Alys-jaqyndaǵy aǵaıynnyń qulaǵy Kegen aýdany aýmaǵyndaǵy Kólsaı taýlarynyń qozǵalýy jaıyndaǵy aqparatqa eleńdeýli bolyp otyr. 19 sáýir kúni Kegen aýdanyndaǵy «Qazseldenqorǵaý» mekemesi gıdrobeketiniń baqylaýshylary aımaqta taý kóshkini oshaǵynyń paıda bolǵanyn anyqtaǵan edi. Lyqsı qozǵalǵan taý jynystary Saty aýyly men Kólsaı ózeni jolynyń 400 metrge jýyq aralyǵyn jáne birneshe elektr baǵanyn basyp qalǵan. Osynyń kesirinen Kólsaı kóli aýmaǵyndaǵy demalys aımaǵy elektr qýatynsyz qaldy. Oqıǵa ornyna jedel jetken tótenshe jaǵdaı qyzmetkerleri sol mańda qonystanǵan shopannyń otbasyn qaýipsiz jerge kóshirgen. Demalys maýsymy áli ashylmaǵandyqtan, kól aýmaǵynda demalýshylar bolmaǵan. Qazir qaýipsizdikti saqtaý maqsatynda aýmaqqa baratyn joldar tolyqtaı jabyldy.
Mamandardyń aıtýynsha, syrǵyǵan taý jynysyn toqtatý múmkin emes. Jyljyǵan taý massasy búginde Saty ózeni men Kólsaı ózeniniń arnasyna jaqyndaı túsken.
– Opyrylǵan jer Kólsaı ózeniniń arnasyna jetti. Topyraqtyń qozǵalysy saǵatyna bir metrden jyljýda. Sýsyǵan topyraq ózen arnasyn jaýyp tastaýy múmkin. Qazir arnamen eki tekshe metr sý ótip jatyr. Mamyr aıynyń aıaǵy men maýsymnyń basynda ózenge keletin sý kólemi 30 tekshe metrge jetedi. Topyraq massasy ózen sýy arqyly shaıylady. Biraq bul ózen túbinde kishkentaı bólikterdiń paıda bolýyna yqpal etip, nátıjesinde ózen saǵasynyń shaıylýyna alyp kelýi múmkin. Biz sý ótkizýdi evakýasııalyq arnalar qoldaný arqyly qamtamasyz etsek deımiz. Bul oraıda jerasty jarylys jumystary júrgizilýi múmkin, – deıdi Ishki ister mınıstrligi Tótenshe jaǵdaı komıtetiniń «Qazseldenqorǵaý» mekemesiniń basshysy Toqtar Baımoldaev.
Senbi kúni apat aımaǵyna oblys ákimi Amandyq Batalov arnaıy baryp, qutqarý jumystarynyń barysymen tanysty. Sarapshylardyń pikirin tyńdaǵan oblys basshysy mekeme mamandaryna birqatar tapsyrma berdi. О́zen arnasynyń bitelýinen sý tasqynynyń qaýpi joǵarylaı túsetini anyq. Muny boldyrmas úshin ózenniń túbin tereńdetý jumystaryn jedel bastaý kerek. Ákim bul jumysqa shynjyr tabandy ekskavatorlar qoldaný kerektigin aıtyp, dereý iske kirisýdi tapsyrdy.
Sarapshylar anyqtaǵandaı, taý kóshkini úzdiksiz jaýǵan jańbyr men jer asty dúmpýiniń nátıjesinde bastalǵan. 8 sáýirde Kegen aýdanynyń aýmaǵynda jer silkinisi tirkelgen eken. Osy dúmpýden keıin taý massasynda tektonıkalyq jarylý syzyǵy paıda bolǵan. Bosaǵan topyraq úgitilip, etekke qaraı jyljý bastalǵan.
Joǵaryda jazǵanymyzdaı, qazir taý kóshkinin qolmen toqtatý múmkin bolmaı otyr. Tótenshe jaǵdaı qyzmeti bolýy yqtımal qaýiptiń aldyn alýǵa kirisip ketti. Qýanyshtysy, tabıǵattyń tosyn minezi adamdardyń ómirine qaýip tóndirip turǵan joq. Al kóshkinniń qazirgi qalypta jalǵasa berýinen aýmaqtaǵy tabıǵı jaǵdaı ózgerýi yqtımal, deıdi ekologtar. Mysalǵa, Jetisýdyń jaýharyna aınalǵan Kólsaı kólderi mańyndaǵy flora men faýnaǵa tosyn apat áser etýi múmkin. Birneshe kólderden turatyn Kólsaı aımaǵy teńiz deńgeıinen 2700 metr bıiktikte ornalasqan, uzyndyǵy 450 metr, eni 330 metrge jetedi. Qyzyǵy, Kólsaı kólderiniń tereńdigi anyqtalmaǵan. Sý oshaqtary óte erte zamanda tabıǵı jaǵdaıdyń áser etýinen paıda bolǵan desedi. Iаǵnı aınalasyn taý qorshaǵan qazanshuńqyrlar qazir tabıǵı sulýlyqqa tunǵan kórkem mekenge aınalǵan.
Osy saparynda Almaty oblysynyń ákimi Amandyq Batalov Kólsaı kólderine aparatyn joldardy jaqyn arada qalypqa keltirýge jáne demalys aımaǵyn jaryqpen qamtýdy tapsyrdy. Sondaı-aq oblys basshysy óńirdiń taýly aımaqtarynda arnaıy geologııalyq zertteý júrgizip, tótenshe jaǵdaı qaýpin anyqtaýdy qolǵa alatynyn aıtty.
Qalmahanbet MUQAMETQALI,
«Egemen Qazaqstan»
Almaty oblysy
