Aqseleý aǵanyń altyn asyǵy

Kóńili – kóktem, jany – jaz, adamgershiligi mol jaısań kisimen Astanaǵa qonys aýdar­ǵannan keıin tanysyp, tonnyń ishki baýyndaı etene aralasyp kettik. Aqsary óńdi, suńǵaq boıly, aqjarqyn, ańqyldaq minezdi Aqseleý Seıdimbek eshkimdi jatyrqamaıtyn. Onymen jolyǵyp, suhbat qurǵansha asyǵatynbyz. Kezdesken saıyn mándi, maǵynaly áńgi­melerin tyńdaıtynbyz.

«Dala men qala» gazetiniń Astanadaǵy menshikti tilshisi bolǵanymyzda Aqseleý Seı­dim­bek kóbine «Jurt oqı­tyn tartymdy, qyzyqty materıaldar jazǵanyń durys» dep aqyl aıtatyn. Qazaqtyń belgili aqyny Marfýǵa Bek­te­mirovanyń zaıybym ekenin bilgen soń «Ekeýiń de jýrnalıst, aqyn ekensińder. Bir úıde eki shyǵarmashylyq ıesi­niń bolýy keremet, ǵa­jaıyp qubylys qoı. Jup­taryń jazylmasyn, jaqsy dúnıe jaza berińder» dep ıgi tilegin bildirgen.

Marfýǵa «Aýyl» gaze­tinde jumys isteıtin. Aqse­leý aǵamen habarlasyp, suh­­bat júrgizýge kelisimin aldy. «Birge baraıyq, sol kisimen áńgimeleseıik» degen soń ekeý­miz Eýrazııa ulttyq ýnı­versıtetine bardyq. Aǵa­myz jumys kabınetinde aq­jarqyn qalpymen qýana qarsy alyp, qoıylǵan suraq­tarǵa jaýap berip, mazmundy, oıly syr tıegin aǵytty.

Jýrnalıst Marfýǵa Bek­temirovanyń fılologııa ǵy­lymdarynyń doktory, professor Aqseleý Seı­dim­bekpen júrgizgen suh­baty «Aýyl» gazetinde «Qa­zaq­tyń dalasy – jer be­tindegi jumaq eken» degen ta­qyryppen jarııalan­dy. Qazir sol suhbatty oqyp otyr­sam, ǵalym eldiń ja­ıy, tilimizdiń taǵdyry tóńi­reginde qanshama ulaǵatty sózder aıtqan eken.

2007 jyly Marfýǵanyń «Aqqýym meniń qaıdasyń?», «Meniń Atlantıdam» kitap­tary jaryq kórdi. Osy­ǵan baılanysty Balalar men jasóspirimder kitap­ha­na­synda shyǵar­ma­shylyq kesh ótkizbek bolyp, bir­qatar aqyn-jazý­shylardy shaqyrdyq. Kesh­ke Aqseleý Seıdimbek, Qoı­­­shyǵara Sal­ǵa­ra, Serik Tur­ǵynbekuly, Tur­syn Jurtbaı sekildi qalam­­gerler kelip, biraz jurt jınaldy. Sol alqaly basqosýda Aqseleý Seıdim­bek ǵalym re­­tinde Marfý­ǵa­nyń óleń­derine jo­ǵary baǵa berip, ıgi tilegin bildirdi.

– Aınalaıyn, Marfýǵa, búgingi shyǵarmashylyq ke­shiń qutty bolsyn! О́leń­derińde tereń sezim bar. Oı­ǵa, syrǵa toly jyrlaryń osylaı jarqyrap shyǵa ber­sin. Budan da úlken aýdı­torııalarǵa shyǵyp, jańa kez­desýler ótkizýiń kerek. Qanatyń talmaı, jyr kó­ginde qalyqtaı bergeısiń,-dep aǵynan jarylyp, qorap­shaǵa salynǵan altyn jala­tylǵan asyqty syıǵa tartqan edi. Marfýǵa buǵan qatty qýandy. Aqseleý aǵanyń sol «altyn asyǵyn» áli kún­ge sheıin otbasymyzdyń qasıet­ti jádigerlerimen bir­ge kózdiń qarashyǵyndaı saqtap kelemiz.

Marfýǵa memlekettik tapsyrys boıynsha óleńder jınaǵyn shyǵarar aldynda Aqseleý Seıdimbek «Tobyl­ǵy tún» óleńiń tamasha, túndi tobylǵyǵa uqsatýyń da tyń teńeý eken. Kitabyńnyń atyn osylaı dep qoıǵanyń jón shyǵar» dep keńes berdi. О́leńder jınaǵy osy atpen 2011 jyly Almatydaǵy «Qa­zyǵurt» baspasynan ja­ryq kórdi.

Halqymyz «Jaqsy sóz – jarym yrys» degendeı, ultymyzdyń maqtanyshyna aınalǵan jaısań jannyń óziniń sońynan ergen aıaýly qaryndasynyń shyǵar­mashylyǵyn baǵalaýy júrek tebirentedi. Onyń «Degdar aqyn» dep atalatyn eki jarym bettik pikiri áýeli «Qazaq ádebıeti» gazetinde, Mar­fýǵanyń jańaǵy «Tobylǵy tún» kitabynda alǵysóz retin­de jarııalandy.

2008 jyldyń 26 qyr­kúıeginde Marfýǵanyń týǵan kúnine ári 50 jasqa tolýyna baılanysty Aqseleý aǵany, kórshimiz Astana qalalyq ortalyq kitaphana júıesiniń dırektory Saparǵalı Balyq­baevty zaıyptarymen sha­qyrdyq.

 Bizdiń úıge Aqseleý aǵa­nyń kelýi úlken qýanysh boldy. Marfýǵa ekeýmiz úshin shańyraǵymyzǵa kúlli qazaq ádebıetiniń aýyly, marǵasqa-jaısańdary, alyptar toby kelgendeı keremet áser etti. Jazýshy dastarqan basynda ádebıet, mádenıet pen óner taqyrybynda, ataqty aqyn, qalamgerler jaıly, adamgershilik, ulttyq tárbıe tóńireginde syr shertti. Et týrap jatqan maǵan qarap, qa­zaqtyń qonaqjaılyǵyna, mal músheleriniń qandaı ki­silerge beriletinine toq­taldy. «Qazaq qoıdyń basyn úıitip, uqyptap tazalap, tór­de otyrǵan qurmetti meı­ma­nyna usynady. Bas­qa ult­tar­da bul sırek kezdesedi», dedi.

Birde kezdeskende Aqse­leý aǵa bizge «Ekeýiń de jýrnalıst, aqynsyńdar. Ja­zý qoldaryńnan kele­di. Jeke gazet ashyp, shy­ǵar­mashylyqpen aına­ly­syńdar» dep keńes berdi. Sol kisiniń aqylymen Mar­fýǵa ekeýimiz «Esil» gazetin ashyp edik, sol gazetti on jyl boıy qınalsaq ta shyǵaryp kelemiz.

Bárimiz Aqseleý aǵa­myz­dan qapııada aıyrylyp qaldyq. Bizge aqylyn aı­typ, qamqorlyq jasap júretin izgi júrekti adam­nyń kóz jumýy ońaıǵa tıgen joq. О́kinishke qa­raı, qa­zir ondaı jandar saý­saq­pen sanarlyq.

Marfýǵa ózine «Degdar aqyn» dep joǵary baǵasyn bergen Aqseleý aǵa jaıly estelik jazam dep júrgen. Aıaq astynan ózi baqılyq boldy. Bul qaza da bizge aýyr soqqy bop tıdi. Ortamyzda bo­ıymen de, oıymen de suń­ǵaq kórinetin Aqseleý aǵa­myz da, jalyndy, jahut jyrlaryn oqyp, jaırańdap júretin Marfýǵa aqyn da joq. Aqseleý aǵa jaıly Marfýǵa jazam degen este­likti egile tolǵanyp, jan júre­gim aýyryp men jazyp otyrmyn. Juldyzdaı zymyrap ótip jatqan ómir-kerýen degen osy. Aqseleýdeı asyl aǵamyzdyń joqtyǵy árqa­shan seziledi. Biraq qazaq ádebıetine, mádenıeti men ónerine ólsheýsiz eńbek sińir­gen Oqjetpesteı bıik, dara tulǵanyń jarqyn beı­nesin halqymyz, máńgilik esinde saqtap, aıryqsha qurmetteıdi.

Esengeldi SÚIINOV,

aqyn, Qazaqstan Jazýshylar odaǵynyń múshesi

Astana