Máseleniń mán-jaıyn tarqatyp aıtsaq, bul oqıǵa 1972 jyly Mıýnhen qalasynda ótken jazǵy Olımpıada kezinde oryn alypty. Beldesip jatqan qos balýannyń biri, ıaǵnı salmaǵy jeńili – nemis balýany Vılfrıd Dıtrıh de, ekinshisi amerıkalyq alyp Krıs Teılor. Eki myqtynyń osyndaı keremet beldesýin taspaǵa tartyp, tarıhqa tańbalaǵan adam – shved fotografy. Avtor bul týyndysyn «Ǵasyr ádisi» dep ataǵan eken. Rasynda foto osy atpen tarıhta qaldy.
Jalǵyz beldesýmen tarıhta aty qalǵan qos alyp jaıly aıtsaq, salmaǵy 198 kılo amerıkalyq balýandy basynan asyra laqtyryp jatqan Vılfrıd Dıtrıhtiń salmaǵy osy kezde 118 kılo ǵana eken. Nemis jigiti 1933 jyly týǵan. Erkin jáne grek-rım kúresimen shuǵyldanyp, sporttyń eki túr boıynsha asa aýyr salmaqta Olımpıada jáne álem chempıonattarynda óner kórsetipti. Nátıjeleri de jaman emes. Atap aıtsaq, erkin kúresten 1960 jyly Rım Olımpıadasynyń chempıony, 1968 jyly Mehıko Olımpıadasynda qola júldeger atansa, 1961 jyly Iokogamada ótken álem, 1967 jyly Ystanbulda ótken Eýropa birinshiliginiń jeńimpazy bolǵan. Sonymen qatar Germanııanyń 17 dúrkin chempıony. Al grek-rım kúresinen Olımpıadadan eki dúrkin kúmis (Melbýrn – 1956, Rım – 1960), bir márte qola (Tokıo – 1964), álem chempıonatynan kúmis (Mar-del-Plata-1969) jáne qola (Tolıdo-1962) medal alǵan, óz eliniń 14 dúrkin chempıo-
ny. Álemde aýyr salmaqtaǵy balýandar arasynda úzilissiz 8 Olımpıadaǵa qatysqan jalǵyz sańlaq. Osy jetistigi arqyly Gınnestiń rekordtar kitabyna esimi tirkelgen tulǵa.
Ekinshi alyp Krıs Teılorǵa kelsek, bul azamat 1950 jyly týyp, kúrestiń eki (erkin jáne grek-rım) túrimen qatar aınalysqan eken. Grek-rım kúresinen birneshe dúrkin AQSh chempıony atansa, erkin kúresten Mıýnhen Olımpıadasynyń qola júldegeri.
Mıýnhen kileminde eki balýannyń joly áýeli erkin kúres túri boıynsha túıisip, V.Dıtrıh utylyp 5-shi orynǵa taban tireıdi de, qarsylasy K.Teılor qola medalǵa iligedi. Arada birneshe kún ótken soń eki myqtynyń joly qaıta túıisedi. Bul joly grek-rım kúresi boıynsha saıysady. Ol kezde K.Teılordyń jasy 22-de.
Sýrette kórip otyrǵandaryńyzdaı, eki balýannyń salmaq aıyrmashylyǵy jer men kókteı. Kópshilik amerıkalyq alyptyń jeńetinine kúmán keltirmeıdi. Biraq Dıtrıh olardyń joramalyn joqqa shyǵardy. Kezdesýdiń 4-shi mınýtynda amerıkalyq alypty belinen qapsyra qushaqtap keýdesinen asyra laqtyryp, jaýyrynyn jerge japsyrady.
Beldesýge kýá bolǵan jýrnalıster «Dıtrıh Teılorǵa jasaǵan osy ádisi arqyly-aq dańqy Olımpıada chempıony atanǵan sańlaqtardan asyp tústi» dep jazsa, jeńilgen Teılor: «Áli sener emespin, meni kilemnen julyp alyp, basynan asyra laqtyratyn adam jer betinde joq shyǵar dep oılaýshy edim, qatelesken ekenmin» depti.
Nemis balýany Dıtrıh 1977 jyly úlken sportpen qoshtasyp, 1992 jyldyń 3 maýsymynda 58 jasynda Ońtústik Afrıkada ómirden ozsa, sýrettegi ekinshi tulǵa K.Teılor sporttyq baby taımaǵan 29 jasynda júrek talmasynan qaıtys bolypty.
Beken QAIRATULY,
«Egemen Qazaqstan»
