Jańa qurylǵyny asfaltbeton, beton jáne basqa da jol qurylysy materıaldaryn zertteý barysynda qoldanýǵa bolady. Jańa aspaptar salmaq pen salmaq jyldamdyǵy, temperatýranyń ózgerýine baılanysty zertteýler júrgizýge múmkindik beredi. Sonymen qatar, Qazaqstan aımaǵynyń klımattyq jaǵdaılaryn eskere otyryp, avtomobıl joldaryna túsetin salmaq ólshemderin anyqtaýǵa múmkindik beredi. Qazaqstannyń ońtústiginde qaýyn pisip jatsa, shyǵysynda qar jaýyp jatatyndyǵyn eskersek, zertteýdiń jol salasyna tıgizer paıdasy zor.
Bul ónertabys eksperımenttik mehanıka túrine jatady. Eksperıment qorytyndylaryn jol salasymen qatar, basqa da kóptegen óndiris túrlerinde qoldanýǵa bolady. Usynylyp otyrǵan jańa qurylǵylar materıaldardyń sozylý kezindegi mehanıkalyq sıpattamasyn anyqtaýǵa arnalǵan. Sondyqtan, osy tektes basqa da zertteý jumystaryna paıdalanýǵa bolady: sıkldy, únemi nemese satylap túsetin salmaqtan bolatyn syrǵyǵyshtyqqa jáne udaıy jyldamdyq salmaǵynan bolatyn ózgeristerge. Kez-kelgen materıaldyń sozylatyndyǵyn eskersek, bul aspap arqyly kóptegen zertteýler júrgizip, qorytyndy shyǵarýǵa bolady. Topyraqtyń syrǵyǵyshtyǵy óz aldyna, bıyl Kólsaı aýmaǵyndaǵy taý jynystarynyń jyljýy osy tektes fızıkalyq qubylys.
Qurylǵylardyń bir-birinen aıyrmashylyǵy tek qana zertteletin zattyń jumys temperatýrasyna baılanysty, ıaǵnı QURYLǴY-1 zertteýlerdi -30 ±1ºS do +20 ±1ºS temperatýrasynda júrgizse, QURYLǴY-2 +20 ±1ºS do +60 ±1ºS temperatýralarynda júrgizedi. Iаǵnı, bireýi ystyq aýa-raıyna baılanysty, ekinshisi sýyq klımat jaǵdaılarynda paıdalanylatyn qurylys materıaldaryna synaq júrgizýge bolady degen sóz. Basqa aıyrmashylyǵy joq, synaqtardyń júrgizilýi birdeı. Paıdalanylatyn zattyń mehanıkalyq sıpattamasyn anyqtap alýdyń mańyzdylyǵy áli de joıylǵan joq.
Sondyqtan, syrǵyǵyshtyq pen relaksasııaǵa synaq júrgizý arqyly tutqyr serpimdi materıaldardyń mehanıkalyq sıpatyn anyqtaýdyń negizgi ádistemesin qoldanamyz.
Asfaltbeton avtomobıl jol jamylǵysy qurylymynyń negizgi materıaldarynyń biri ekendigi barshaǵa málim. Asfaltbetonnyń mehanıkalyq sıpaty oǵan túsken kúshtiń áserine, jyldamdyǵy, uzaqtyǵy, kólemi men temperatýrasyna qatty táýeldi. Naqty jol jaǵdaıynda jol jamylǵysynyń asfaltbetondy qabattaryndaǵy temperatýra qorshaǵan orta temperatýrasynyń ózgerýine, avtokólik dońǵalaqtarynan túsken salmaqqa, olardyń uzaqtyǵy men jyldamdyǵyna baılanysty kólemdi shamada ózgerip turady.Ony ózderińiz de jazdyńkúni asfaltti joldyń qatty qyzǵan bóligine kólik dońǵalaqtarynyń izi qalyp jatqandyǵanan da kóresizder. Nemese, qysta qatty aıazǵa shydamaı qaq aıyryp jatady. Condyqtan, asfaltbetonnyń mehanıkalyq sıpatyn anyqtaý barysynda joǵaryda atalǵan faktorlar ózgeristerin eskerýdiń praktıkalyq mańyzy zor.
Osy jańa aspaptar arqyly «QazjolǴZI» AQ avtomobıl joldarynyń jumys jaǵdaıyna baılanysty, jol jamylǵysyna qoldanatyn materıaldardyń tózimdiligi anyqtaýǵa baılanysty qajetti jańa aspapty oılap taýyp qana qoımaı, zertteý jumystaryn júrgizip, qorytyndysyn qolyńyzǵa beredi.
Bul aspap ınstıtýt ǵalymdarynyń, atap aıtqanda QazjolǴZI AQ prezıdenti, t.ǵ.d, professor Baǵdat Teltaevtyń bastamasymen iske asyrylýda. Bul aspap ónertabys retinde baǵalanyp otyr, ónertabysqa tapsyrys 06.10.2017 jyly jiberilip, búgingi kúni atalǵan tapsyrysqa oń nátıje beriletindigi týraly habarlandyrý alyndy.
