Patshalar jazyǵyndaǵy aspan asty mýzeıi
Búginde saq babalarymyz jerlengen saqı mekendi kórýge keletin jurt qatary qalyń. Altaı baýyryndaǵy Patshalar jazyǵy ala jazdaı adam aıaǵynan arylmaıdy. Tumsa tabıǵat aıasyndaǵy tarıhı eskertkishterdi kózdiń qarashyǵyndaı saqtaýǵa aıryqsha kóńil bólingen. «Berel» memlekettik tarıhı-mádenı qoryq-mýzeıiniń dırektory Jangeldi Ahmadıevtiń aıtýynsha, mýzeıdiń ınfraqurylymyn jaqsartýǵa sońǵy 3 jylda Mádenıet jáne sport mınıstrliginen 200 mıllıon teńgeden astam qarjy bólinipti. Sol qarajatqa saq qorǵandary oryn tepken Patshalar jazyǵy, ıaǵnı 174 gektar aýmaq túgeldeı temir qorshaýmen qorshalypty. 1998 jyly saq patshalarynyń biri jerlengen qorǵan ishinen er-turmanymen qosa qoıylǵan 13 birdeı jylqy shyǵyp, álemdik arheologııa tarıhyna altyn áriptermen jazylǵan №11 qorǵanǵa aspan asty mýzeıi salynypty. «Áıgili №11 qorǵandy mýzeılendirý jáne jádigerlerdi qoıý jumystaryna mınıstrliktiń qoldaýymen jalpy quny 100 mıllıon teńgedeı qarjy jumsaldy. Erekshe atap óterligi, qorǵan tolyq qalpyna keltirilip, qorym ishinen tabylǵan jádigerlerdiń kóshirmesi qoıyldy. Buryn qalaı tabyldy, sol qalpynda. Bul – respýblıkada teńdesi joq dúnıe. Reti kelgende maqtanyshpen aıta keteıin, Astanadaǵy Ulttyq mýzeıdiń Altyn zalyndaǵy jádigerlerdiń 70 paıyzy – Bereldiki», deıdi mýzeı dırektory.
Taǵy bir jaǵymdy jańalyq, sońǵy bir-eki jyl muǵdarynda Mádenıet jáne sport mınıstrliginiń kelisimimen №11, №36 qorǵandardan shyqqan jádigerlerdiń túpnusqasy osyndaǵy mýzeıge qaıtarylypty. Berelge jan-jaqtan aǵylǵan jurt saq qorǵandarynan tabylǵan ári shirimeı saqtalǵan organıkalyq zattardy, ıaǵnı kıim, at ábzelderi, aǵash buıymdary, er toqym, teri men kıizden jasalǵan dúnıelerdi tamashalaı alady. Qazir mýzeıde 7 ekspozısııalyq zal, arheologııalyq tehnologııalar zerthanasy men 5 qor saqtaý orny jumys istep tur. Mýzeıdiń ishinde shaǵyn Altyn zaly da bar.
Bereldegi mýzeı qyzmetkerleri búginde babalarymyzdyń bekzat bolmysyn, bizdiń tarıhymyzdyń tamyry tereńde ekendigin tanytatyn qundy dúnıelerdi saqtaýmen, qorǵaýmen ǵana emes, qazba jumystarymen de shuǵyldanyp jatqan kórinedi. «Oblys ákimi Danıal Ahmetovtiń bastamasymen «Rýhanı jańǵyrý» baǵdarlamasy aıasynda arheologııany damytýdyń 2016-2018 jyldarǵa arnalǵan óńirlik baǵdarlamasy qabyldanyp, Zaısan aýdanyndaǵy Shilikti qorǵandary, Ulan aýdanyndaǵy Ablaıkıt qorǵan-monastyri, Tarbaǵataı aýdanyndaǵy Eleke sazy men Abaı aýdanyndaǵy Qyryqúńgir eskertkishteri zerttelip, zerdelengen edi. Osy eskertkishtermen qatar Berelge de qazba jumystary júrgizilgen bolatyn. Bizdiń mýzeı qyzmetkerleri belgili arheologtar Zeınolla Samashev pen Ábdesh Tóleýbaevpen birlese jumys istep, Zaısan jáne Tarbaǵataı aýdandaryndaǵy qazba jumystaryna qatysyp, eki jobany júzege asyrdy. О́skemendegi Sársen Amanjolov atyndaǵy Shyǵys Qazaqstan memlekettik ýnıversıtetiniń stýdentteri jyl saıyn bizden tájirıbeden ótip, barlyq qazba jumystaryna qatysady. Bıyl Semeıdegi Shákárim ýnıversıtetiniń stýdentteri tájirıbeden ótti. Almatydaǵy ál-Farabı atyndaǵy Qazaq ulttyq ýnıversıtetiniń stýdentteri de qazba jumystaryna atsalysady», deıdi J.Ahmadıev.
Shilikti memleket qamqorlyǵyna alyndy
Zaısan aýdanyndaǵy Altyn adam shyqqan ataqty Shilikti jazyǵy Berel mýzeıine fılıal retinde qosylyp, respýblıkalyq mártebe alǵanyn búginde bireý bilse, bireý bilmeýi múmkin. Aldaǵy ýaqytta bul jerde Bereldegideı aspan asty mýzeıi salynady degen jospar bar. Qazir mınıstrlikte Shilikti jazyǵynyń damý jobasy jasalyp jatqan kórinedi. «Jaqynda Berel qorǵandarynda qazba jumystarynyń bastalǵanyna 20 jáne «Berel» memlekettik tarıhı-mádenı qoryq-mýzeıiniń qurylǵanyna 10 jyl tolýyna oraı «Altaı jaýharlary» atty halyqaralyq ǵylymı-praktıkalyq konferensııa ótkizdik. Sharaǵa elimizdegi qoryq-mýzeılerdiń dırektorlary, Zeınolla Samashev, Vıktor Zaıbert, Joldasbek Qurmanqulov, Ǵanı Omarov, Arman Dúısenbaev syndy tanymal arheologtar, Máskeýden arnaıy kelgen antropolog ǵalymdar Egor Kıtov, Aleksandra Kıtova, sondaı-aq, Mádenıet jáne sport mınıstrliginiń ókilderi qatysty. Konferensııa aıasynda qatysýshylarǵa jýyrda Tarbaǵataı taýlaryndaǵy Eleke sazy jaılaýynan tabylǵan tonalmaǵan ekinshi «Altyn adam» kıiminiń altyn buıymdary men áshekeıleri, Berel qorymynyń b.z.d. II-I ǵasyr kezeńimen belgilengen №36 qorǵannan tabylǵan súıekten oıylyp jasalǵan, bir-birine qarama-qarsy qoıylyp beınelengen bulan-grıfon at ábzeliniń áshekeı buıymdary, sol kezeńge jatqyzylatyn №16 qorǵannan tabylǵan er jáne áıel adamnyń bas súıegi negizinde jasalǵan antropologııalyq rekonstrýksııasy, №2 qorǵannan tabylǵan zoomorfty saby bar qola aına, áıel adamnyń áshekeı buıymdary jáne taǵy basqa qundy jádigerler kórsetildi», deıdi mýzeı dırektory.
Bıyl Bereldegi baǵa jetpes muralarymyzdy tamashalaýǵa elimizdiń barlyq oblystarynan bólek Túrkııa, Saýd Arabııasy, Eýropa memleketterinen uzyn sany 10 myńnan astam týrıst kelipti.
Azamat QASYM,
«Egemen Qazaqstan»
Shyǵys Qazaqstan oblysy,
Katonqaraǵaı aýdany
