Táýelsizdiktiń alǵashqy jyldary. Bir qulap, bir turyp júrgen shaq. Keshegi myzǵymastaı kóringen ımperııa qulaǵan. Qýatty kórinetin kásiporyndar da naryq tolqyndaryna shydaı almaı jabylyp, ondaǵan myń azamat nápaqasyz qalǵan. Altyn besik aýyl da máıeginen aıyrylyp, er-azamat qaradaı júnjigen shaq. Osyndaı belgisizdik jaǵdaıynda el rýhyn kóteretin tulǵalar kerek edi.
Mustafa О́ztúriktiń Eýropa kindiginen tarıhı Otanyna kelýi júdep júrgen qazaqtyń kókiregine úmit sáýlesin jaqty. «El ekenbiz-aý, bar ekenbiz-aý, batyrdyń urpaǵy ekenbiz-aý» degizdi.
Eńkeıgen qarttan eńbektegen balaǵa deıin Mustafasyn ardaq tutty. Alqalaǵan aǵaıyn barǵan jerinde Mustafasynyń aıaǵyn jerge tıgizbedi. О́ıtkeni Mustafanyń júregi úlken edi. Onda bar qazaqty keýdesine syıǵyzyp, shynaıy jaqsy kórgen qasıet bar edi. Alǵaýsyz súıdi, ata-babamnyń kindik qany tamǵan kıeli meken dep ótti.
Almatydaǵy Ortalyq sırkke Germanııadaǵy shákirtteri jáne mártebeli qonaqtarymen kelip, óner kórsetýi onyń dańqyn aspandatyp qana qoımaı, eldiń rýhyn kóterdi.
Mustafaǵa deıin de qazaq uldary taekvondodan nesibesiz emes edi. Reseıdiń qıyrynda oqyp jatqan qos ulanymyz Sultan Shoqpytov pen Shadııar Qondybaev alǵashqy jeńil salmaqta Reseıdiń alǵashqy chempıonatynda top bastaǵan. Keıinirekte Reseı taekvondo federasııasynyń bir tizgini Sultan Shoqpytovtyń qolynda boldy.
Sonaý Krasnoıar ólkesinde jaýapty qyzmet atqaryp júrgen Shadııar Qondybaevtyń baspasóz arqyly Mustafa О́ztúrikke synaq tapsyrýǵa ótinýi de óte jarasymdy edi.
Mustafa Qaırat Qyrǵyzbaev bastaǵan qazaqtyń keýdesimen muz jaratyn jigitterin baptap, halyqaralyq jarystarǵa saldy.
Muzbalaq Mustafa ot edi ǵoı. Halqyn janyndaı súıetin. Ol aıtqan jalyndy sózder áli de eldiń jadynda.
Qazaqstan – táýelsizdik alǵan jyldary Mustafa О́ztúrik elimizdiń taekvondo quramasyn Túrkııada ótetin halyqaralyq týrnırge bastap bardy.
«Erkek adam kóp jaǵdaıda jylaı bermeıdi, – degen edi ol. – Elin, jerin izdegen, ishqusa bolǵan azamat jylaýy múmkin. Bir jaǵdaı meni qatty tolqytty. Túrkııada qaptaǵan memleketterdiń týlary arasynan qazaq baıraǵyn kórgenimde kózime jas tyǵyldy. «El ekenbiz, bar ekenbiz» dep jyladym. Shyn jyladym. Sol joly eki jigitimiz halyqaralyq jarysta chempıon bolǵanda da ishteı egildim».
Qýanyshtyń kóz jasy edi ol. Qazaq elinde bolyp jatqan keleńsizdikterdi kórip, kúıingeni de este.
«Biz syrt jerde óstik. Taǵdyrdyń jazýy solaı boldy. Ata-anamyz «qazaq eli degen Otandaryń bar» dep bizdi jigerlendiretin. Ishteı saǵynyp óstik. Jat jerde júrsek te tilimizdi bylǵamadyq.
Qazaqstanǵa alǵash kelgende qýanyshtan baıqamappyn. Iri qalalarda qandastarymyz oryssha sóıleıdi eken. Biz syrtta júrip osynda til úırenemiz be dep kelsek, mundaǵy aǵaıyndar óz ana tilin mensinbeı júr. Otarlaýshy elder sol eldiń tilin, ádet-ǵuryp, salt-dástúrin qurtý úshin ana tilinen aıyrady eken. Osyǵan júregim qatty aýyrdy. Aǵaıyndar-aý, ulttyq qasıetimizdi joǵaltyp almaıyqshy»...
Osylaı dep te janaıqaıyn salǵan. Jastar uqpady emes, kópshiligi uqty. Mustafadaı dara qazaq, bodandyqtyń qamytyn ǵasyrlap kıgen ulttyń boıyndaǵy kónbistiktiń, quldyq psıhologııanyń shynjyryn byrt-byrt úzdi. Jalyndap, ult úshin ózegin sýyryp berýge daıyn Mustafa naǵyz qaıraq edi ǵoı.
Sóıtken muzbalaq Mustafa da ótti dúnıeden.
Isten góri qyzyl sózge jaqyn halyqpyz ǵoı, onyń ólimi áli kúnge deıin san-saqqa júgirtilip keledi. Kináliler bolsa Alla jazasyn berer, biraq oǵan bireý qastyq qylatyndaı eshkimge jazyǵy joq oǵlan edi.
Mustafanyń kelýinen qazaq elinde koreı óneri shyrqaý bıikke kóterildi. Qazaqstan chempıonattaryn tamashalaýǵa qurym kópshilik kelip, fınaldyq jekpe-jekter úlken merekedeı ótetin. Talaı myqty jigitterdiń tomaǵasy sypyryldy.
Sol jyldary Almaty, Jambyl, Shymkenttiń shoqtyǵy bıik bolsa, Batys óńir qatysqanyna shúkirshilik aıtar edi. Búginde olımpııa oıyndarynyń alǵashqy júldegeri Arman Shylmanovty bergen Atyraýda taekvondonyń negizin meniń dosym Qabıbek Muhıtov qalaǵanyn aıtpasaq, tarıh aldynda kúnáǵa qalarmyz.
Qazaqstan chempıonattarynda sátsiz óner kórsetken Atyraý quramasyn el jarystaryna ákelmeı Qabıbek kórshiles Reseı oblystarynyń quramalarymen birge jattyqtyrdy, jarysqa saldy. Arada eki-úsh jyl ótken soń Qabıbektiń sharbolattaı jigitteri ár salmaq boıynsha eshkimge ese jibermeıtindeı órshil bolyp aıqasty.
Dál qazir taekvondo sportynda Mustafanyń kelgen kezindegideı jarqyl joq. О́ıtkeni baıaǵyda bir judyryqtaı bolyp júretin jampoz jigitter ýaqyt aǵynynyń yrqymen ketti.
Uly Abaıdyń «birińdi qazaq biriń dos, kórmeseń istiń bári bos» ǵıbraty qazaq taekvondosynyń basynda tur. Al Mustafanyń kózi tirisinde quramany baptaǵan Sultan Shoqpytov taekvondodan qol úzdi. Ol da ókinishti. «Ornynda bar ońalar» degen. Biz Mustafanyń kezindegi ataǵy shyqqan taekvondo sportyn saǵynyp júrmiz.
Baqtııar TAIJAN,
«Egemen Qazaqstan»
Qyzylorda oblysy
