2020 jylǵa deıingi strategııalyq damý josparynda jáne «jasyl ekonomıkaǵa» kóshý jónindegi tujyrymdamasynda elimizdiń jalpy ishki ónimniń (JIО́) energııa syıymdylyǵyn 2020 jylǵa qaraı kem degende 25%-ǵa jáne 2050 jylǵa qaraı kem degende eki esege tómendetý mindetteri aıqyndalǵan. Investısııalar jáne damý mınıstrliginiń derekterine sáıkes, 2017 jyldyń qorytyndysy boıynsha elimizdiń JIО́ energııa syıymdylyǵy 2008 jylǵy deńgeıge qaraǵanda 18% tómendedi. 2016 jyly Dúnıejúzilik bank álemniń 111 eliniń energııa tıimdiligi salasyndaǵy memlekettik retteý baǵalaýyn júrgizdi. Qazaqstan reıtıngte 32-oryndy ıelendi.
Investısııalar jáne damý mınıstri J. Qasymbek energııa únemdeýdiń zamanaýı júıesiniń negizi Indýstrııalyq-ınnovasııalyq damýdyń birinshi bes jyldyǵy aıasynda, ıaǵnı, 2012–2015 jyldary qurylǵanyn aıtyp ótti.
«Energııa únemdeý júıesiniń basty elementi – Memlekettik energetıkalyq reestr quryldy. Qazirgi tańda reestrge 5 myńnan astam uıym kiredi. 2016 jyly QR Investısııalar jáne damý mınıstrligi Memlekettik energetıkalyq reestrdiń Avtomattandyrylǵan aqparattyq júıesin qurý arqyly energııa tıimdiligi kórsetkishterin sıfrlandyrýǵa kiristi. Bıyl bul júıe pılottyq rejımde iske qosyldy jáne barlyq memlekettik energetıka sýbektileriniń 40% elektrondy túrde aqparat usyndy. Aldaǵy ýaqytta biz ony zańnamalyq deńgeıde bekitýdi josparlap otyrmyz», — dedi J. Qasymbek.
«Bes ınstıtýsıonaldyq reformany júzege asyrýǵa arnalǵan «100 naqty qadam» Ult josparynyń 59-qadamynda tanymal halyqaralyq energııa servıstik sharttardyń tetigi arqyly energııa únemdeý salasyna strategııalyq ınvestorlardy tartý mindeti bekitildi. Osyǵan baılanysty, energııa servıstik sharttardyń naryǵyn damytý jáne energııa únemdeý jobalaryn iske asyrý jumystary júrgizilip jatyr. Bul úshin Energııa tıimdiligi kartasy quryldy. Onda energııa servıstik kelisimsharttardyń tetigi arqyly iske asyrýǵa daıyn energııa únemdeý jáne energııa tıimdiligin arttyrý salasyndaǵy jobalardyń biryńǵaı respýblıkalyq tizimi jasaldy.
«Qazirgi ýaqytta, Kartanyń 15 mlrd teńge bolatyn 68 jobasy iske asyrylýda. Olardyń ishinde 12 joba energııa servıstik sharttar men memlekettik-jekemenshik áriptestik tetigi arqyly qolǵa alyndy. Jyl saıynǵy únemdeý 3,5 mlrd teńgeni quraıdy, sonyń ishinde 12 joba boıynsha 660 mln teńge únemdeledi. Kartanyń 72 mlrd teńge bolatyn 76 jobasy ázirlený ústinde, qazirgi ýaqytta olarǵa ınvestorlar izdestirilip jatyr», — dedi J. Qasymbek.
Energııa servıstik jobalardy iske asyrýdy qoldaý úshin QR IDM BUU Damý baǵdarlamasymen jáne Damý qorymen birlesip, jobalarǵa sýbsıdııalaý jáne kepildendirý túrinde qarjylyq qoldaý kórsetýdi bastady. Búgingi tańda 28 joba osy qoldaýǵa ıe boldy.
Sonymen qatar, halyqaralyq yntymaqtastyq aıasynda Dúnıejúzilik bankpen birlesip, $21,7 mln quraıtyn joba iske asyrylyp jatyr. Joba aıasynda 85 memlekettik jáne áleýmettik mańyzy bar nysandar iriktelip alyndy. Jobanyń nátıjesinde 50 myńnan astam adamnyń jumys jáne oqytý jaǵdaılary jaqsartylady. Al memleket jyl saıyn otyn-energetıkalyq resýrstar men bıýdjetti únemdeıtin bolady. Sondaı-aq, BUU Damý baǵdarlamasymen jalpy somasy $10 mln quraıtyn 2 joba iske asyrylýda.
Buǵan qosa, QR IDM jyl saıyn energııa únemdeý salasyndaǵy jergilikti atqarýshy organdardyń qyzmetine mynadaı ólshemder boıynsha baǵalaý júrgizedi: ındıkatorlar men mindetterdi oryndaý, memlekettik mekemelerdiń monıtorıngi, bıýdjettik uıymdarda energııa aýdıtin júrgizý, prıborlaý, tıimdi jaryqtandyrý kózderine kóshý jáne taǵy basqalary.
Eske sala keteıik, Memleket basshysynyń «Tórtinshi ónerkásiptik revolıýsııa jaǵdaıyndaǵy damýdyń jańa múmkindikteri» Qazaqstan halqyna Joldaýynda kásiporyndarǵa energııa tıimdiligi talaptaryn jetildirýdi tapsyrdy. Tapsyrmany oryndaý úshin «Energııa únemdeý jáne energııa tıimdiligin arttyrý týraly» Zańǵa tájirıbelik taldaý júrgizildi jáne múddeli taraptarmen birlesip, tıisti Zań jobasynyń Tujyrymdamasy ázirlendi. Tujyrymdama energııa únemdeýdiń qoldanystaǵy tetikterin jetildirýdi, jeke jáne memlekettik sektorlardy retteý tásilderin ózgertýdi, sondaı-aq energııa únemdeýdi yntalandyrý sharalaryn ázirleýdi kózdeıdi.
Energetıka mınıstri Qanat Bozymbaev óz kezeginde otyn-energetıka sektorynda energııany únemdeý jáne energııa tıimdiligin arttyrý boıynsha qabyldanyp jatqan sharalar týaly baıandady.
«2018 jyly Energetıka mınıstrligi 35 energııa óndiretin jáne 19 energııa jetkizetin uıymnyń energoaýdıtiniń nátıjelerin qarastyrdy. Nátıjesinde, bul uıymdar úshin qandaı da bir shyǵyndardy orta eseppen 30%-ǵa deıin tómendetý boıynsha sharalar aıqyndalyp, bekitildi, onyń ishinde: elektr jáne jylý energııasyn berýge otynnyń úles shyǵyny, óz qajettilikterine jáne sharýashylyq qajettilikterine shyǵyndar: normatıvtik-tehnıkalyq shyǵystar; jylý taratqyshtar men sýmen jabdyqtaýǵa shyǵyndar bar», — dedi Q. Bozymbaev.
Sonymen qosa, elektr stansııalarynda otyndy paıdalanýǵa júrgizilgen taldaý qorytyndysy elektr jáne jylý energııasyn óndirýge jumsalǵan shartty otynnyń úlestik shyǵysynyń azaıǵanyn kórsetip otyr. Mınıstr Q. Bozymbaev kompanııalar energoaýdıtiniń nátıjeleri boıynsha taldaý men jumystar jalǵasatynyn atap ótti.
«Pavlodarenergo» elektr stansııasy boıynsha 2017 jyly 2013 jylmen salystyrǵanda elektr energııasyn bosatýǵa shekti shyǵyn 6 %-ǵa tómendedi. 2013 jylmen salystyrǵanda jylý energııasyn bosatýdyń úlestik shyǵyny 1%-ǵa tómendedi. Elektr energııasyn óz qajettilikterine tutyný 2013 jylǵy 16%-dan 2017 jyly 14%-ǵa deıin tómendedi. «Eýrazııalyq energetıkalyq korporasııa» kompanııasy boıynsha elektr energııasyn bosatýǵa arnalǵan úlestik shyǵys boıynsha kórsetkishi 2013 jyldan bastap 2017 jyl kezeńinde shartty otynnyń 362 gramynan 351 gramyna deıin tómendedi.
Energetıka mınıstrliginiń derekterine sáıkes, elektr jelilerinde shyǵyndardy azaıtý boıynsha energııa tıimdiligin arttyrýdyń pármendi sharalarynyń biri elektr energııasyn kommersııalyq esepteýdiń avtomattandyrylǵan júıesimen tolyq qamtý bolyp tabylady. Q. Bozymbaevtyń aıtýynsha, ınvestısııalyq baǵdarlamalar arqyly elektr energııasynyń túpki tutynýshyǵa deıin jetkizýdiń barlyq deńgeılerinde júıeni ornatý qamtamasyz etilgen.
«Elimizdiń barlyq iri energııa kásiporyndaryn qamtýmen energııa tıimdiligin arttyrý boıynsha sharalardy iske asyrýdyń ekonomıkalyq maqsattylyǵyna baǵalaý júrgizilip jatyr. Bul saraptamany 2019 jyldyń naýryz aıynda aıaqtap, onyń usynystaryn energııa únemdeý jáne energııa tıimdiligin arttyrý týraly zańǵa ózgerister men tolyqtyrýlar engizý úshin paıdalaný josparlanǵan», — dedi energetıka mınıstri.
Q. Bozymbaev «QazMunaıGaz» munaı óndirý kompanııalary tobynda otyn energetıkalyq resýrstardy tutyný 2016 jylmen salystyrǵanda 2017 jyly 1%-ǵa qysqarǵanyn atap ótti. 80-nen asa energııany únemdeý jáne energııa tıimdiligi boıynsha asa is-sharany oryndaý nátıjesinde otyn-energetıkalyq resýrstarynyń jalpy únemdeý 833,3 myń GDj-dy qurady, bul tabıǵı túrde 12 mln KVt elektr energııasyn, 2 myń Gkal jylý energııasyn, 8 mlrd m3 tabıǵı gazdy jáne 15 myń tonna qazandyq jáne pesh otyny quraıdy.
«Qarjy shyǵyndaryn únemdeý 410 mln teńgeni qurady. Jumys jalǵasyp jatyr, 2021 jylǵa deıin Qazmunaıgaz kompanııalar tobynyń barlaý-óndirý sektory boıynsha energetıka resýrstaryn tutynýdy 4,5 mln GDj-ǵa tómendetý josparlanǵan. Bizdiń zaýyttardy jańǵyrtýdyń mýltıplıkatıvti áserin atap ótken jón. Jańǵyrtýdan keıin munaı óńdeýdiń energııa tıimdiliginiń artýyna jáne otyn sapasynyń birshama jaqsarýyna baılanysty avtokólik quraldarynyń energııa tıimdiligi de artady. Jalpy, jańǵyrtý qorytyndysy boıynsha energııa tıimdi sharalardy baǵalaý jáne jalǵastyrý úshin úsh MО́Z-de energoaýdıt júrgizý kózdelip otyr», — dedi energetıka mınıstri.
Sonymen qatar, munaı aınalymy boıynsha naqty elektr energııasynyń tutynýyn tómendetý nátıjesinde 2018 jyldyń 9 aı boıynsha 2014 jyldyń 9 aıynyń kórsetkishterine qatysty tómendeýi 11% qurady, bul júk aınalymynyń 5,9% artýymen baılanysty.
Magıstraldyq gaz qubyrlary júıesinde negizgi energııa únemdeý sharalary prosesterdi avtomattandyrýmen jáne sıfrlandyrýmen baılanysty, al basqarýda ISO 50001 halyqaralyq standartyna sáıkes energetıkalyq menedjment júıesi engizilgen.
«Qaztransgaz kompanııalar toby boıynsha energııa únemdeý jáne energııa tıimdilik boıynsha sharalardy iske asyrýdyń arqasynda 2019 jyly óz qajettilikteri men tehnologııalyq shyǵyndarǵa gazdy tutynýdy 90 mln m3 astam jáne elektr energııasyn tutynýdy 18 mln kVt/s tómendetý kózdelip otyr, bul 125 myń tonnaǵa deıin shartty otyndy únemdeýge qol jetkizýge múmkindik beredi», — dep túıindedi Q. Bozymbaev.
О́ńirlerdegi energııa tıimdilik jáne energııa únemdeýdi arttyrý boıynsha aǵymdaǵy jaǵdaı men qabyldanyp jatqan sharalar týraly Qaraǵandy oblysynyń ákimi E. Qoshanov, Almaty q. ákiminiń orynbasary m.a. A. Mádıev baıandady.
