Sońǵy bes jyldyń ishinde qala aýmaǵy aıtarlyqtaı keńeıip, halqynyń sany eki esege ulǵaıǵanymen qaladaǵy qoǵamdyq tártip saqshylarynyń sany áýelgi qalpynda qalǵan bolatyn. «Esterińizde bolsa, – dedi B.Baıbek, ótken kúnderdi eske alyp: – Kúni keshe ǵana Naýryzbaı aýdandyq polısııasy jertólede turaqtap, tipti kelýshilerdi qabyldaıtyn oryn tappaǵan bolatyn», dedi. Búginde ol olqylyqtardyń orny toltyrylǵandaı. Qazaqstandaǵy eń iri ekonomıkalyq ortalyqtyń ishki ister departamentiniń qyzmetin jandandyrý úshin osy merzim ishinde qala bıýdjetinen 31 mıllıard teńge bólingen. Bul arada eń aldymen Almaty polısııasynyń aqparattyq «aqyldy» sheshimderge saı sıfrly júıege jappaı kóshirilgeni nazar aýdararlyq jaıt. 2015 jyly qala qozǵalysyn nebári 64 beınekamera baqylasa, qazirgi tańda onyń sany 118-ge jetken. Tek qana 2017 jyldyń ishinde kóshedegi beıne baqylaýlardyń arqasynda 21,5 ákimshilik tártip buzýshylyq anyqtalǵan. Barlyǵy 1218 qylmys izi sýymaı áshkerelengen. Munyń syrtynda jol qozǵalysy qaýipsizdigin saqtaý maqsatynda avtomattandyrylǵan aqparattyq júıege kóshý úshin qosymsha 15 mıllıard teńge bólinip otyr.
Osydan 3 jyl burynǵy qalanyń kúlli ınfraqurylymy men ekonomıkalyq ahýalyna búgingi sıfrly jáne aqparattyq málimetter ólshem bolmasy aqıqat. Degenmen qala turǵyndarynyń jaıly ómiri men tynyshtyǵyna kepil bolatyn kezek kúttirmes tuǵyrly talaptar árqashan shahar basshysynyń nazarynda ekenin aıta ketken jón.
Sol sebepti búgin de Qoǵamdyq keńestiń músheleri aldynda Almatydaǵy sel qaýpi, sondaı-aq seısmıkalyq qaýipsizdigi týraly aıtyp ótpeý múmkin emes. Qazir Alataýdyń qoınaýyndaǵy Myńjylqy bógetin birtindep tolyqtaı jańǵyrtyp shyǵý jobasy iske kirisken. Kelesi jyldan bastap Aıýsaı men Aqsaı ańǵarlaryndaǵy selge tosqyn bolatyn qurylys bógetteri salyna bastaıdy.
Sonymen qatar qazir Almaty qalasynyń 3D avtomattandyrylǵan geoaqparattyq kartasyn jetildirý jumysy jalǵasýda. Onyń ózi megapolıstiń qurylysyna qatysty kóptegen rásimderdi onlaın tártibine aýdarýǵa múmkindik berdi. Kartada 169 qabat boıynsha qurylysqa qajetti qyzyl syzyqtar, ınjenerlik jelilerdiń qýaty, jel baǵyty nemese topyraqtyń quram-jaıy sııaqty tehnıkalyq derekter kórsetiledi. Osylaısha 2019 jylǵa deıin Almaty qalasynyń dızaın-kodyn jasaýdy aıaqtaý josparlanýda.
Qazir Almaty qalasynyń aldyn ala ázirlengen dızaın-kodynyń ekinshi kezeńi boıynsha irgeli jumys júrýde. Qalanyń sáýlet jáne qala qurylysy basqarmasy málimdegendeı, 2020 jylǵa deıin Almaty qalasynyń ortalyq bóliginiń barlyq kósheleri danııalyq sáýletshi Iаn Geıldiń jobasyna sáıkes qaıta jańartylmaq. Basqarmada 15 kósheniń jáne eki jaǵalaýdyń qaıta qalpyna keltirilýine arnalǵan joba-smetalyq qujattamalary qattaýly tur. Mamandardyń aıtýynsha, aldaǵy eki jyldyń ishinde Almaty adam tanymastaı ózgeredi. Esterińizge sala keteıik, ústimizdegi jyldyń basynda Almaty qalasy sáýlet jáne qala qurylysy basqarmasynyń saıtynda ár turǵyn óziniń qalaǵan jobasyna daýys bere alatyn azamattar men azamattyq-turǵyn úı nysandaryn transformasııalaý boıynsha saýalnama júrgizildi. Qazir qalanyń 150 kóshesinde qurylys-jóndeý jumystary qaınap jatyr. Almatynyń kóshelerindegi qarbalas qyrkúıek aıynda tolyq aıaqtalady.
Almaty – jastar qalasy. Qala ákiminiń tikeleı basshylyǵymen 2020 jylǵa deıingi jastardyń qalalyq jol kartasy jasalyp, syrttan kelgen jastardy iskerlikke, túrli kásipterge baýlıtyn loft-ortalyq ashyldy. Ortalyqta qazirdiń ózinde 7,8 myń adam jumysqa turdy, 2,5 myń adamǵa tegin kásibı bilim berilýde. Árıne jastardy baspanamen qamtamasyz etý kún tártibinen túsken joq. Osy maqsatta qalada «Almaty jastary» atty turǵyn úı baǵdarlamasy júzege asýda. Munda 35 jasqa deıingi jastar jeke páter alý úshin bankten jeńildetilgen nesıe alady. Bıyl «Almaty jastary» turǵyn úı baǵdarlamasy boıynsha jergilikti bıýdjetten 2 mlrd teńge bólingen.
Almatyda ótken alqaly bir jıynda óńirdegi BUU-nyń ókili A.Mýnhtýıa dúnıe júzi boıynsha eń mártebeli 15 qalanyń tizimi jasalý ústinde ekendigin, onyń qatarynan oryn alýǵa Almatynyń múmkindigi barlyǵy týraly málimdegeni esimizde. Demek, bul Almaty men shahar basshylyǵyna halyqaralyq dárejede senim kórsetilip otyr degen sóz.
Almaty – Qazaqstandaǵy jalpy ishki ónimniń 20,9 prosentin, barlyq salyq pen salyqtyq emes túsimniń 32 prosentin, barlyq saýda operasııalarynyń 41 prosentin ıelenip, respýblıkadaǵy eńbekke jaramdy halyqtyń 15%-in jumyspen qamtamasyz etip otyr.
Talǵat SÚIINBAI,
«Egemen Qazaqstan»
ALMATY
