Osyndaǵy Jalańash orman bóligine qarasty 54 gektar jerdi tuqymbaq alyp jatyr eken. Áıgili Shrenk shyrshalary qorshaǵan ortaǵa sán bergen aımaqta negizinen tuqymdyq shyrsha kóshetteri ósiriledi. Aýmaǵy 2,5 gektar jer 3 mıllıonǵa jýyq balǵyn shyrsha kóshetterine tunyp tur. Sharýashylyqtyń jumysshylary osy kóshetterdi balasha mápelep kútip-baptaýmen aınalysady. Kóshet ósirýdi jaýapty jumys qana emes, otbasylyq dástúrge aınaldyrǵan naǵyz ormanshylar da osynda eken. Jumabek Ánepııaev, Maıra Quttyǵaeva, Muhıt Isaev, Álııa Ospanbaeva, Qýanysh Ysqaqov, Jumahmet Seıdalımov, Kúmis Aljanbaeva sekildi kóshet kútýshilerdiń mańdaıteri tamǵan topyraqqa ósken kóshet túbi máýeli aǵashqa aınalatynyna senesiń. Jalańash ormanshylyǵynyń jumystaryna osynda ormanshy bolyp jumys isteıtin Dáýren Dosaıbekovteı bilimdi, tájirıbeli azamat basshylyq jasaıdy. Munda orman tuqymbaǵynyń sheberleri Manas Tórehanov, Aslan Sabyrbekov jáne ozat orman kútýshisi Ábdýalı Qasenovtiń eńbekteri eren.
– Bıyl Jalańash orman bóligine qarasty 17 gektar jerge 68 myń túp jas kóshet egildi. Negizinen Shrenk shyrshasy men qaraǵaı kóshetin otyrǵyzdyq. Jalpy 170 gektardaǵy jas kóshetter kútip-baptalýda. Onyń syrtynda orman alqaptaryn tolyqtyrý úshin de jumys jasaýdamyz. Aýmaqtaǵy 11 gektarǵa barlyǵy 30 myń túp Shrenk shyrshasy, 2200 túp qaraǵaı, 200 túp alma jáne 200 túp basqa da aǵashtardyń kóshetteri egilgen, – deıdi Kegen orman sharýashylyǵy mekemesiniń dırektory Aıbolat Soltanǵazıev.
Jalańash orman bóligine qarasty turaqty tuqymbaqta eldiń suranysyna saı túrli aǵashtar, jemis aǵashtary da ósiriledi. Almanyń jáne kógildir shyrshanyń álemin kórgende kóńilińiz kóterilip sala beredi. Jyl boıy óńin bermeıtin, ádemi ıisin ańqytyp turatyn arshanyń da kóshetteri bar.
– Tórt jyl turaqty jáne ýaqytsha tuqymbaqtarda ósirilgen shyrsha kóshetteri odan soń qazylyp alynyp, orman qorlaryn kóbeıtý maqsatyna jumsalyp otyrady. Bıylǵy jyly Temirlik ormanshylyǵyndaǵy ýaqytsha tuqymbaqtan Shrenk shyrshasynyń 4 jyldyq ekpe kóshetinen 200 myń túp, dál osy Jalańash ormanshylyǵynyń turaqty tuqymbaǵynan 147 myń túp barlyǵy 347 myń túp qazylyp alynyp, orman qoryn kóbeıtýge jumsaldy, – dep áńgimesin jalǵastyrdy bas ormanshy.
Sonda ormanshylardyń balasha baǵyp ósirgen kóshetteri qaıda ketedi degen saýal týyndaı ma? Negizinen oblystyń tabıǵı resýrstar jáne tabıǵatty paıdalanýdy retteý basqarmasyna qarasty Narynqol, Shelek, Úıgentas, Alakól, Jońǵar, Uıǵyr jáne Taldyqorǵan orman sharýashylyǵy mekemelerine jiberiledi eken. Munan bólek Kegen orman sharýashylyǵy mekemesi jyl saıyn kóktem maýsymynda tutas el aýmaǵynan túsken suranys boıynsha Shrenk shyrshasyn, qaraǵaı jáne tal-terek, alma, arsha aǵashtarynyń kóshetterin daıyndaıdy. Mysaly, bıyl túrli mekemelerge 574 túp Shrenk shyrshasy men 151 túp qaraǵaı kósheti bosatylǵan. Orman kútýshileri otyratyn qyzmettik úılerdiń aýlasyna 387 túp Shrenk shyrshasy, 168 túp qaraǵaı otyrǵyzylǵan.
Jalpy Kegen orman sharýashylyǵy mekemesi boıynsha jyl saıyn 17 gektar jerge shyrsha kósheti egiledi. Bul shirigen, paıdaǵa jaramaıtyn, jemis bermeıtin aǵash túpteriniń ornyn almastyryp, tabıǵattyń ásem kórkine nuqsan keltirýdiń aldyn alady. Al shirigen aǵash aınaladaǵy aýyldyń adamdary úshin daıyn otyn. Bıyl ormandy shirindi aǵashtar men butaqtardan tazartý maqsatynda 1561 tekshe metr otyndyq aǵash jınalǵan.
– Jalpy osy jyl ormanshylar úshin qolaıly boldy. О́ńirimizde birde-bir órt oqıǵasy tirkelgen joq. Bul jas óskin aǵashtyń boı alyp, búlinbeı ósýi úshin qolaıly-aq. Munan bólek ormanshylardyń eńbekaqylary kóterilýde. Jumys ońaı emes. Ormanshy bolýǵa tabıǵattyń tilin biletin, qorshaǵan ortany jan-tánimen súıetin adam ǵana táýekel etedi. Endi eńbekaqynyń ósýi ormanshylardyń jumysyn shırata túsetinine senimdimin, – deıdi bizge Kegen orman sharýashylyǵy mekemesiniń dırektory Aıbolat Soltanǵazıev.
Aıtpaqshy ushy-qıyry joq Uly Dala týraly maqtanyshpen aıtqanda, el aýmaǵynda ormandy alqaptyń kólemi azdaý ekenin eskerýimiz kerek. Mysaly, qazaq dalasynyń 4,2 paıyzyn ǵana ormandy aýmaq quraıdy eken. Bul shamamen álemde toǵyzynshy oryn alatyn jer kóleminiń 11,5 mıllıon gektary ǵana. Demek, orman alqabyn kózdiń qarashyǵyndaı qorǵap, ormanshy eńbeginiń erlikke para-par ekendigin esten shyǵarmaı júrýimiz kerek.
Qalmahanbet MUQAMETQALI,
«Egemen Qazaqstan»,
Qanat BIRJANSAL,
jýrnalıst
Almaty oblysy,
Kegen aýdany
