Qysqartylǵanda ASEM dep atalatyn «Azııa – Eýropa» forýmynyń atyna zaty saı dep aıtsa bolady. Bul biregeı dıalog alańy qazirgi tańda 53 áriptes eldiń – 30 eýropalyq memleket pen 21 azııalyq memlekettiń, Eýropalyq odaq pen ASEAN-nyń basyn qosyp otyr. Jalpy alǵanda, olar álem halqynyń 60%-yn, jahandyq ekonomıkanyń 65%-yn, álemdik saýdanyń 55%-yn jáne dúnıejúzilik týrızmniń 75%-yn quraıdy.
Qazaqstan ASEM-ge tolyqqandy múshe bolý úshin shaqyrylǵan 2014 jylǵydaı, osy joly, 18-19 qazanda Brıýsselde bolatyn sammıtke elimizdiń Prezıdenti Nursultan Nazarbaev qatysady.
ASEM fılosofııasy Memleket basshysynyń eýrazııalyq ıntegrasııa týraly basymdyqtarymen, Azııadaǵy senim sharalary boıynsha keńesti shaqyrý, Álemdik jáne dástúrli dinder kóshbasshylarynyń sezin qurý jáne BUU, IYU, ShYU, EQYU-da aıtylǵan beıbitshilik pen qaýipsizdikti nyǵaıtý týraly asa mańyzdy basqa da usynystarymen úndes.
Elbasy Brıýssel sammıtiniń birinshi plenarly sessııasynda sóz sóıleıdi. Plenarly sessııanyń taqyryby asa nazar aýdararlyq, «Eýropa jáne Azııa: jahandyq áriptester jahandyq syn-tegeýrinder úshin» dep atalady. Is-sharanyń kún tártibinde saýda jáne ınvestısııadan bastap, ózara qarym-qatynas, ornyqty damý jáne klımattyń ózgerýine deıingi, sondaı-aq terrorızmge qarsy kúres jáne zańsyz mıgrasııadan bastap, teńizdegi qylmys jáne kıberqylmysqa deıingi kóptegen ózekti máseleler qamtylǵan.
Sonymen qatar forým aıasynda Memleket basshysynyń Eýropalyq komıssııanyń prezıdenti Jan-Klod Iýnkermen jáne ASEM memleketteri men úkimetteriniń basshylarymen kezdesýi josparlanǵan.
ASEM 12-shi sammıtiniń qarsańynda qazaqstandyq parlamentarıılerdiń qatysýymen ASEM parlamenttik áriptestiginiń 10-shy kezdesýi ótti. Sammıt kúni bizdiń delegattardyń qatysýymen ASEM Bıznes-forýmy jáne Ekonomıkalyq forýmy uıymdastyrylady. 18 qazannan bastap aıdyń sońyna deıin Brıýsselde Eýropa jáne Azııanyń ártisteri óner kórsetetin aýqymdy mádenı festıval ótkiziledi. Mádenı baǵdarlamanyń sheńberinde Brıýsseldegi Kórkem óner saraıy «BOZAR» sahnasynda Qazaqstannyń eńbek sińirgen ártisi Erlan Rysqalı óner kórsetetinin atap ótý erekshe qýanyshty.
Qazirgi sammıttiń jáne ilespeli is-sharalardyń uıymdastyrýshysy – Eýropalyq odaq jáne onyń ınstıtýttary. Qazaqstan elshiligi Memleket basshysynyń baǵdarlamasyn jasaýda eýropalyq tarappen jemisti jumys jasaýda. Eýropalyq ókildermen kúndelikti qatynasta olardyń Qazaqstanǵa jáne Prezıdentimizge qurmeti, Qazaqstan-Eýropa áriptestiginiń kemeldigi men tereńdigi baıqalady.
2018 jylǵy 2 aqpanda Qazaqstan men Eýroodaq arasynda ornatylǵan dıplomatııalyq qatynastarǵa 25 jyl toldy. Qazaqstan men EO arasyndaǵy tıimdi ózara is-qımyldarǵa ekijaqty yntymaqtastyq qurylymdary – birlesken keńester, komıtetter, kishi komıtetterdiń berik arhıtektýrasy negiz qalady. Qazirgi tańda Eýropalyq odaq Qazaqstannyń eń iri saýda áriptesi jáne negizgi ınvestory ekenin atap ótken jón.
Aldaǵy aılarda 2015 jylǵy 21 jeltoqsanda qol qoıylǵan Qazaqstan men Eýroodaq arasyndaǵy Keńeıtilgen áriptestik jáne yntymaqtastyq týraly kelisim kúshine enýi tıis. Ol ózara árekettestiktiń jańa sapaly deńgeıin qamtyp, saıası dıalogtyń, saýda-ekonomıkalyq jáne ınvestısııalyq yntymaqtastyqtyń tereńdeýine, Qazaqstan jáne Eýropa odaǵy elderi azamattarynyń arasynda baılanystardyń artýyna baǵyttalǵan.
Memleket basshysynyń bıylǵy 5 qazandaǵy «Qazaqstandyqtardyń ál-aýqatynyń ósýi: tabys pen turmys sapasyn arttyrý» atty Joldaýynda, sondaı-aq «Qazaqstannyń úshinshi jańǵyrýy», «Tórtinshi ónerkásiptik revolıýsııa jaǵdaıyndaǵy damýdyń jańa múmkindikteri» joldaýlarynda, «Bolashaqqa baǵdar: rýhanı jańǵyrý» baǵdarlamalyq maqalasynda, «Qazaqstan-2050 Strategııasynda», «100 naqty qadam» Ult josparynda kórsetilgen Qazaqstannyń strategııalyq jospary tolyǵymen jańa Kelisimniń mindetterine sáıkes keledi.
Eýropalyq odaq pen Ortalyq Azııa arasyndaǵy aımaqaralyq yqpaldastyqty Qazaqstan tolyǵymen qoldaıdy. Qazirgi tańda Eýropalyq odaq Ortalyq Azııaǵa qatysty óziniń jańa Strategııasyn jasaýda. Bul baǵdarlamalyq qujat bizdiń aımaqtarymyzdyń arasynda yntymaqtastyqtyń berik ári jemisti negizin qalaýǵa baǵyttalǵan.
Brıýsselge sapary aıasynda Memleket basshysy Belgııa Koroli Fılıppen elderimiz arasyndaǵy ekijaqty yntymaqtastyqtyń keleshegin talqylaý úshin kezdesedi. Prezıdentimiz ben Korol otbasyn jyly dostyq qatynastar baılanystyratynyn atap ótken jón. Hanzada kezinde Fılıpp úsh ret Qazaqstanda bolǵan: 2002 jyly – qysqa ǵaryshtyq mıssııadan oralǵan belgııalyq ǵaryshker Frank de Vınndi kútip alý úshin, 2009 jyly – ony HǴS bortynda alty aılyq ǵaryshtyq saparǵa attandyrý úshin kelse, 2010 jyly – 70 kásiporyn men uıymnan qurylǵan belgııalyq ekonomıkalyq delegasııany basqaryp keldi.
Korol Fılıpptiń arqasynda qazir qazaqstandyq naryqta belgııalyq kapıtaldyń qatysýymen shamamen 30 kompanııa jumys jasaıdy. Solardyń qatarynda «Ahlers Bridge» (logıstıkalyq qyzmetter), «QWAY Energy Kazakhstan» (jańǵyrmaly energııa kózderi), «Agfa Health care» (gospıtalder úshin baǵdarlamalyq qamsyzdandyrý), «Manuchar» (logıstıka, dıstrıbıýtorlyq qyzmetter), «Gosselin» (logıstıkalyq qyzmetter) sekildi kompanııalardy atap ótkim keledi. «CMI Energy» kompanııa sy EKSPO-2017 halyqaralyq kórmesine qatysty jáne qazir de elimizge «jasyl» energetıka salasynda óte mańyzdy sheshimderdi usynýda.
«AWEX» Vallonııanyń eksport jáne sheteldik ınvestısııalar jónindegi agenttigi men «FIT» Flamand saýda-ınvestısııalyq agenttiginiń basshylyǵy uıymdastyratyn belgııalyq aımaqtardyń Qazaqstanǵa jyldyq ekonomıkalyq mıssııalary dástúrge aınaldy. Kelesi osyndaı bıznes mıssııany 2019 jylǵy maýsymda kútemiz.
Belgııa bizdiń elimizdiń berik jáne tıimdi ekonomıkalyq áriptesi bolatynyna senimdimin. Ol úshin naqty jumys jasaý, keleshegi bar salalardy jáne jaýapty áriptesterdi tabý mańyzdy. Bul iste elshilik Qazaqstannyń oblystarymen jáne «Kazakh Invest» sekildi ekonomıkalyq uıymdarmen yqpaldastyǵyna úlken úmit artady.
Bilim berý salasynda da úlken keleshek bar. Bıyl belgııalyq 5 ýnıversıtet álemniń 500 úzdik ýnıversıteti qataryna kirdi. Belgııada ýnıversıtetter, ǵylymı klasterler jáne tehnoparkter arasyndaǵy yntymaqtastyqtyń jaqsy tájirıbesi bar. Nazarbaev Ýnıversıtette álemge áıgili 5 belgııalyq ǵalym jumys isteıdi. Bul jaıt akademııalyq almasýǵa ońdy negiz bola alady.
ASEM sammıtine oralsaq, bul is-sharada ózara baılanys – connectivity týraly kóp aıtylatyn bolady. Eýropalyqtar úshin ózara baılanys Eýropa men Azııanyń kóliktik qatynasynan bastap, energetıkalyq júıelerge deıin, adamdar arasyndaǵy baılanystan bastap, sandyq júıelerge deıin sátti yqpaldastyǵynyń basty sharty bolyp tabylady.
Aıgúl QUSPAN,
Qazaqstan Respýblıkasynyń Belgııa Koroldigindegi Tótenshe jáne ókiletti elshisi
