda óz ornyn tapqan.

Aýylsharýashylyq shıkizat­taryn qaıta óńdeý, álemdik naryq­tarǵa joǵary sapaly daıyn ónim shyǵarý, agroónerkásip keshe­nin qarqyndy damytýda agrar­lyq ǵylym men joǵary oqý oryn­darynyń atqaratyn mindetterine basa nazar aýdarylǵan.

Ásirese osy zamanǵy ǵylym men tehnologııa jetistikterine súıe­ne otyryp «Qazaqstanda jasal­­ǵan» tabıǵı azyq-túlik bre­ndin jasap, halyqaralyq na­ryq­qa shyǵarsa, el ekonomıkasyna tıgizetin yqpaly zor bolady. 

Joldaýdaǵy taǵy bir mańyz­dy baǵyt – ıntellektýal­dy kólik júıesin engizý, ınfra­qury­lym­nyń tıimdiligin arttyrý. Osy oraıda halyqaralyq jol torabynda Qazaqstannyń mańy­zyn arttyrýǵa arnalǵan qar­jy kólemin ulǵaıtý keleshekte halyq­qa paıdasyn tıgizbek.

Qurylys salasyna da zamanaýı jańa ádister, tehnologııalar men materıaldardy qoldaný arqyly sapany, ekologııalyq tazalyqty jáne energetıkalyq tıimdilikti arttyrýdyń baǵyty aıqyndalypty. 

Joldaýda adam kapıtalynyń jańa sapasyn qalyptastyrý maqsaty sheńberinde ekonomı­kalyq qajettiligi men zaman talabyna saı bilim berý júıesin jańa­lap, oqytýshylardyń bi­likti­ligin arttyrý, olardyń qa­dir-qasıetin barynsha arttyrý, joǵary oqý oryndarynda aq­parattyq tehnologııalar qol­daný, olardyń akademııalyq erkin­digin zańnamalyq turǵyda qam­tama­syz etý erekshe atap kór­setil­gen. Ulttyń tól tarıhyn, tilin, máde­nıetin jetik bilip qas­ter­leıtin, sonymen qatar shet til­derin jaqsy meńgergen, ozyq kózqarasty azamat qalyptastyrý búgingi zaman, qoǵamnyń basty talaby bolyp tabylatyny da keńinen qamtylǵan.

Qoryta aıtqanda, Qazaqstan Prezıdentiniń bıylǵy Joldaýy zamana kóshiniń betalysyn tamyrshydaı tap basyp, eldi osyǵan saı odan ári qarqyndy damytýǵa bas­taıtyn aıqyn da naqty jospar ekeni sózsiz.

Bákeı AǴYPARULY,
Mońǵolııa Ǵylym akademııasynyń akademıgi,
Mońǵolııa Aýyl sharýashylyǵy akademııasynyń vıse-prezıdenti