Qorshaǵan ortany qorǵaý – basty ıdeıa
Eýrazııalyq medıa-forýmdy qorytyndylaıtyn úshinshi kúnniń alǵashqy jıyny qorshaǵan ortanyń evolıýsııasy taqyrybyna arnaldy. Májilis spıkerleriniń arasynda Klımattyń ózgerýi jónindegi úkimetaralyq toptyń vıse-tóraǵasy, Nobel syılyǵynyń laýrety (2007) Mohan Mýnasıngtiń qatysýy kópshiliktiń birden qyzyǵýshylyǵyn týǵyzdy. Birden baıqalǵanyndaı, belsendi azamat saýaldarǵa eń kóp jaýap berýshiler qatarynan kórindi, májilistiń salmaǵyn kóterdi.
Kóptegen suraqtarǵa jaýap berýden kásibiniń saı kelmeıtinin alǵa salyp bas tartqan Fransııanyń burynǵy kólik mınıstri, qazirgi Ulttyq jınalystyń depýtaty Terrı Marıanı (Fransııa) edi. Alaıda, májilis barysynda eks-mınıstrdiń: «Eki jyldan soń Fransııa plastıkalyq paketti múldem paıdalanbaıtyn bolady», dep aıtqan sózi forýmǵa qatysýshylardyń esinde umytylmastaı saqtalyp qaldy. О́kinishke qaraı, fransııalyq depýtattyń bul jańalyǵyna oraı Astananyń qazirgi tańda plastıkalyq paketterden bas tartyp, qaǵaz qapshyqtardy paıdalanyp jatqany týraly bul sessııada aıtatyn adam bolmady.
Qorshaǵan ortany qorǵaý týraly áńgimede muhıt aıdynyna deıin jetken plastıkalyq qaldyqtardyń kóptigi qoǵamdy alańdatyp otyrǵany týraly da oı qozǵaldy. Oǵan Aral teńiziniń taǵdyry qosyldy. Bul týraly májilis moderatory, HIS Markit kompanııasynyń aǵa dırektory, TMD elderindegi energetıka máseleleri boıynsha ýákiletti ókili Krıstofer de Ver Ýoker (Ulybrıtanııa) áńgime qozǵady. Dál osy tusta álemdegi aýyz sý tapshylyǵy bolashaqta halyqtar arasyndaǵy shıelenisti ýshyqtyryp, úlken janjalǵa alyp kelýi múmkin be degen saýal týdy.
Birikken Ulttar Uıymynda on bes jyldaı ter tókken Mohan Mýnasıng aýyz sý tapshylyǵy eshqandaı da soǵys órtin tutandyrmaıtynyn kesip aıtty. Biraq, aýyz sý tapshylyǵy men tazalyǵy búgingi kúnniń basty problemasy kúıinde qalary daýsyz. Kedeıshilik pen joqshylyq qyspaǵyndaǵy elderde aýyz sý tazalyǵy men tapshylyǵy áli de problema bolyp qala bermek. Ǵylym jetistigi esebinen Afrıka aımaǵy kádimgi aýa quramyn sýǵa aınaldyratyn erekshe qondyrǵylardy keńinen paıdalana bastady.
Qazaqstandaǵy aımaqtyq jasyl jobalar departamentiniń dırektory Almat Qabykenov áriptes spıkerleriniń túıtkildi oıyn Qazaqstandaǵy naqty tehnologııalyq jańalyq-jetistiktermen jalǵastyrdy. Eń aldymen Qazaqstandaǵy sý tazalyǵy men jasyl ekonomıkalyq jobalar týraly jergilikti halyqtyń habardar ekenin alǵa tarta sóılegen spıker kúni keshe Astanada bolashaqtyń energetıkalyq qýatynyń aınasyndaı bolǵan halyqaralyq EKSPO-2017 kórmesi týraly aıtýdy umytpady. Qazirgi tańda Qazaqstannyń ákimshilik-aýmaqtyq dárejedegi barlyq óńirinde aýyz sý qubyrlaryna eń ozyq sý tazalaǵysh súzgi qondyrǵylary qoıylǵan.
Qorshaǵan ortany kózdiń qarashyǵyndaı saqtaý kerektigi týraly pikir aıtýshylar jahandyq problemanyń túıinin sheshýdi búgin qolǵa almasa, erteń kesh bolatynyn taǵy da qaıtalap aıtty. BAQ ókilderine qaıtalaı qulaqqaǵys etti. Oılary túıisken reseılik «Grınpıs Rossııa» baǵdarlamasy zertteý jáne saraptaý departamentiniń dırektory Ivan Blokov pen úndistandyq sarapshy Devınder Sharma «Búgingi problema ıdeıanyń joqtyǵynda emes, ıdeıanyń júzege asýynyń kesheýildeýinde», dedi. Ortaq planetanyń bolashaǵy men jasyl ekonomıkanyń damýy týraly úshinshi kúngi sany jaǵynan ótken besinshi májilis osyndaı qorytyndyǵa keldi.
Blog salasynyń ósýi shynymen qaýipti me?
Eýrazııalyq medıa-forýmnyń úshinshi kúninde talqylanǵan, jýrnalısterdiń janyna jaqyn taqyryp «Medıa evolıýsııasy: blog salasynyń ósýi qaýip pe álde órleý me?» boldy.
Aqparat aıdynynda dástúrli jýrnalıstıkany dástúrlige jatpaıtyn blogerler, áleýmettik jeliler men messendjerler yǵystyryp barady. Osyndaı jaǵdaıda kásibı jýrnalıster túr sekildi joǵalyp ketýdiń aldynda tur dep qaýiptenýge bola ma? Osyndaı jaǵdaıda tildesýge sheber mamandar usynyp kelgen jarııa aqparattyń keleshegi bar ma? Blogerler men áleýmettik medıa qoǵamdyq pikir qalyptastyrýda basymdyqqa ıe bola ala ma? Bul jaǵdaıǵa kásibı BAQ pen úkimetter qalaı qaraıdy? Qysqasy, kóterilip otyrǵan taqyrypqa qatysty saýaldar legi jetkilikti. «Sýkerberg dáýirinde» jahanda jańa aqparat kózderi men árqıly pikirler aǵyny kúrt molaıdy. Aıaq astynan paıda bolǵan ári táýelsiz jańa daýystar aýdıtorııanyń nazaryn baspasóz ben habar taratýdyń úırenshikti arnasynan ózine aýdaryp, yqpal etý úshin tolassyz kúres bastaldy.
Bul sessııanyń tizginin belgili Reseı jýrnalısi ári tanymal qoǵam qaıratkeri Maksım Shevchenko qolǵa aldy. Alǵashqy saýal dástúrli jýrnalıstıka men blogosferanyń aıyrmashylyǵyn ajyratýǵa quryldy. Árıne, kásipqoı jýrnalıstıka men jańa aqparat kózderiniń arasynda úlken aıyrmashylyq bar ekenin árkim moıyndaıdy. Onyń ústine, blogerlerdiń kópshiligi kásibı etıkaǵa baǵyna bermeıtindigin de joqqa shyǵarmaǵan jón. Alaıda kásipqoı dep eseptelmeıtin keıbir blogerlerdiń paraqshalaryna jazylatyndar sany mıllıondap sanalady. Keıbir blogerler kásipqoı bolyp alǵan. Endigi jerde áleýmettik jelilerdiń avtorlary kóbeıgen saıyn, olardyń sapasy týraly da sóz qozǵala bastady. Sondyqtan da biz málimettermen jumys isteýimiz kerek. Kontent, mátinder, málimdemeler, aıtylǵan sózder men olardyń taralýy rettelip, baqylanyp otyrǵany jón, dep esepteıdi EQYU-nyń BAQ máseleleri jónindegi ókili Arlem Dezır (Aýstrııa).
О́z kezeginde jýrnalıst jazǵanyna, aıtqanyna, kórsetkenine jaýap beredi, ıaǵnı jaýapkershilik arqalaıdy. Biraq osy oraıda blogerdiń artyqshylyǵy, bul áreketi ózin jalyqtyrsa, qoıa salýǵa qaqysy bar. Al dástúrli jýrnalıstıka – júrisin toqtatpaıtyn mashına. Al blogerlerdiń qyzmetin baqylaıtyn táýelsiz retteýshi mekemeler kerek-aq, deıdi spıkerler.
Desek te, jarnamaǵa bólinetin qarajattyń 80 paıyzy blog salasyna quıylyp jatyr. Sondyqtan da baıyrǵy BAQ, dástúrli televızııa tabystyń basym bóligin ákete bastaǵan bul salany jaqtyra qoımasy aıan. Al barlyǵy medıatutynýshy bolyp tabylatyn jastarǵa blog salasynyń materıaldardy berýdegi erkindigi, jedeldiligi unaıdy. Bir jaǵynan blogerler bas redaktorǵa da, basqa quryltaıshylarǵa da táýeldi emes. Barǵysy kelse, barady, jazǵysy kelse, jazady. Al kásipqoı jýrnalısterge mundaı úrdis saı kelmeıdi.
Sońǵy HH ǵasyrdaǵy «erkin mahabbattan» bastap qazirgi zamanǵy birjynystylar nekesine deıingi qoǵamnyń moraldyq evolıýsııasy máselelerin qaýzaıtyn «Qundylyqtar evolıýsııasy» taqyrybyndaǵy májilis qazaqstandyq jýrnalıst Vladımır Rerıhtiń moderatorlyǵymen ótkizildi...
...Pikirtalastyń eń qyzǵan tusynda aldyńǵy májilistiń moderatory reseılik qoǵam qaıratkeri Maksım Shevchenko (Reseı) zaldan sýyrylyp sóz surady.
– Qasıetti Ramazan aıynda ıslam memleketiniń úlken qalasynda batystyq moraldyń jynystyq áńgimesin búge-shigesin aqtaryp, qyzyl ezý bolý bizge qanshalyqty qajet? Ondaı moraldyń Almaty úshin de, adamzattyń negizgi bóligi – mıllıardtan astam musylman úshin de mańyzdy emes, – dedi ol.
Suńǵyla jýrnalıst hám bloger, reseılik qoǵam qaıratkeri Maksım Shevchenkonyń aıtqan bul sózi forýmdaǵy aqyrǵy májilistiń qorytyndysy ispetti boldy. Oǵan spıkerler de daý aıta almady.
* * *
Eýrazııalyq medıa-forýmnyń 15 jyldyǵyna arnalǵan derekti fılmnen soń EAMF Uıymdastyrý komıtetiniń tóraıymy Darıǵa Nazarbaeva qorytyndy sóz sóıledi.
– Qurmetti hanymdar men myrzalar! Qymbatty dostar! Mine, bizdiń kezekti forýmymyz aıaqtalyp keledi. Bul – on besinshi mereıtoılyq basqosýymyz.
Osy úsh kún qazirgi medıanyń kókeıkesti máselelerin qyzyqty pikirtalas arqyly talqylaýymen este qalady. Biz qaǵıdalar týraly aıttyq. Biz etıka jóninde áńgime qozǵadyq. Biz álemge túbegeıli ózgeris ákelip jatqan uǵymdar men tehnologııalar týraly sóz qozǵadyq. Meniń oıymsha, munymen forýmǵa qatysýshylar da kelisedi dep oılaımyn, eń mańyzdy jetistik – bolǵan taqylaýlar emes, bizdiń árbirimiz jasaǵan tujyrym-túıinde.
Osy jolǵy basqosý qazirgi zaman men ondaǵy buqaralyq aqparat quraldarynyń, mass media-nyń róline jańasha qaraýǵa yqpal etti. Sońǵy kúnderi maǵan «On besinshi forýmnyń ereksheligi nede?» degen saýal jıi qoıyldy. Buǵan jaýap san-salaly. Biz saıasatkerler men jýrnalıster qaýymy aldynda turǵan eń ótkir saýaldarǵa jaýap tabýǵa tyrystyq. Biz sońǵy on bes jylda buqaralyq aqparat quraldary bastan keshken ózgeristerdi baǵalaýǵa, oı eleginen ótkizýge tyrystyq. О́zgerister túbegeıli. Forýmdaǵy pikirtalas osy tujyrymdy dáleldep berdi, dedi D.Nazarbaeva.
Sondaı-aq ol on besinshi mereıtoılyq medıa-forým bizdiń basty jetistigimiz, bizdiń basty qundylyǵymyz – sizder, forýmǵa qatysýshylar, spıkerler men moderatorlar ekenin pash etkenin atap kórsetti. Osy oraıda men senimdi serikterimizdi, Eýrazııalyq medıa-forýmnyń turaqty da belsendi qatysýshylaryn rızashylyqpen atap ótkim keledi. Bul kisiler kópten beri bizdiń eń jaqyn dostarymyzǵa aınaldy. Olar ýaqytynyń tyǵyzdyǵyna qaramastan, jyl saıyn kóktemde elimizge keledi. Baı tájirıbesin, bilimin, búgingi medıaǵa qatysty kózqarastaryn ortaǵa salady. Sol arqyly medıa-forýmnyń órkendeýi men bedeliniń artýyna úles qosady. Olardyń arasynda Gıýnter Knabe, Mıhaıl Shevchenko, Bacıl Jásım, Kırıll Tanaev, Gúlnar Iqsanova sııaqty tanymal tulǵalar bar.
Men shtabtyń barlyq qyzmetkerleri men erikti kómekshilerimizge alǵysymdy bildiremin, dep jalǵady sózin D.Nazarbaeva. Bizdiń turaqty moderatorymyz Rız Han jáne Sıý Fılıps, Garrı Nanda, Stıven Sommervıl, Tım Arlot jáne basqalar zor qoshemet pen qurmetke ıe. Buǵan qosa, Qazaqstandaǵy áriptesterim men dostarymdy, BAQ, memlekettik jáne qoǵamdyq qurylymdardyń ókilderin aıryqsha atap ótkim keledi. Olar on bes forým boıy bizge qoldaý kórsetip, eń jaqyn odaqtasymyz ben kómekshilerimizge aınaldy. Ásirese, Syrtqy ister mınıstrligin, qazirgi mınıstr Qaırat Ábdirahmanovty, burynǵy mınıstrler – Erlan Ydyrysov, Erjan Qazyhanovty erekshe atap ótkim keledi.
Bizdiń pikirlesterimiz, adal dostarymyz – Eýrazııalyq medıa-forýmnyń kópjylǵy seriktesteri týraly aıtpaı ketýge bolmaıdy. Uıymdastyrý komıteti atynan áriptesterimiz Imran Ahmadqa (CNN), Sergeı Stanovkınge (BBC), Vıtalıı Ignatenko men Mıhaıl Gýsmanǵa (Itar-TASS) jáne basqalarǵa tereń rızashylyǵymdy bildiremin! Eýrazııalyq medıa-forým qoǵamdyq kommersııalyq emes uıym bolǵandyqtan, EAMF demeýshilerdiń belsendi qoldaýynsyz ómir súre almaıtyny belgili. Sondyqtan demeýshilerge ystyq iltıpatymyzdy, tereń rızashylyǵymyzdy jetkizgim keledi.
Sizderge kóp rahmet! Qurmetti dostar!
Osymen 15-shi mereıtoılyq Eýrazııalyq medıa-forým jabyq dep jarııalandy. Forým delegattary men qonaqtary merekelik fotosessııadan soń «Kelesi jyly Almatyda kezdeskenshe!» dep attandy.
Talǵat SÚIINBAI,
Aınash ESALI,
«Egemen Qazaqstan»
ALMATY
