Baıaǵy Qyrymdaǵy artekteı osy kúngi qazaq artegi – «Baldáýren» desek, artyq aıtqandyq emes. Júzdegen bala demalyp kele jatqan bul keshen Elbasy Nursultan Nazarbaevtyń tikeleı qoldaýymen 2002 jyly «Artek» halyqaralyq balalar ortalyǵy negizinde ashylǵany belgili. Ondaı artek keńes zamanynda Qyrymda bolǵan edi. Dáýleti men sáýleti qatar damyǵan qazaq eli úshin urpaqqa mundaı qamqorlyq kórsetý úlken jaqsylyqtyń nyshany. Sodan bergi ýaqyt ishinde bul elimizdiń baldyrǵandardyń qut mekeni dese bolady. Lagerdi azat eldiń artegine aınaldyrý úshin onyń bólimshelerin Otanymyzdyń barlyq aımaǵynan ashyp, «Baldáýrenge» sol bólimshelerden jasaqtalǵan júzdegen júırikterdi jiberý jaıyn bas basylym talaı ret másele etip qozǵaǵan. Bul oqýshylardyń yntasyn arttyrýmen qatar, bir baryp kórsek degen balań armanyna qanat bitireri haq.
Keńestik kezeńde artekke barǵan oqýshy erekshe iltıpatqa bólenetin. Shirkin, táýelsiz eldiń urpaǵy sondaı mártebege ıe bolar kún týsa, «Qazaq artegin» kelisti etip qalyptastyrsaq – ult urpaǵynyń rýhy bıikteı berer edi. Búgingi abyroıly is bedel bıiginen nyq tabylar edi. Buǵan oblys jurtshylyǵy qoldaý kórsetip, basshylar jaǵy basym kóńilmen keńdik tanytsa, urpaq isi utysqa shyǵary anyq. Osydan tórt-bes jyl buryn Mańǵystaý óńirindegi Kendirliden «Baldáýren» lageriniń bólimshesi ashylǵan. Amal ne, keıin tyndym boldy.
Iá, bir kezderi el balasyna jalǵyz «Baldáýren» kesheni qyzmet etip kelse, endi Almaty oblysy Qapshaǵaı sý qoımasynyń jaǵasyndaǵy «Altyn-emel» pansıonaty bazasynda bólimshe ashylyp, úsh jyldan beri júıeli jumysymen jurt kóńilinen shyǵyp otyr.
«Bizdiń «Baldáýren» ortalyǵynyń áleýmettik mańyzy aıdan anyq. Keshen balalardyń boıynda belsendilikti oıatýǵa, azamattyq ustanymdaryn jetildirýge tárbıeleı otyryp, olardyń oı-órisin, shyǵarmashylyq qabiletin shyńdaıdy. Ár balanyń ózi týraly tolyq málimet bere alatyn dárejege kóterilýine múmkindik týǵyzady. Sol arqyly bolashaq tulǵanyń qalyptasýyna qalypty jaǵdaı jasalady», deıdi «Baldáýren» kesheniniń bas dırektory Muhıtdın Tólepbaı.
Jaqynda biz «Baldáýrenniń» Qapshaǵaı qalasy mańyndaǵy fılıalynda bolǵan edik. Respýblıkalyq oqý-saýyqtyrý ortalyǵynyń bul bólimshesindegi keshen jumysy kóńilden shyqty. Tabıǵaty tamasha, Ile ózeniniń tolqyndy kókshil sýy, jaǵasyndaǵy sýsyǵan kúlgin qumy – bári de bir-birimen jarasym tapqan. Anaý zamandary ult arystary osy sý qoımasyn salýmen qatar, demalys ornyna aınaldyrý jaıyn da jan-jaqty oılastyrǵan. Mine, sonyń qyzyǵyn tolqyn-tolqyn urpaq, onyń ishinde oqýshylar da kórip, kóńil kókjıegi keńip, elimizdiń tórt buryshynan kelgen baldyrǵandar qol ustasa júrip tilek armandaryn qarlyǵash balapanyndaı alysqa qanattandyrýda.
Bes qabatty, bes eńseli ǵımarat, onyń ishine qoıylǵan zamanaýı jıhazdar, balalarmen birge ata-analardyń ýaqytsha tynystaýyna múmkindik beretin oryndar, baqylaý tetikteri, aptapta qosatyn sýytqysh qurylǵylar, sýy móldir, jaǵasyn kúmis qum kómkergen túrli basseınder, jupar ıisi qytyqtap, kózdi baýraǵan gúlzarlar, jazda bultty kúni túsýge laıyqtalǵan, al qalǵan úsh mezgilde úzdiksiz oqýshylarǵa qyzmet kórsetetin úı ishi basseıni, balalardyń densaýlyǵyn qadaǵalap otyratyn qural-jabdyǵy túgel ambýlatorııasy, ózindik bir álem sanalatyn ashanasy, ózge de qurylymdar oqýshylardyń ár aýysymyndaǵy demalysynyń jaqsy ótýine jasalǵan keremet jaǵdaı deýge bolady.
Bul keshende bir aýysymda 650 bala, úsh aıdaǵy bes aýysymdy qosa eseptesek, úsh jarym myńdaı oqýshy lager tabaldyryǵyn attap, on kúndi kóńildi ótkizedi. Olarǵa ártúrli júz elý mamandyq ıeleri qyzmet kórsetedi eken. Bes mezgil qýaty mol túrli taǵamdarmen qamtamasyz etý de sheshimin tapqan. Oqýshylar demala júrip, túrli sharalardyń ortasynan tabylady. Aıtalyq «Týǵan kúnińmen, Astana!» degen taqyrypta ótken aýqymdy keshte elordany maqtan etetinin aıtyp, túrli kórinister kórsetip shyǵarmashylyq jumystaryn talqyǵa saldy.
Keshende ár kúndi ár taqyrypqa arnaý dástúrge aınalǵan. Ol «Sálem, Baldáýrennen!» bastalyp, «Uly dala birligi», «Dombyra úni», «Juldyzdy sát», «Ertegiler áleminde», «Men kóshbasshymyn» jáne taǵy basqa taqyryptarmen ushtasyp kete beredi. Biz oqýshylarmen de sóılesip, lager týraly olardyń oı pikirin bildik. Qaı-qaısysy da «Baldáýrenniń» bala kóńilge syılaǵan barlyq jumystaryna rıza ekendigin jetkizip, tipti E.Qarjaýov esimdi bala: «Uıyǵan, tarqamaǵan bereketi, «Baldáýrenniń» orny bir bólek edi, «Baldáýren» jaı ǵana keshen emes, Bul – álemniń segizinshi keremeti», dep tórt jol óleńdi tógip jiberdi. Elimizdiń barlyq óńirinen kelgen balalar bir áke, bir shesheniń balasyndaı bolyp tabysqandaryn, bul tabysý alda esten ketpeı, qarym-qatynastarynyń jalǵasa beretinin, lager demalys alańy ǵana emes, dos tabatyn qut meken ekenin de alǵa tartady.
Ánurannyń únimen oıanyp, «Baldáýren» ániniń bal áýeninen nár alyp, lagerden rýhtanyp qaıtý jas urpaq úshin umytylmas sát ekeni sózsiz.
«Bizde balalardyń alańsyz demalýyna barlyq múmkindik jasalǵan. Ár toptaǵy oqýshyny kózden tasa etpeı, talapqa saı qyzmet jasaý basty boryshymyz. «Baldáýrenniń» bul bólimshesi oqýshylarǵa jyl boıy qyzmet kórsetedi. Qazir lagerge elimizdiń barlyq oblysynan, sol sekildi úsh qalasynan kelgen jas býyn jazǵy demalystaryn oıdaǵydaı ótkizýde. Jaz aılarynda 650-den 700-ge deıin oqýshylar qabyldasaq, qyrkúıekten bastap ár aýysymǵa 300 ul men qyz kelip, mekteptegi bilimin jalǵastyra júrip, demalýyna bolady. Otandy súıý, eldi qurmetteý, táýelsizdiktiń qadirin bilý, aldyńǵy tolqynnyń ónegesin úırene otyryp, erteń izin basý jolyndaǵy bir qadam «Qazaqstandyq jas patrıottar» akademııasynyń ıgilikti isi der edim. Bul qurylymǵa oqýshylardy, uıymdardy qabyldaý kezindegi talap úlken. Sebebi qabyldanǵan oqýshy men uıym akademııamen baılanysyn úzbeı, jumys isteýi tıis. Munda bilim berý isi men tárbıe jaıy jan-jaqty qarastyrylady. Basty maqsat – talapty, talantty, daryndy balalar arasynan tulǵa qalyptastyrýǵa umtylý», deıdi Qapshaǵaı qalasyndaǵy «Baldáýren» oqý-saýyqtyrý ortalyǵynyń dırektory Birlik Barjaqsymov.
Baıtaq elimizdiń barlyq óńirinen kelgen ul men qyzdy baýyrlastyryp otyrǵan «Baldáýren» kesheni ıgilikti istiń altyn arqaýyna aınalyp qana qoımaı, bolashaqta «Qazaq arteginiń» uıytqysy, berik dińgegi bolý jolynda úlken izdenispen tııanaqty jumys atqaryp otyr.
Súleımen MÁMET,
«Egemen Qazaqstan»
