Osydan dál 32 jyl buryn tarıhta aty qalǵan jahandyq aýqymdaǵy tragedııa túrindegi alapat jarylys boldy. Chernobyl AES-taǵy apat – adamzat tarıhyndaǵy eń iri tehnogendik apattardyń biri. Onyń kúshi 1945 jyly Japonııanyń Hırosıma men Nagasakı qalalaryna tastalǵan atom bombasynan ondaǵan ese kúshti bolǵan.
Radıasııalyq qaýip tek KSRO aýmaǵyna ǵana emes basqa memleketterge tóndi. Chernobyl atom elektr stansasynyń zardabyn zalalsyzdandyrýǵa búkil Keńes Odaǵynan 321 áskerı bólim qatysty, olardyń qatarynda qazaqstandyqtar da boldy. Chernobyl apaty kezinde qazaqstandyqtardyń kóbi Akmola oblysy Vıacheslavka eldi mekeninde qurylǵan 27-shi polkte boldy. 1986-1989 jyldar aralyǵynda atalǵan polkte 31730 qazaqstandyq jaýynger-zalalsyzdandyrýshy ózderine júktelgen áskerı mindetterdi erlikpen atqardy. Qazaqstandyq jaýynger-zalalsyzdandyrýshylar adam ómirin saqtap qalý úshin jan aıamaı eńbek etti.
Ár kún saıyn qazaqstandyq jaýynger-zalalsyzdandyrýshylar ómiri men densaýlyqtaryn qaterge tigip, halyqty radıasııalyq ólimnen qutqaryp otyrdy. Radıoaktıvti lastaný qaýpi búkil Eýropaǵa tóndi. Qazaqstandyq jaýynger-zalalsyzdandyrýshylar ózderiniń áskerı mindetterin batyldyqpen oryndap shyqty.
Chernobyldegi ıadrolyq apat barlyq memleketterge ashy da qaıǵyly sabaq boldy jáne ortaq qaýipsizdikti qamtamasyz etý men Jer sharyn ıadrolyq qarýdyń barlyq túrinen azat etý – dúnıejúzilik qoǵamdastyqtyń basty maqsaty bolyp tabylatynyn taǵy bir dáleldedi.
Ekspozısııaǵa jaýynger-zalalsyzdandyrýshylar kıgen eksperımenttik áskerı kıim (1983 jyly tigilgen), dozımetr – alǵan radıasııanyń mólsherin anyqtaıtyn aspap, radıasııadan qorǵaıtyn mindetti jeke qorǵanys quraldary – gaztutqysh jáne respırator, oǵan qosa qatysýshylardyń marapattary qoıyldy.
Kórmeniń maqsaty – adamzat aldynda áskerı jáne otanshyldyq boryshyn ar-namyspen atqarǵan qazaqstandyq jaýynger-zalalsyzdandyrýshylardyń jankeshti eńbegin pash etý.
Kórmeniń ashylýyna Ýkraınanyń Qazaqstandaǵy Tótenshe jáne ókiletti elshisi Alekseı Demın, Almaty qalalyq UOS ardagerleri keńesiniń tóraǵasy Kopesbaı Janpıısov, Chernobyl zardabyn joıýshy almatylyq ardagerler qatysyp, óz estelikterin aıtty. Bul oqıǵanyń alapat qasiret ekenin eske aldy.
Saparbaı PARMANQUL,
«Egemen Qazaqstan»
