Sýretti túsirgen Glenn HARVI
Farhad MANJÝ, «Nıý-Iork Taıms»
Keıingi kezde Eýropa týrısterdiń shekten tys kóbeıýinen qaýiptene bastady. Synshylar Airbnb, Uber sekildi ınternet jelileri arqyly saıahatty jeńildetetin tehnologııalardy kinálaı bastady.
Jahandyq deńgeıdegi ál-aýqattyń jaqsarýy nátıjesinde shetelge saparǵa shyǵý qarqyndaı túskeni belgili. BUU álemdik týrızm uıymynyń málimetterine súıensek, halyqaralyq saıahatshylar kólemi 6 prosentke artyp, sarapshylardyń kútken deńgeıinen asyp túsken.
Mundaı ósim bastapqyda jaqsy jańalyq sekildi kóringen-tuǵyn. Biraq álemdegi tanymal jerlerdiń munshalyqty adamdar nópirin qabyldaýda birshama qıyndyqtarǵa tap bolatyny anyq. Týrızmdi retteýdi qoldaýshylar kelýshilerdiń kóptigi tarıhı mekenderdiń bolmysyn ózgertip, sapardy qıyndatyp jiberedi dep esepteıdi.
«Týrızmniń osyndaı deńgeıge jetýi jergilikti halyq úshin qolaısyzdyq týdyryp, sonymen qatar jıhankezderdiń ózderine de jaǵymsyz áserin tıgizip otyr. О́ıtkeni júzdegen adamnyń tıisti oryndarda kezek kútip turýy sol mekenniń shynaıy kelbetin tamashalaýǵa múmkindik bermeıdi», deıdi Responsible Travel týrıstik kompanııasynyń tóraǵasy Djastın Frankıs.
Keıingi onjyldyqta avıasııa salasyndaǵy ınnovasııa, ıaǵnı, tıimdi ushaqtar men quny arzan áýe kompanııalarynyń kóbeıýi bılet baǵasyn tómendetti. Úlken krýızdik kemeler jaǵalaýlardaǵy porttarǵa jıi zákir tastaıtyn boldy. Budan bólek, ınternettiń damýy arqyly onlaın brondaý, kartany smartfon arqyly sholý, kólikti jalǵa alý, birlesip úı jaldaý sekildi jeńildikter kóbeıe tústi. Eń bastysy, áleýmettik jeliniń de týrızmniń qanat jaıýyna áseri zor.
«Týrıster nópiri jóninde aıtqanda Instagram men Facebook-ke toqtalmaý múmkin emes. Menińshe, jıhangezderdiń kóbeıýine basty sebep solar. 75 jyl buryn týrızm jaqsy sezimdi bastan ótkerý, álemmen tanysý bolatyn. Qazir bul fotolar, áleýmettik jelilerdi qoldaný arqyly jeke brendti qalyptastyrý quralyna aınaldy. Sondyqtan kóptegen adam úshin sapar barysynda túsken sýret áser alýdan mańyzdy», deıdi Frankıs myrza.
Týrıstik mekenderdi basqarý tabıǵı baılyqty paıdalaný sekildi. Kelýshilerdiń laıyqty deńgeıde bolýy jergilikti ekonomıkaǵa tıimdi, alaıda olardyń kóbeıýiniń ózindik zardaptary bolmaı qoımaıdy.
Eýropalyq zańgerler Airbnb-di týrısterdiń shekten tys artýyna basty sebepkerlerdiń biri retinde atap kórsetedi. Máselen, Amsterdamda jergilikti bılik turǵyndardyń úılerin jalǵa berý merzimin 60 kúnnen 30 kúnge azaıtýǵa kúsh salyp jatyr. Budan bólek London, Barselona sekildi qalalarda úıdi birlesip jalǵa alý máselesi erekshe nazarǵa alynyp otyr.
Munyń bári Airbnb kompanııasynyń damý qarqynynan baıqalady. Birneshe jyldyń ishinde kompanııa kóptegen qalalardaǵy týrızmnen túsetin paıdanyń basty qozǵaýshy kúshine aınaldy. Kompanııa derekterine súıensek, Amsterdamdaǵy 2017 jyly jalǵa berilgen páterlerdiń 12 prosenti Airbnb arqyly júzege asqan eken. Barselonada bul kórsetkish 18 prosentke jetti. Japonııanyń Kıoto shaharynda 22 prosentten asyp túsken.
Biraq Airbnb kompanııasy – Uber sekildi álem boıynsha kórsetiletin qyzmetti retteýge atsalysyp júrgenderdiń biri. Olar ózderiniń týrısterdiń shekten tys artýyna sebep bolǵanyn joqqa shyǵaryp, atalǵan túıtkildiń sheshimi tabylatynyn alǵa tartady.
Airbnb ókilderiniń aıtýynsha, kompanııa kez kelgen qalanyń búkil bóliginde qyzmet kórsetetindikten, týrısterdi retteýge yqpal etedi.
«Bizdiń qonaqtarymyz qalada qonaq úıge keletinderge qaraǵanda uzaǵyraq turaqtaıdy jáne sondaǵy ekonomıkaǵa kóbirek paıda túsiredi», deıdi Airbnb kompanııasynyń qoǵammen baılanys jónindegi vıse-prezıdenti Krıs Lean.
Degenmen, joǵaryda aıtylǵan túıtkilder uzaqqa sozylmaıtyny belgili. О́ıtkeni máselege aınalǵan tehnologııalar árdaıym ózgerip otyrady. Taǵy bir qıyndyq – páterin jalǵa beretinderdiń kásibıligi arta túsken. Nátıjesinde páterdi jalǵa berý úshin ǵana satyp alatyn olar Airbnb sekildi saıttardy toltyryp, jergilikti erejeni jıi buzady.
«Aqyrynda mundaı jaǵdaı máseleni ulǵaıta túsedi», deıdi týrızmdi ornyqty damytý jónindegi memlekettik emes uıym – Sustainable Stewardship ortalyǵynyń negizin qalaýshy Djonatan Týrtelý. Ol 1960 jyly, reaktıvti ushaqtar dáýiri bastalǵanda halyqaralyq saıahatqa shyǵatyndar sany 25 mıllıon adamǵa jetken. Byltyr bul kórsetkish 1,3 mıllıard boldy.
Al týrıster kóp keletin eń tanymal mekenderdegi jaǵdaı she? «Olardyń kólemi 1959 jylǵy jaǵdaımen birdeı, bolashaqta da ózgermeıdi», deıdi Dj.Týrtelý. Iá, selfı men áleýmettik jeli shynaıylyqty almastyrady.
© 2018 The New York Times News Service
Maqalany aýdarǵan Abaı ASANKELDIULY,
«Egemen Qazaqstan»
