Samaladaı jarqyraǵan keń saraıdyń qaq ortasyna qurylǵan molberttiń aldynda balýan deneli jigit aǵasy tur. Jaı turǵan joq, sol qolyna ýystaı ustaǵan túrli-tústi pastelderdi kezek-kezegimen alyp, kezekti keıipkeriniń keskinin jyldam mánerde salyp jatyr. Keskin bolǵanda, sharj sýret. Qımylyna kóz ilespeıdi-aq. Ara-arasynda áldebir kúldirgi áńgimelerdi aıtyp, natýrada turǵan keıipkerdiń ishek-silesin qatyryp qoıady. Endi birde quddy sharshy alańdaǵy boksshydaı aldyndaǵy adamǵa tónip keledi de, lezde eki-úsh qadam artqa sheginip ketedi. Lyp etip oń jaǵyna, taǵy birde shalt qımyldap sol jaǵyna shyǵady. О́ziniń sýret salýdaǵy máneri osy. Sondaǵy izdegeni – natýrashynyń naqyshty obrazy...
Bul jigit qaraǵandylyq sýretshi – Qaırat KEI-KEI Kojýhov. Bir qyzyǵy, onyń esimin Qaraǵandyny aıtpaǵanda, elimizde kóp jurt bile de bermeıdi. Esesine, ol halyqaralyq deńgeıde tanymal bolyp úlgergen qylqalam sheberi. Kóbine ázil sýret – sharj syzady, kerek jerinde qylqalamdy maıly boıaýǵa malyp, kartına da salady. «Qaırat KEI-KEI» degen búrkenshik at aǵylshyn tilindegi qos «K» árpi: «Qaırat Qanatuly Kojýhov» degen esim-soıynyń qysqarǵan nusqasy. Sýretshi aty-jóniniń týra tólqujattaǵydaı jazylýyna qatty mán beredi. Sebebi sheteldegi iskerlik qarym-qatynasta júrgen áriptesteri nyspysyndaǵy qandaı da bir ózgeristi túsinbeı qalýy ábden múmkin dep saqtyq etedi ózi. Halyqaralyq deńgeı demekshi, Qaırat Qanatulynyń ár jyldary Máskeýdegi dúnıejúzilik jáne Fransııadaǵy Kann kınofestıvalderinde ataqty kınoakterlerge salǵan dostyq sharjdarynyń kórmesi áldeneshe ret tabyspen ótken.
Qaırat KEI-KEI Qaraǵandynyń mańyndaǵy seriktes qala Sarannyń týmasy. 1977-81 jyldar aralyǵynda Almatydaǵy Abaı atyndaǵy pedagogıkalyq ınstıtýtty kórkemgrafıka fakýlteti boıynsha támamdaǵan. Kásibı bilim alǵannan bergi búgingi kúnge deıin ol óziniń mamandyǵyna degen adaldyqtan aınyp kórgen emes. Qolynda – qylqalam, júrekte – sýret ónerine degen qushtarlyq.
* * *
Búginde sýretshiniń ózi qurǵan «Monarbat» sheberhanasyna 20 jyl boldy. «Monarbat» ataýynyń shyǵý tórkini mynadaı: Parıjdiń Monmartry men Máskeýdiń Arbatynyń qosyndysynan týǵan sózjasam. Bul eki qaladaǵy álemge áıgili osy kóshelerde Qaırat KEI-KEI ótken ǵasyrdyń 80- jyldarynyń aıaǵy men 90-jyldarynyń basynda sýret salǵan. Álemge áıgili akterler Alen Delon, Jerar Deparde, Armen Djıgarhanıannyń, bylǵary qolǵap sheberi Maık Taısonnyń jáne basqa da tórtkúl dúnıege tanymal tulǵalardyń kúldirgi keskinderin osy Monmartrde dúnıege keltirgen edi. Sýretshi osy ataqty keıipkerlerimen kúni búginge deıin dostyq ráýishtegi qarym-qatynasty saqtap qalǵan. Olarmen hat almasyp, habarlasyp turady.
Álbette Arbat pen Mon- martrde otyryp alyp sýret salýǵa kimkóringenniń rýhy jete bermeıtin. Bul jerdegi básekege tótep berý úshin jalǵyz ǵana talantty bolýyń tym azdyq eter edi. Sol sebepti de jat jerde, bógde ortada kútpegen jerden týyndaýy múmkin nebir tótenshe jaǵdaılarǵa saqadaı saı daıyn bolýyń shart-tuǵyn. Al kezinde grek-rım kúresi jáne karatemen kásibı deńgeıde shuǵyldanǵan Qaırat KEI-KEI mundaı synaqtardyń talaıyn kórip, kóshe sýretshisiniń kúreske toly mehnatty tirligin bastan san márte ótkergen.
«Monarbat» sheberhanasynda sýret óneriniń tylsymyna boılap, qylqalamyn ushtaǵan talaı talant ıesi búgingi kúnde Qazaqstannyń ár qıyrynda, tipti shetelderde shyǵarmashylyqpen aınalysyp júr. Túrli baıqaýlarda júlde alyp, topjarǵan shákirtteri de kóp. Alaıda Qaırat Qanatuly úshin shákirtteriniń adam degen ardaqty atqa laıyqty bolyp, ómirdegi óz oryndaryn adaspaı tapqany áldeqaıda mańyzdyraq. Mundaı ustanymdy ol «Sýret salý arqyly tulǵany úılesimdi damytý» degen óziniń fılosofııalyq tujyrymymen ádemi úılestire bilgen.
* * *
«Monarbat» sheberhanasynda bári de Arbattaǵydaı, tipti Monmartrge de qatty uqsap ketkendeı: sákilerge jaǵalaı jaıǵasqan sulý bıkeshter qoldaryndaǵy veerlerimen áýez tunǵan aýany nazdana jelpip qoıady. Zaldyń orta tusyna taman ornalasqan shaǵyn orkestrdiń oryndaýyndaǵy syrly da sazdy mýzyka jan álemińdi áserli de jumbaq kúıge bóleıdi. Ekeý-úsheýden top qurǵan jurt ózara aqyryn ǵana áńgimelese júrip, qabyrǵalalarǵa qatar-qatar ilingen kartınalardy, eriksiz ezý tarttyratyn ázil sýretterdi tamashalaýǵa kirisken. Bir qarasańyz, bul jerde kim joq deısiz: túrli stıldegi sýretshilerden bólek, fotograftar men mýzykanttar, aqyndar da osynda júr. Bári de jaı júrgen joq. Árkim óz sharýasyn kúıttep, qazany búlkildeı qaınap jatqan tutas bir álemniń ajyramas bólshegine aınalyp ketken. Muny Qaırekeńniń ózi búgingi zamannyń «týsovkasy» dep qaljyńdaıdy. «Árıne bul sózdiń qazir qadiri de qalmady ǵoı, deıdi sýretshi baısaldy qalpyna oralyp. – Muny men qazir «Art-qıylysý» dep ataımyn...».
Keıingi jyldary Qaırat Qanatuly ulttyq qundylyqtarǵa basa mán berip, qylqalam kúshimen kóne tarıhymyzdyń tylsym syrlaryn, salt-dástúrimizdiń ozyq úlgilerin keıingi tolqyn jastarǵa, ózge ult ókilderine tanytýǵa qulshyna kirisken. Taıaýda ol «Monarbattaǵy» Naýryz!» atty kesh uıymdastyrdy. Ádettegideı sheberhana ishin janǵa jaıly shyǵarmashylyq atmosfera baýrap aldy: ulttyq mýzykanyń ásem sazy qalyqtap, beıneleý óneriniń týyndylary kóz aldyńda paıda bolyp jatty. Hand Made stılindegi sheberlerdiń qolynan shyqqan ulttyq naqyshtaǵy eksklıýzıvti qolóner buıymdary, eresekter men balalarǵa arnalǵan avtorlyq kádesyılar kórermen nazaryna usynyldy. Eń bastysy, jastar, túrli ulttyń ókilderi, tipti qalada oqyp júrgen sheteldik stýdentter Naýryz meıramynyń aýanymen tynystap, keshten keremet tanymdyq áser alyp qaıtqan edi.
Al sýretshiniń jeke shyǵarmashylyǵyna kelsek, qazirgi tańda ol «Nomad», «Aqyn», «Búrkitshi» jáne «Ǵashyqtar» degen kartınalardan turatyn serııalyq jumyspen aınalysyp júr.
Sózimizdi túıinder bolsaq, Qaırat KEI-KEI-diń tól týyndysy – «Monarbat» Qaraǵandydaǵy shyǵarmashylyq qaýymnyń jıi bas qosatyn, tájirıbe almasyp, rýhanı shabyt alatyn óner ordasyna aınalyp keledi. Buǵan kóz jetkizý tipti de qıyn emes: bar bolǵany «Monarbat» sheberhanasyna bas suǵyp, ónerge ózgeshe kózben qarap, ózindik qoltańba hám orta qalyptastyra bilgen sýretshiniń shap-shaǵyn álemimen jaqynyraq tanyssańyz jetip jatyr.
Qaırat ÁBILDA,
«Egemen Qazaqstan»
QARAǴANDY
