Qurmetti hanymdar men myrzalar!
Qazaqstan úshin Astanada osyndaı joǵary deńgeıli Jahandyq Konferensııanyń ótýi — zor mártebe.
Biz Jahandyq Konferensııany Qazaqstanda ótkizýge senim bildirgenderi úshin Dúnıejúzilik densaýlyq saqtaý uıymyna, BUU Balalar qoryna (IýNISEF) alǵysymyzdy aıtamyz.
Búgin bizge qonaqqa DDSU-ǵa múshe 140 memleketten, halyqaralyq uıymdardan, dúnıe júziniń barlyq túkpirinen — Amerıkadan, Eýropadan, Afrıkadan, Ońtústik Shyǵys Azııadan, Shyǵys Jerorta teńizi jáne Batys Tynyq muhıty aımaǵynan jınalǵan álemdik akademııalyq elıtanyń 1500 ókili keldi.
Qazaqstanǵa qosh keldińizder!
Astanadaǵy Jahandyq Konferensııa — aıtýly shara. 40 jyl buryn bizdiń jerimizde Almaty Deklarasııasy qabyldanǵanyn maqtanysh etemiz, ony BUU «Álemdik densaýlyq saqtaýdyń uly hartııasy» dep ataǵan edi. Bul qujattyń mańyzdylyǵy, adamzat tarıhynda tuńǵysh ret adamdardyń densaýlyq saqtaýǵa teń quqyǵyn barlyq memleketterdiń resmı túrde moıyndaýy boldy.
Qazaqstan Respýblıkasy talpynyp otyrǵan jáne búgin Elbasymyz Nursultan Nazarbaev atap ótken basty qundylyq osy.
1991 jyly táýelsizdik alǵan sátten bastap biz elimizdiń azamattaryn densaýlyq saqtaý qyzmetterimen jappaı qamtý úshin salaǵa zor serpin berdik. Medısınalyq-sanıtarııalyq alǵashqy kómek — ulttyq densaýlyq saqtaýdaǵy basymdyqtardyń biri.
Táýelsizdik alǵannan beri 27 jylda biz quramyna 1808 emhana, ortalyqtar men ambýlatorııalar kiretin MSAK nysandarynyń keń taralǵan ınfraqurylymyn qurdyq; el Konstıtýsııasynda kepildik berilgen tegin medısınalyq kómektiń barlyq kólemin jalpy qarjylandyrýdaǵy MSAK úlesin bes esege arttyryp, 40%-ǵa deıin jetkizdik.
Sońǵy 10 jyl boıy biz aýrýlardyń aldyn alýǵa baǵyttalǵan jumystardy júrgizip kelemiz. Jyl saıyn elimizde 2 mln jýyq eresek adam skrınıngten ótedi.
Sonymen qatar, 21 juqpaly aýrýǵa qarsy ekpe jasalady — bul baǵdarlama jyl saıyn 5 mln adamdy qamtıdy.
***
Ult densaýlyǵy jáne densaýlyq saqtaýdyń qoljetimdiligi — bizdiń memleketimizdiń jáne Prezıdent Nursultan Nazarbaevtyń negizgi basymdyqtary. Bul — 2050 jylǵa deıingi el damýynyń uzaqmerzimdi Strategııasynda bekitilgen jáne Qazaqstannyń jańǵyrýynyń Úshinshi tolqyny aıasyndaǵy mańyzdy baǵyt.
Basty maqsat — densaýlyq saqtaýdyń EYDU standarttaryna saı keletin zamanaýı júıesin qurý. Bul maqsatqa qol jetkizý úshin jyl saıyn mindetterge túzetýler engizilip otyrady.
Jýyrda Elbasy N. Nazarbaev 2019 jylǵa arnalǵan óziniń Qazaqstan halqyna Joldaýynda densaýlyq saqtaý men bilim berýge jumsalatyn shyǵyndardy JIО́-niń 10%-yna deıin ulǵaıtý mindetin qoıdy. Aldaǵy úsh jylda tek densaýlyq saqtaý salasyna jumsalatyn shyǵyndar 24%-ǵa kóbeıtiledi.
Ásirese, aýyldyq jerlerde medısınalyq-sanıtarııalyq alǵashqy kómektiń qoljetimdi bolýyna erekshe kóńil bólinip otyr. 2019 jyldan bastap elimizdegi barlyq emhanalar men aýrýhanalar qujattaryn qaǵazsyz, sıfrly túrde júrgizýge kóshedi. 2020 jyldan bastap elimizdiń árbir azamatynyń Elektrondy densaýlyq pasporty bolady. 2019 jyly biz Astanada Ulttyq ǵylymı onkologııalyq ortalyqtyń qurylysyn bastaımyz.
Ult densaýlyǵy tek medısınamen shektelmeıdi, salaýatty ómir saltyn da qamtıdy. Sondyqtan Úkimet halyqtyń salaýatty, belsendi ómir saltyn ustanýǵa, zııandy ádetterden bas tartýǵa umtylysyn qalyptastyratyn arnaıy baǵdarlamany iske asyryp jatyr. Aldaǵy jyldary biz elimiz boıynsha qosymsha barlyǵy 100 dene shynyqtyrý–saýyqtyrý keshenderin salamyz, bul mundaı keshenderdiń halyq úshin qoljetimdiligin arttyrady.
Densaýlyq saqtaý sapasyna kóńil bólýdiń bulaı artýy jańa syn-tegeýrinderdiń paıda bolýymen baılanysty.
Baıqap otyrǵanymyzdaı, álem ózgerýde, tehnologııalyq progress bizdiń kózqarastarymyzdyń jańarýyn jáne jańa syn-tegeýrinderge ún qatýymyzdy talap etedi. Birinshi kezekte bul — medısınalyq-sanıtarııalyq alǵashqy kómektiń aýrýlardy basqarýdaǵy jańa rólin seziný. Densaýlyq saqtaý júıesine jańa sıfrlyq tehnologııalar men ınnovasııalar transferti. Kadrlar daıarlaý.
Bul baǵytta biz biraz jetistikterge qol jetkizdik. DDSU-ǵa múshe elderdiń, halyqaralyq uıymdar men akademııalyq qaýymdastyqtyń birigip kúsh-jiger salýynyń nátıjesinde medısınalyq-sanıtarııalyq alǵashqy kómek týraly jańa Deklarasııa ázirlendi.
Deklarasııanyń bizdiń Astanada ótip jatqan Jahandyq Konferensııada qabyldanýy kez kelgen eldiń densaýlyq saqtaý júıesiniń negizi retinde MSAK-nyń damýy úshin baǵyt-baǵdar bolady.
Jańa Deklarasııada jetildirilgen MSAK arqyly barshanyń densaýlyqqa qol jetkizýi úshin memlekettiń, adamdardyń, qaýymdastyqtardyń, densaýlyq saqtaý júıesi men seriktesteriniń mindettemeleri kórsetilgen.
Qazaqstan Úkimeti DDSU-ǵa jáne IýNISEF-ke, memleketterge jáne halyqaralyq úkimettik emes uıymdarǵa, osy qujatty ázirleýge óz úlesin qosqan barsha qaýymǵa alǵysyn bildiredi.
Deklarasııany jahandyq kún tártibine shyǵarý qajet dep sanaımyz — ony Jenevadaǵy Búkilálemdik Densaýlyq saqtaý Assambleıasynda qarastyryp, 2019 jyly qyrkúıek aıynda Memleketter basshylary deńgeıinde BUU Bas Assambleıasyndaǵy joǵary deńgeıli kezdesýde usyný kerek.
Jańa Deklarasııa — bul qýatty MSAK strategııasyn HHI ǵasyrda da jalǵastyrýǵa degen ulttardyń ortaq erik-jigeriniń aıqyn kórinisi.
Qurmetti konferensııaǵa qatysýshylar!
Astanadaǵy Jahandyq Konferensııa kóptegen saýaldarǵa jaýap tabýǵa múmkindik beretinine senimdimin. Qazaqstan ashyq dıalog pen ózara is-qımyl ornatýǵa ázir. Sizderge tabysty jumys pen nátıjeli yntymaqtastyq tileımin!
