1934 jyly Mańǵystaý óńiriniń túlegi Shoqyr Bóltekuly Bakýdegi kórkemsýret ýchılıshesin aıaqtap, bilimin jetildirý úshin Kıevke attanady. Ýkraınanyń bas shaharynda ol qazaqqa beımálim boks ónerimen tabysady. Elge kelgen soń sharshy alańdy shaıqap qana qoımaı, bapkerlik kásipti de qatar alyp júredi. Ekinshi dúnıejúzilik soǵystan oralǵannan keıin Shoqyr súıikti isin qaıta jalǵastyrady. Qazaqstannyń úsh dúrkin chempıony atanyp, búkilodaqtyq «Dınamo» sport qoǵamy birinshiliginiń kúmis medalin ıelendi. 1947 jyly KSRO sport sheberiniń kúmis belgisin omyraýyna taqty.
Bapkerlik kásipte de Bóltekulynyń baǵy jandy. Shákirtteri túrli jarystarda ysylǵannan keıin 1947 jyly Qazaqstan quramasyn Máskeýde jalaýy jelbiregen KSRO birinshiligine ózi bastap bardy. Sol jarysta qazaqtyń minezdi uly Mahmýd Omarov qola medaldi ıelendi. Osylaısha, kúlli Odaqtyń úzdikteri bas qosqan jarysta jerlesterimiz tuńǵysh ret jeńis tuǵyryna kóterildi. Keıinnen Shoqyrdyń shekpeninen shyqqan jýan judyryqty jigitterdiń deni dúbirli dodalarda daralandy.
Shoqyr atamyzdyń bolmysy da, bitimi de bólek tulǵa edi. Keńes Odaǵynyń qylyshynan qan tamyp turǵan tusta «ov» pen «ev»-ten bas tartqan ol óziniń tegin Bóltekuly dep jazǵyzdy. Sol kezderi osy máselege baılanysty Kabanov degen tergeýshimen sózge kelip qalǵanda «Men qabannyń emes, Bóltektiń ulymyn. Sol sebepti de tegim – Bóltekuly» dep jaýap qaıyrǵan. О́ziniń bir sózinde dańqty qolbasshy Baýyrjan Momyshulynyń «Eki-aq naǵyz qazaq barmyz. Biri – men, biri – Shoqyr» dep aıtýy da kóp nárseni ańǵartsa kerek.
Qazirgi kezde Qazaqstan boksynyń dańqy artyp, ataǵy shartarapqa tarady. О́zge jarystardy aıtpaǵanda, tek Olımpııa oıyndarynyń ózinde orasan zor tabysqa qol jetkizdik. Táýelsiz memlekettiń derbes komandasy retinde Qazaqstan quramasy aıtýly dodaǵa alty márte qatysyp, barlyǵy 22 júlde (7 altyn+7 kúmis+8 qola) oljalady. Búgingi tańda osy kórsetkish boıynsha biz tórtkúl dúnıedegi barlyq komandalar arasynda úzdik ondyqtyń qataryna erkin qosylyp otyrmyz. Osy oraıda, basty básekelesterimizdiń Olımpıadada HH ǵasyrdyń basynan baq synap júrgenin eskergen jón. Onyń syrtynda KSRO quramasy sapynda óner kórsetken Serik Qonaqbaev, Vıktor Demıanenko jáne Aleksandr Mıroshnıchenko syndy sańlaqtardyń tórt jyldyqtyń basty jarysynda jeńis tuǵyryna kóterilgeni bar. Ol az deseńizder, 1996 jyly Vasılıı Jırov, 2004 jyly Baqtııar Artaev jáne 2012 jyly Serik Sápıev Olımpııa oıyndarynyń eń úzdik bylǵary qolǵap sheberine tıesili Vel Barker kýbogyn ıelendi.
1993-2017 jyldar aralyǵynda ótken álem chempıonattarynda táýelsiz elimizdiń túlekteri 43 márte (11 altyn+12+kúmis+18 qola) márte jeńis tuǵyryna kóterildi. Bul kórsetkish jaǵynan biz tek Kýba, Reseı (KSRO-ny qosa alǵanda – red.) jáne AQSh quramalaryn ǵana alǵa jiberip, tórtinshi orynǵa turaqtadyq. Odan bólek, KSRO dáýirinde Valerıı Rachkov pen Igor Rýjnıkov altyn tuǵyrǵa kóterilse, Serik Qonaqbaev pen Aleksandr Mıroshnıchenko kúmis medaldi enshiledi.
Mine, Qazaqstan boksshylarynyń baǵyndyrǵan eń bıik belesteri osyndaı. Buryndary da bizdiń jýan judyryqty jigitterimizdiń áleýeti zor bolǵan. Qazirgi kezde de dańqymyz dúrkirep tur. Oǵan eshkimniń kúmáni joq. Aldaǵy ýaqyttarda da talaı asýlarǵa shyǵatynymyz anyq. Al sol jeńisti joldyń altyn bastaýynda Shoqyr Bóltekuly syndy aıbarly azamat, bitimi bólek tulǵa, qarymdy boksshy, maıtalman maman jáne bilikti bapkerdiń turǵany jaıynda keıingi urpaq bilýge tıis.
Ǵalym SÚLEIMEN,
«Egemen Qazaqstan»
ALMATY
