Buǵan qosa dárigerge qaraldym, emdeldim degen adamnyń aýrýy asqynyp, qıyn jaǵdaılarǵa tap bolyp jatatyny da jasyryn emes. Osynyń barlyǵynyń basty sebebi nede? Bizdiń oıymyzsha, osynyń barlyǵy qoǵamdaǵy «barmaq basty, kóz qysty» áreketter kesirinen týyndap otyrǵan másele.
Árıne basy aýyryp, baltyry syzdaǵan adam bilikti dárigerdi, ozyq bilim izdegen adam tájirıbeli mamandardy izdeıdi. Sol sııaqty ashana, dámhana, shashtaraz, bank, saýda ortalyǵy men mádenıet oryndaryna barǵanda adam ózine laıyqty qyzmet kórsetilýin kútedi. Alaıda bul talaptar, joǵaryda aıtqanymyzdaı, keıde kóńilden shyǵa bermeıdi.
Iá, kópshilik dárigerdiń, quqyq qorǵaý organdarynyń jáne basqa da tolyp jatqan salalyq qyzmet kórsetýshilerdiń qyzmetine aıtarlyqtaı rıza bolmaı jatady. Kóbiniń kóńili tolmaıdy. Sonda máselen, keıbir dárigerdiń nemese aspazdyń jumysyna degen mundaı senimsizdik kópshiliktiń kóńilinde qalaı, qaıdan paıda boldy?
Árıne qaı kezde de talapqa saı qyzmet kórsetilmese kóńilde sekem týady. Jáne bul bir kúnde paıda bola qalǵan senimsizdik emes. Qoǵamdyq oryndarda, ashanalarda tamaqtanǵanda adam aldymen sanıtarlyq-epıdemıologııalyq normalar talaptarynyń, tazalyqtyń asa qatań saqtalǵanyn qalaıdy. О́ıtkeni «As – adamnyń arqaýy». Al kerisinshe bolǵan jaǵdaıda eń basty baılyq – densaýlyqqa zııan keledi. Sol sekildi dáriger dep barǵan adam biliksiz maman bolsa, aýrý ústine aýrý jamalady.
О́ıtkeni onyń bilip, ne bilmeı qyzmet etip turǵanyn ajyratý, árıne múmkin emes. Osynyń saldarynan keıbir ashanada sapasyz tamaq iship, keıbir emhanalarda nashar dárigerlik em alýyńyz ábden múmkin. Sebebi jalǵan qujatpen túrli jumysqa kánigi maman sekildi ornalasatyn nemese densaýlyǵy taza, ıaǵnı juqtyrǵysh aýrýy joq saý kásip ıesi retinde jumys isteıtin nemese óz isin jetik biletin maman sııaqty qyzmet kórsetetinder bar eken. Muny tek biz emes, osy máseleni arnaıy zerdelep, zerttegen, teksergen tıisti quqyq qorǵaý ókilderi de aıtady. Al sonda siz ben bizdiń ashanadan jegen asymyz, dárigerden alǵan emimiz, oqýshylardyń mektepte alyp jatqan bilimi talap deńgeıine kelmese, kim kináli? Joǵaryda aıtqanymyzdaı, hırýrgke, nevrologke, ıakı polısııaǵa barǵanmen em qonbaı, aýrý asqynsa, jazyqsyzdy jazyqty etse, olarǵa ne deı alasyz?
Munyń basty sebebi – álgindeı mamandardyń jumysqa sybaılastyqpen turýy. Máselen, mektepke muǵalim bolyp ornalasqanda ol naqty shyn qujatty usyndy ma? Nemese aspazdyq jumysqa ornalasarda densaýlyq jaǵdaıy týraly barlyq aqparatty kórsetti me? Belgisiz. Muny aıtyp otyrǵanymyz, qazirgi kúnderi medısınalyq anyqtamany, densaýlyq kitapshasyn nemese naýqastyq týraly demalys paraǵyn qoldan satyp alýǵa tolyq múmkindik bar kórinedi. Tipti, atalǵan qujattardyń satylatyndyǵy jóninde Internet jelilerinde ashyq jarııalanǵanyn Memlekettik qyzmet isteri jáne sybaılas jemqorlyqqa qarsy is-qımyl agenttiginiń Astana qalasy boıynsha departamentiniń ókili de jasyrmaıdy. Mine, osy departament joǵaryda aıtylǵan jalǵan medısınalyq qujattardy zamanaýı kompıýterlik tehnologııalardy paıdalana otyryp daıyndaıtyn qylmystyq topty áshkerelegen.
Statıstıkalyq málimetterge júginsek, 2017 jyly Astana qalasynyń 11 emhanasy №086 nysan boıynsha 29 099 jalǵan anyqtama bergen eken. Bul kúnine shamamen 79 anyqtama berildi degen sóz. Ár anyqtama qaǵazy 7 myń teńge turady. Osynyń ishinde orta eseppen kúnine 10-ǵa jýyq, ıaǵnı jylyna 3 650 jalǵan anyqtama beriletini anyqtalǵan. Demek, Astana qalasynyń emhanalary jylyna 25 550 000 teńgeden astam somany da joǵaltyp otyrǵan. Bul tek bir ǵana №086 nysandyq anyqtama boıynsha.
Endeshe osy sandarǵa-aq qaraı otyryp, jalǵan anyqtamalar alǵan qansha adam halyqqa qyzmet kórsetip jatqanyn shamalaı berińiz. Buǵan basa mán berip otyrǵanymyz, atalǵan jaǵdaı áleýmettik mańyzdy salalardaǵy, ıaǵnı bilim berý, densaýlyq saqtaý, qoǵamdyq tamaqtandyrý oryndarynda azamattarǵa qaýipsiz qyzmet kórsetilýin qamtamasyz etýge keri áserin tıgizedi. Demek, mundaı jalǵan qujat berý úrdisine tosqaýyl qoıatyn ýaqyt jetti. Áıtpese, bazardaǵy azyq-túlik satýshylardyń, daıashylardyń, shashtarazdyń densaýlyqtarynyń qandaı kúıde ekeni mańdaılarynda jazylyp turmaıdy. Densaýlyqtyń qadirin aýyrǵanda bilersiń deıdi, biraq aýyrmaı ony saqtaǵanǵa ne jetsin!
Aleksandr TASBOLAT,
«Egemen Qazaqstan»
