Ulttyń uıýyna, eldiń birligi men tirligine qyzmet etetin, izgi isterdi qoldaı bilgenge ne jetsin. Biraq sol urandaýdyń máni men sánin etimiz úırengen dańǵaza naýqanshyldyq pen kózboıaýshylyq suıyltyp jibermese bolǵany da...
Bul eńbekte kóterilgen oıdy sabaqtap, qýattaı otyryp jazylǵan nebir qundy pikirlerdi de, aıta qalarlyqtaı isterdi de estip-bilip te, kórip te júrmiz. Soǵan oraı men de osy eldiń bir azamatymyn ǵoı – dep, óremniń jetkeninshe oı qosýdy jón dep bildim.
Iá, jeke azamat retinde meni oılandyrǵan da, úmittendirgen de osy maqaladaǵy rýhanı kod týraly sheshýshi máni bar, tereń mán-maǵynaly tolǵanys bolyp otyr.
Ǵulama babamyz ál-Farabı «tárbıesiz berilgen bilim – adamzattyń has jaýy», demekshi, biz ǵylym men bilimdi, ınnovasııa men tehnıkany damytamyz dep júrip, rýhanııat máselesin jaıyna qaldyryp, ataqty aǵamyz aıtqandaı «kompıýter basty jarty adamdardy» tárbıelep jatqan joqpyz ba? – dep alańdaımyn.
«Básekege qabilettilik» degendi tirshiliktiń qaı qyry, qaı salasynda bolsyn, mańyz berip, alǵa tartamyz. Al rýhanı kod, ıaǵnı ulttyq qundylyǵymyzdy, tektik qorymyz ben rýhymyzdy, ıman-kúshimizdi búgingi jahandaný degen «jeti basty ajdahaǵa» qarsy qoıa alamyz ba?..
Es bilip, etegimizdi jıǵaly birinshi bilerimiz, kúnkóris qamyn kúıtteıtin, turmystyq deńgeı men quldyq sanadan qashan qutylamyz degen bolmys-bitimimizdi, jalań uranmen jolǵa qalaı salmaqpyz?...
Bul suraqtyń sheshimin taýyp, qııýyn keltirý úshin, ultyn súıetin, memleketshil, shynaıy zııaly degen el azamattary «bir jaǵadan bas, bir jeńnen qol shyǵara» otyryp, janashyrlyq tanytatyn kez kelip jetkenin, Elbasynyń ózi meńzep otyr dep túsingenimiz jón.
Sol turǵyda atqarylar san alýan isterdiń bir qyry – jas urpaqtyń tárbıesi tóńireginde oı qozǵar bolsaq, mektep pen mádenıet úıleriniń, mektepten tys mekemelerdiń alar orny erekshe.
Naýqanshyldyq sananyń bir kórinisindeı bolyp, kezinde jasty da, úlkendi de tárbıeleýge, qoǵamdyq izgi oı-sanany qalyptastyrýǵa zor yqpalyn tıgizip júrgen pikirtalastar, túrli salanyń tulǵalarymen, ulaǵatty otbasy ıelerimen ótkizilip jatatyn ǵıbratty kezdesýlerdi, taǵy da basqa tok-shoýlardy teledıdardan ǵana kóretin jaǵdaıǵa jettik.
Qalta telefondarynan bas almaıtyn, kitap oqyǵandy bylaı qoıǵanda, teledıdar jańalyqtary men tárbıelik mán-maǵynasy bar baǵdarlamalarǵa da kóńil aýdarmaıtyn jastarǵa sonda qandaı tárbıe bermekpiz?
Joǵaryda atap ótkendeı, birqatar sharalar men ádebı poezııalyq konferensııalardy, qyzdar men jigitter synyn aı qurǵatpaı ótkizip jatatyn mádenıet úıleri, mektepter men kitaphanalar qatary bul kúnde de kóp dep óz basym aıta almas edim.
О́z aýyldarymyzda kez kelgen ortaǵa úlgi etetindeı eńbek pen sporttyń, mádenıet pen ádebıettiń, ǵylym men ekonomıkanyń, zańgerlik pen saıasattyń, pedagogıkanyń degendeı, nebir salanyń maıtalmandary Allaǵa shúkir, barshylyq. Biraq sol adamdardy kezegimen shaqyryp «janyńda júr jaqsy adam» – degendeı taqyryptarda kezdesý ótkizip, jastarǵa úlgi etip jatqan, solaı etýge mindetti mekemelerdi de, oǵan muryndyq bolarlyq laýazym ıelerin de sırek kóremin. Sonda jastarymyzǵa týǵan jerge, ata-anaǵa, bir-birimizge degen mahabbatty, izgilik pen qaıyrymdylyqty, ulttyq-memleketshildik rýhty qalaısha, qaıda júrip sanalaryna sińirip, ıman-kúshin damytyp, tárbıelemekpiz?
Mektepterde tárbıe máselesi ekinshi me, álde úshinshi orynǵa ma, syrǵyp ketkendigin eshkim de joqqa shyǵara qoımas dep oılaımyn. Qaǵazbastylyq pen áleýmettik muqtajdyǵynan bas ala almaı júrgen muǵalimderdiń, rýhanııat máselesine bas aýyrtýǵa kúsh-qýaty jete bermesi de aıdan anyq.
Jaǵympaz jádigóılik pen ekijúzdilikti, kórse de kórmeıtin nemkettilik pen boıkúıez, salǵyrttyqty joıý úshin, jalpy qoǵamdyq múdde úshin bas aýyrtarlyq sana men ahýal qalyptastyrý úshin, eń birinshi júıeli de, shynaıy rýhanı-ıdeıalogııalyq tabandy jumys qajet.
«Bárin aıt ta – birin aıt» demekshi, eń bastysy, biz besikten beli shyqpaǵan balalarǵa óz ótirigimizdi úıretip, saǵyn syndyrmaýymyz kerek. Naqtyraq aıtqanda, sporttyq jarystarda, óner baıqaýlarynda, pán olımpııadalary men UBT synaqtarynda olarǵa jasaǵan ádiletsizdikterimizden qorlanyp, óksip-jylamaýlaryna barynsha kúsh salýymyz kerek. Olardyń sábı júrekterin álden jaralap, beıkúná jandaryna qatygezdiktiń ýyn sińiretin bolsaq, onda búginde elimizdiń bas aýrýyna aınalǵan jemqorlyq, paraqorlyq sııaqty ǵasyr dertterimen erteńgi kúni kim kúrespek? Rýhanı tárbıeni basty orynǵa shyǵara almasaq, jappaı teksizdendirý men beıádep dúnıeleri sanany jaýlap kele jatqan, aqparattyq aǵymdar men jer-álemdi menshiktegisi keletin, Qudaıdyń emes, aqshanyń qulyna aınalǵan, ishki-syrtqy kúshterge, jalpy ómir básekesine qandaı adamı qundylyǵymyz arqyly tótep bermekpiz?...
Tólegen QALIMAJAN,
Tarbaǵataı aýdandyq máslıhatynyń depýtaty
Shyǵys Qazaqstan oblysy
