4 jyldyq bilim oshaqtary 9 jyldyqqa aınaldy
Bizdi qýantqany, Qytaımen shekaralas Aqjar óńirinde sońǵy 4-5 jyldyń kóleminde jabylýǵa jaqyn qalǵan 3 bilim ordasy irgesin keńeıtipti. Jańaaýyl aýyldyq okrýgine qarasty Saryóleń eldi mekenindegi tórt jyldyq mektep 9 jyldyqqa, al Jalańashtaǵy bastaýysh mektep pen Ahmetbulaq aýylyndaǵy negizgi orta mektep óz mártebesin mektep-balabaqsha kesheni dep aýystyrypty. Buǵan aýdandyq bıýdjetten 150 mıllıon teńge shamasynda qarajat jumsalǵan. Tarbaǵataıdyń shekaraǵa taqaý aýyldaryn aralaǵanymyzda irgesi keńeıgen Saryóleń aýylyndaǵy 9 jyldyq mektepke arnaıy baryp, tynys-tirshiligimen tanystyq. 9 jyldyqtan 4 jyldyqqa qysqaryp, jabylýdyń az-aq aldynda qalt-qult etip turǵanda 2014 jyly Tarbaǵataı aýdanynyń ákimi Dildábek Orazbaevtyń qoldaýymen qaıta ashylǵan mektepte qazir 41 bala oqyp jatyr. «2013 jyly aýdan ákimi osynda kelgende mektepte 24 oqýshy, 3 muǵalim ǵana bolǵan edi. Aýdan basshysy «oqýshy sanyn 41-ge toltyrsańdar mektepti 9 jyldyq qylyp qaıta ashyp beremiz» degen soń aýyl turǵyndarymen aqyldasyp, bala sanyn 43-ke jetkizdik», – deıdi Jańaaýyl aýyldyq okrýginiń ákimi Dáýitbek Nııazbekov.
Aýdan ákimdigi mektepti 9 jyldyq qylyp keńeıtýmen qatar aýylǵa balabaqsha da ashyp beripti. Burynǵy Mádenıet úıiniń ishinen ashylǵan balabaqshada 15 baldyrǵan tárbıelenip jatqan kórinedi. Saryóleńdegi Baýyrjan Momyshuly atyndaǵy negizgi orta mekteptiń dırektory Erjan Ysqaqov shaǵyn bilim ordasynda ustazdarǵa, oqýshylarǵa tıisti jaǵdaı jasalǵanyn, qural-jabdyqtardyń jetkilikti ekendigin, mekteptiń ınternetke qosylǵanyn aıtyp, aýyldaǵy balǵyndardyń sportpen alańsyz jattyǵýyna múmkindik beretin sport zaly salynsa degen tilegin jetkizdi. Mektepte arnaıy sport zaly joqtyǵyn, oqýshylar kúrespen tóbesi alasa, tar bólmede jattyǵyp júrgenin biz de óz kózimizben kórdik. Saryóleńniń shymyr bozbalalary osyǵan qaramastan Aqjarda, aýdan ortalyǵy Aqsýatta ótetin jarystarǵa qatysyp júr.
Búginde Tarbaǵataı aýdanynyń barlyq aýyldaryndaǵy mektepterge ınternet qosylyp, balabaqshalar jumys istep tur. «Biz ásirese aýdannyń shekaraǵa jaqyn aýyldaryna erekshe kóńil bólip, balabaqshasy joǵyna balabaqsha ashyp, medısınalyq pýnkterdi jóndetip, qosymsha shtattar berip jatyrmyz. Aýdandaǵy jumys istemeıtin, mádenıet oshaqtarynyń barlyǵyn iske qostyq. Keıbir aýyldaǵy mádenıet úılerinde turǵyndardyń sportpen shuǵyldanýyna da ruqsat berip otyrmyz. Sebebi, Saryóleńdegi sekildi kóptegen shaǵyn aýyldarda deni durys sport zaly joq. Sondyqtan aldaǵy ýaqytta shalǵaıdaǵy, ásirese shekaradaǵy aýyldarǵa balalardyń voleıbol, fýtbol oınaýyna múmkindik beretin sport zaldary salynsa jaqsy bolar edi. Elbasy óz Joldaýynda aıtqan «Aýyl – El besigi» jobasy aıasynda Úkimet osy sharýany qolǵa alsa ıgi is bolar edi. Máselen, Tarbaǵataıda qystygúni saǵat 4-5-terde kún batady. Bala ne isteıdi? Úıde otyra ma? Sport zal salyp bersek malyn jaıǵaǵan soń sport zalǵa barmaı ma? Sol jerde eki saǵat fýtbol oınasyn, basketbol oınasyn, sportpen shuǵyldansyn. Barlyq jaǵdaıyn jasap qoıaıyqshy. Soǵan kóp qarjy ketpeıtin shyǵar», deıdi aýdan ákimi Dildábek Orazbaev.
Shekaralyq aýyldardyń kópshiligine ortaq taǵy bir túıtkil – baspananyń joqtyǵy. Daıyn baspana bolmaǵannan keıin jas mamandar qaıda baryp turady?! Máselen, shekaraǵa taıaý Jańatalap aýylyna barǵysy kelgen eki jas dáriger turatyn úı tappapty. Aýdan ákimi osy máseleni sheshý úshin kásipkerlerge «osyndaı aýyldarǵa úı salyp berińder, biz «Dıplommen – aýylǵa» baǵdarlamasy arqyly satyp alamyz» dep usynys aıtypty.
«Shekarany bizden qorǵap júrgendeı...»
Tarbaǵataı aýdanynyń Qytaımen shekaralas 4 aýylynda (Jańaaýyl, Jańatalap, Ahmetbulaq, Saryóleń) qazir myń jarymǵa (buryn 3 myń bolǵan) jýyq halyq turady. Bergi jaǵyndaǵy Mańyraq aýyldyq okrýginiń turǵyndaryn qosa alsańyz 4 myńǵa jeteǵabyl. Jumys saparymyzda shekarany jaǵalaı qonystanǵan osy 4 myń halyqtyń kóp jyldan beri jol azabyn tartyp júrgenin baıqadyq. Burynǵy aýdan ortalyǵy Aqjar men shekara túbindegi Jańaaýyl aýylyna deıingi 50 shaqyrymdyq kóterme, tas jol turǵyndardy tıtyqtatqanǵa uqsaıdy. «Osy jol bir asfalttalsa ǵoı, shirkin!» degen arman-tilekti kezdesken jurttyń kózderinen kórip, sózderinen uǵynǵandaı boldyq. Taǵy bir ańǵarǵanymyz, bul jaqta jyl saıyn mektepteri jabylyp jatqan Marqakólge qaraǵanda baılanys birshama táýir eken. Jańaaýyl aýyldyq okrýgine qarasty tórt aýyldyń ishinde tek Jańatalapqa ǵana eldi meken tómende ornalasqandyqtan uıaly baılanys qosylmapty. Bul aýyldyń turǵyndary taýdyń basyna shyǵyp sóılesetin kórinedi. «Bizdiń peregovornyı pýnktimiz» – oba» dep ázildeıdi eken Jańatalap turǵyndary. Uıaly baılanysty ornatýshy mekemeler «biz baılanysty 2 myń, joq degende myń turǵyny bar aýyldarǵa ǵana qosamyz» dep talap qoıady eken. Elimizde, elimizde ǵana emes, óńirimizde talaı aýyl osy talap údesinen shyqpaı, sıfrlandyrýdyń dáýirlegen kezeńinde uıaly baılanyssyz otyr. Al myńǵa jetpeıtin turǵyny bar aýyldardyń muńy tıisti oryndarǵa áli jetpeı jatqan sekildi.
Turǵyndardyń kóship jatqany, jastardyń azaıyp, qarııalardyń qatarynyń qalyńdaǵany, joldyń nasharlyǵy, ınternettiń jetkiliksizdigi... Bul – shekaralyq aımaq turǵyndaryna ortaq kep. Qytaımen shektesetin Tarbaǵataı aýyldary turǵyndaryn tolǵandyrǵan taǵy bir másele bar. Ol – shekara túbindegi beıtarap aýmaqqa kirip shyǵý. Jańaaýyl aýyldyq okrýgine qarasty tórt eldi meken turǵyndary qysqa qajet jem-shóbin Ahmetbulaqtyń irgesindegi Qytaımen shekaradaǵy beıtarap aýmaqtan alatyny osy óńirdiń halqyna belgili jaıt. Mal da sol aýmaqta jaıylady. Alaıda aqjarlyqtar sońǵy jyldary shekaradaǵy áskerı zastavalar turǵyndarǵa talapty kúsheıtip, jóndi-jónsiz qujat surap, esterin shyǵaryp júrgenderine qapaly. «Tordan árli-berli ótý jyldan jylǵa qıyndap barady. Mashınany qoıyp, motosıkldiń nómirin aldyn ala tirketemiz. Eger aıaq astynan bir jaǵdaı oryn alyp, nómiri tirkelgen mashına kele almasa basqa mashınany ótkizbeıdi. Shóp naýqany kezinde kómekke kelgen adamdardy da ótkizý qııamet-qaıym. Buryndary shekaralyq aımaq turǵyndaryna ýaqytsha ruqsat qaǵazy beriletin. Qazir ondaı qujat berilmeıdi. Shynymdy aıtaıyn, keıde áskerılerimiz shekarany Qytaıdan emes, bizden qorǵap júrgendeı áser qaldyrady. Qoldaǵannyń ornyna úrke qaraıdy. Bizdiń tilegimiz – shekaradaǵy áskerı zastavalar beıtarap aýmaqqa árli-berli ótýdi jeńildetse, shekarashylarymyz halyqqa jaqyn bolyp, birlese jumys istese deımiz», – deıdi Jańaaýyl turǵyny, osy eldi mekenniń ımamy Sálimhan Asylǵazın.
Aýylǵa da robot-tehnıka synyby kerek
Kezinde 600-ge tarta oqýshysy bolǵan Jańaaýyl aýylyndaǵy mektepte búginde 144 oqýshy bilim alyp jatyr eken. Mektep dırektory Ánbııa Keńesbekuly aýyldan halyq burynǵydaı japyrlap kóship jatpasa da, jylyna 4-5 otbasynyń qalaı kóship ketkenin ózderi de baıqamaı qalatynyn aıtady. «Jýrnalıst keldi» dep mektepke jınalǵan aýyl turǵyndary ózderin tolǵandyrǵan máselelerdi jipke tizdi. Biri byltyr «Sıfrly televıdenıe» jobasy aıasynda aýylǵa kelip, eki munarasyn ornatyp, iz-túzsiz ketken «Qazteleradıo» qyzmetkerlerine qynjylysyn bildirse, endi biri oblysta qolǵa alynǵan «Meniń mektebim» aksııasy boıynsha shaǵyn komplektili mektepterdiń oqýshylaryna da robot-tehnıka synyptary berilse degen tilekterin aıtty. Sonymen qatar Prezıdent Joldaýyndaǵy aýylǵa qatysty aıtylǵan oılar keleshekke degen senimderin nyǵaıta túskenin, alda shekaralyq aımaq turǵyndaryna qatysty arnaıy baǵdarlama qabyldanar, tıisti jeńildikter qarastyrylar degen úmitteri bar ekenin jetkizdi.
Mektepten keıin osydan 4 jyl buryn ǵana salynǵan sý jańa, ishi aınadaı jarqyraǵan emhanaǵa bas suqtyq. 1391 turǵyn bekitilgen medısına mekemesinde qazir bir dáriger, bir medısınalyq tirkeýshi, úsh jalpy tájirıbeli medbıke jumys isteıdi. Bir akýsherdiń orny bos turǵan kórinedi. Jańaaýyl aýyldyq okrýgine qarasty úsh aýylda (Jańatalap, Saryóleń, Ahmetbulaq) bir-bir feldsher eńbek etedi. Feldsher demekshi, Ahmetbulaq aýylyna da bir feldsher jetispeıdi eken. Jańaaýyldaǵy emhananyń jalpy tájirıbeli dárigeri Zamıra Ahmadıevamen áńgimeleskenimizde shalǵaıdaǵy eldi mekenderge jas mamandardyń kelgisi kelmeıtinin tilge tıek etip, qyrdaǵy dárigerler qaýymyn alańdatyp júrgen bir máseleni alǵa tartty. «Shtat boıynsha jalpy tájirıbeli dárigerlerge 1700 turǵyn bekitilýi kerek eken. Jańa jyldan bastap osy másele qaralady degen áńgime bar. Sonda biz sekildi myńnan asar-aspas turǵyny bar dárigerler qaıtpek? Sony ýaıymdap otyrmyz. Stavkamyz túsip qala ma degen qorqynysh bar. Eger stavkamyz tómendese basqa jaqqa kóshýge týra keledi. Alaıda Prezıdentimiz bıylǵy Joldaýynda: «Eń aldymen, ásirese aýyldyq jerlerde alǵashqy medısınalyq-sanıtarlyq kómektiń qoljetimdi bolýyn qamtamasyz etý qajet» degen joq pa? Biz sekildi ýchaskelik medısına qyzmetkerleriniń jalaqysyn kezeń-kezeńmen ósirý kerektigin de nyqtap tapsyrdy. Sondyqtan joǵarydaǵy túıtkil óz sheshimin tabar dep oılaımyn», – deıdi dáriger.
Elbasy jaqynda ǵana halyqqa arnaǵan Joldaýynda 2019 jyldyń 1 qańtarynan bastap barlyq emhanalar men aýrýhanalar medısınalyq qujattardy qaǵazsyz, sıfrlyq nusqada júrgizýge kóshýge tıistigin atap ótken edi. Memleket basshysy jyl basynda ótken Úkimettiń keńeıtilgen májilisinde Shyǵys Qazaqstandaǵy medısınalyq mekemelerdi kompıýterlendirýdiń kenjelep otyrǵanyn eskertip, oblys ákimine máseleni nazarǵa alýdy tapsyrǵany esimizde. Prezıdenttiń synynan nátıje shyqqanyn Jańaaýyldaǵy emhanada kompıýterlerdiń turǵanynan baıqaǵanymyzben, ol kompıýterlerdiń áli birde-bireýiniń ınternetke qosylmaǵanyn, mundaǵy dárigerler ázirge ákimshiliktiń ınternetin paıdalanyp júrgenin bildik.
Túıin
Tarbaǵataıdaǵy jumys saparymyzda aýdan basshylyǵy shekaradaǵy aýyldardy saqtap qalý maqsatynda qoldan kelgenderin jasap jatqanymen, shalǵaıdaǵy eldi mekenderdi aıaǵynan qaz turǵyzý úshin munyń jetkiliksiz ekendigin ańǵarǵandaı boldyq. Shekara boıyn myǵymdap, odan ári nyǵaıtyp, jandandyra túsý úshin oblystyń, memlekettiń kómegi, tipti arnaıy baǵdarlama qajet sekildi. Onsyz san jyldar boıy qordalanǵan túıtkildiń tarqamaıtyny anyq.
Azamat QASYM,
«Egemen Qazaqstan»
Shyǵys Qazaqstan oblysy,
Tarbaǵataı aýdany
