О́ńirdegi qarjy ahýaly, ekonomıkanyń naqty sektorynyń monıtorıngi týraly baıandaǵan Qozybaq Qulbaraqov oblys aýmaǵynda ekinshi deńgeıdegi bankterdiń 14 fılıaly bar ekenin, fılıalda eseptik tirkeýden ótken 8 mıkroqarjylyq uıym jumys isteıtinin aıtty.
Joǵaryda atalǵan nesıe qarjynyń negizgi bóligi, ıaǵnı 34,0 mlrd. teńgesi otandyq valıýtamen berilgen eken. Al nesıe alýshy jeke tulǵalar men zańdy tulǵalardyń arasalmaǵy bir-birine qaraılas. Jeke tulǵalar – 16,9 mlrd. teńge nesıe alsa, zańdy tulǵalarǵa - 17,4 mlrd. teńge berilgen.
Budan bólek, esepti merzimde shaǵyn kásipkerlik sýbektilerine 5,5 mlrd. teńge nesıe berilgen. «Bul kórsetkish te ótken jylmen salystyrǵanda 36,6%-ǵa kóbeıdi» deıdi bank fılıaly tóraǵasy.
Saraptap qarasaq, nesıe alýshylardyń kóbi qarjyny tutyný maqsatyna jáne úı salýǵa nemese baspana satyp alý úshin rásimdegen. Máselen, turǵynúıge jumsalǵan nesıe qarjy byltyrǵy kóleminen 36,5%-ǵa ulǵaıyp, jalpy nesıeniń 7 paıyzdaıyn qurapty. Salalar kesindisinde berilgen nesıeniń edáýir úlesi saýda salasyna (jalpy kólemnen 29,0%), ónerkásipke (13,0%) tıesili eken.
«Qaryz kúlip keledi, jylap qaıtady» degen maqal bar ǵoı. Qozybaq Qulbaraqovtyń aıtýynsha, Batys Qazaqstan oblysynda nesıe qaryzyn qaıtarýǵa qulyqsyzdar azaıar emes. 2018 jyldyń 1 naýryzyndaǵy málimetke sáıkes oblysta bereshekter somasy 222,0 mlrd. teńgeni qurapty. Bul kórsetkish te 2017 jylǵy 1 naýryzben salystyrǵanda 15,2%-ǵa kóbeıgen. Onyń ishinde jeke tulǵalardyń nesıesi boıynsha bereshek kólemi 128,1 mlrd. bolsa, zańdy tulǵalar boıynsha bereshek kólemi 93,9 mlrd. teńgeni quraǵan.
Sarapshylardyń pikirinshe, nesıe berýshi bankterge shaǵyn kásipkerlik nysandary – 53,4 mlrd., turǵyn úı salamyn nemese satyp alamyn dep qaryz alǵan adamdar – 39,4 mlrd., tutyný maqsatyna berilgen nesıe alýshylar – 74,8 mlrd. teńge bereshek bolyp, qaryzyn ýaqytyly qaıtara almaı otyr eken.
Depozıt naryǵynda da ózgeris kóp. 2018 jyldyń 1 naýryzyndaǵy derekter boıynsha, bank fılıaldaryndaǵy salymdar qaldyǵy 210,2 mlrd. teńgeni qurap, 2017 jylǵy 1 naýryzben salystyrǵanda 10,2%-ǵa ósken. Jeke tulǵalardyń depozıtteri 17,5%-ǵa ulǵaısa, zańdy tulǵalardyń depozıti kerisinshe 25,2%-ǵa tómendepti.
Jalpy Batys Qazaqstan oblysyndaǵy depozıt somasynyń 88,4%-y (185,9 mlrd. teńge) – jeke tulǵalarǵa, 11,6%-y (24,3 mlrd. teńge) – zańdy tulǵalarǵa tıesili.
Batysqazaqstandyqtar jyl ótken saıyn arnaıy tólem kartalaryn jıi paıdalana bastaǵany baıqalady. Bıylǵy naýryz aıynyń basynda oblysta 623,4 myń dana tólem kartasy tirkeldi. Bul byltyrǵydan 20 paıyzdaı kóp. Olarǵa qyzmet kórsetý úshin óńirde 366 bankomat, 4236 POS-termınal, 51 banktik kıosk halyqqa qaltqysyz istep tur.
Árıne, óńirdegi qarjy qozǵalysy, damý men quldyraý úderisteri bank júıesiniń kóz aldynda ótip jatady. Sondyqtan Ulttyq bankiniń Batys Qazaqstan oblystyq fılıaly dırektory M.Qulbaraqov ekonomıkanyń naqty sektorynyń monıtorıngine keńinen toqtaldy. 2018 jylǵy alǵashqy eki aıda Batys Qazaqstan oblysynda ekonomıkanyń naqty sektorynyń monıtorıngine 157 kásiporyn qatysqan eken. Onyń ishinde óńdeý ónerkásibinen – 38, saýda salasynan – 32, qurylystan – 27, kólik salasynan – 17, aýyl sharýashylyǵy salasynan – 9 kásiporyn bar.
Aıta keter jańalyq, 2018 jylǵy 27 naýryzynda Ulttyq Bank jańa tehnologııalyq ónim – Invest Online júıesin iske qosty. Arnaıy ázirlengen mobıldik qosymshany paıdalana otyryp, qazaqstandyqtar endi onlaın rejımde QR Ulttyq Banki nottaryna, onyń ishinde azdaǵan somaǵa qarajat ınvestısııalaı alady. Júıe táýlik boıy, komıssııalarsyz, salyq tólemeı, barlyq operasııa ashyq jáne tegin jumys isteıdi.
- Invest Online júıesiniń jumysy negizinde úsh ınnovasııalyq sheshim qoldanylǵan. Birinshiden, alǵash ret memlekettik deńgeıde «blokcheın» tehnologııasy qoldanyldy. Iаǵnı, árbir tranzaksııa bólingen tizilim túrindegi ajyramaıtyn bloktar tizbegine jazylady, bul aqparattyń saqtalýyn jáne ózgermeýin qamtamasyz etedi. Ekinshiden, Qazaqstan Ulttyq Banki alǵash ret baǵaly qaǵazdarmen operasııalar boıynsha esep aıyrysý úshin qoldanylatyn elektrondyq aqshany shyǵardy. Úshinshiden, barlyq operasııalar elektrondyq qurylǵylarda onlaın túrinde qoljetimdi, - deıdi Qozybaq Qulbaraqov.
Invest Online arnaıy mobıldik qosymshasyn jaqyn arada Play Market, App Store arqyly uıaly telefonǵa júktep alýǵa bolady. Mobıldik qosymshany júktegen soń júıege tirkelip, qysqa merzimdi nottardy satyp alý rásimin bastaı alasyz. Bul júıege HQO arqyly ESQ-ty paıdalana otyryp nemese «BJZQ» AQ jeke kabıneti arqyly tirkelýge de bolady eken. Sondaı-aq, eger shot bolsa, Baǵaly qaǵazdardyń ortalyq depozıtarııinde tirkeledi. Bul jaǵdaıda, shottyń nómirin engizgen jetkilikti bolady. Invest Online qosymshasynyń jumysy týraly málimetti táýlik boıy jumys jasaıtyn 8 800 080 86 68 telefony nemese investonline@csd.kz pochtasynan alýǵa bolady.
Qazbek QUTTYMURATULY,
«Egemen Qazaqstan»
Batys Qazaqstan
