Konferensııa jumysy ult jýrnalıstıkasyn kásibı deńgeıge kóterýge atsalysqan sara sózdiń sardary, qazaq ádebıetindegi detektıv janrynyń dara ókili Kemel Toqaevtyń rýhanııat úshin jasaǵan qyzmetinen, ǵıbratty ǵumyrynan syr shertetin «Kemel Toqaev» atty jańa jınaqtyń tusaýyn kesýden bastaldy. Kórkem sóz sheberiniń birneshe shyǵarmasynyń úzindisi men zamandastarynyń ystyq lebizi, áriptesteriniń estelikteri, muraǵat qujattary, fotosýretter qamtylǵan «О́negeli ómir» serııasymen jaryqqa shyqqan kitaptyń lentasyn jazýshynyń qyzy Qarlyǵa Toqaeva men belgili dıplomat Aqmaral Arystanbekova qıdy.
Kemel Toqaev ómirinde qasiret pen qýanysh alma-kezek aýysyp qatar júrdi: tigerge tuıaq qaldyrmaı, qolyndaǵy bar malyn tartyp alǵan almaǵaıyp kezeńde ata-anasy kámpeskege ushyrap, sonaý Qaratal boıynan Shymkentke jer aýdaryldy, ondaǵy jetimder úıi, jasy jıyrmaǵa ilinbeı qan maıdanǵa attanyp kete barǵany, jaralanyp, jarymjan bolyp oralǵany, bilimge qushtarlyǵy, QazMÝ-diń stýdenti atanýy, «Lenınshil jas», «Qazaqstan pıoneri», «Sosıalıstik Qazaqstan» gazetterindegi jarqyldaǵan jýrnalıstik jol, Qazaq KSR Joǵarǵy Keńesiniń «Jarshysyndaǵy» bas redaktorlyq, Jazýshylar odaǵynda ádebı keńesshilik qyzmeti onyń san qyrly taǵdyrynyń taqtaıdaı tegis bolmaǵanynan habar bergendeı. Bilimge qushtarlyǵy bala kúninen baıqalǵan ásershil Kemeldiń ádebıetke soqpaı ketýi múmkin emes edi. Daryndy bolý az, óz dara soqpaǵyn qalyptastyra almasa, moıyndalýy qıyn ádebıetke ol detektıv deıtin sony janrdyń tulparyn minip jeke keldi. Áli túren túse qoımaǵan tyń jatqan taqyrypty ádebıetke Toqaevtyń ákelip qosqanyn, ázirge bul janrdyń iri ári qaıtalanbas ókili ekenin óz qatarlastary da, Kemel bastap berip ketken dara joldy kelistirip damyta almaǵanyn keıingi býyn izbasarlary da biraýyzdan moıyndaıtynyna shúbá joq. Ulttyq ádebıetimizdegi áli eshkim aıaq baspaǵan tyń salany ol «Qyzyl komıssar», «Qylmysker kim?», «Sıqyrly syrlar», «Túnde atylǵan oq», «Qastandyq», «Arnaýly tapsyrma», «Soldat soǵysqa ketti», «Uıasynan bezgen qus», «Sońǵy soqqy» atty qysqa áńgime, kere qarys romandarymen qunarlandyryp, baıyta tústi. Ádebı ortada serpilis týdyrǵan bul shyǵarmalardyń mazmuny da, tabıǵaty da bólek ekenin oqyrman da birden baǵalap, shytyrman oqıǵaly kitaptardy pyshaq ústinen úlesip, qoldan-qolǵa ótkizip oqıtyn boldy. Onyń dáleli – K.Toqaevtyń bir kitabynyń ózi 400 myńnan asa danamen tarap, birneshe býyn oqyrmanyn qalyptastyryp, shyǵarmalaryn qadirleıtinder qatarynyń ýaqytpen birge tolyǵyp otyrýy.
Jıynda belgili ádebıet synshysy Baqyt Sarbalaev ádebıettiń kemel tulǵasynyń shyǵarmashylyǵyna jan-jaqty toqtalyp, mazmun-sıpatyna kásibı turǵyda taldaý jasady. Aıryqsha taqyrypty ádebı aınalymǵa engizgen qalamgerdiń bul janrdy qolǵa alýdaǵy kóregendigin, qalam tartý sebebin, alǵyshartyn, ózine etene jaqyn ıdeıany shıratýdaǵy sheberligin túrli mysaldar negizinde tarqatyp, jazýshynyń baı ári ǵıbratty ómirinen mol málimet berdi.
Aqyn Rafael Nııazbek júrektiler men batyldar ǵana qol arta alatyn bitimi bólek detektıv janryna K.Toqaevtyń kezdeısoq kelmegenin, ór rýhtan qaınap shyqqan shymyr da shıraq týyndylar ádildikke, aqıqatqa qushtar adal jannyń óz ómirlik ustanymymen astasyp jatqanyn aıtyp, qalamger rýhyna arnaǵan óleńin oqydy.
Jýrnalıstıka fakýlteti Baspasóz jáne elektrondy BAQ kafedrasy jýrnalıst, qoǵam qaıratkeri Kemel Toqaevtyń mereıtoıyna oraı stýdentter, magıstranttar, PhD doktoranttar men jas ǵalymdar arasynda «Elim dep soqqan júregi» atty baıqaý uıymdastyryp, sol báıgeniń qorytyndysyn jarııalaýy – konferensııanyń eń mańyzdy sátine aınaldy. Qurmanǵazy atyndaǵy Qazaq memlekettik akademııalyq halyq aspaptar orkestriniń dırektory Nurǵısa Dáýeshov jıyrmadan asa eń úzdik jýrnalıstik jumys pen baıqaý jeńimpazdaryna Kemel Toqaev atyndaǵy ataýly shákirtaqylar men dıplomdardy tabys etti.
Aıgúl AHANBAIQYZY,
«Egemen Qazaqstan»
