Ázerbaıjan men qazaq halqyn til, din ortaqtyǵymen birge taǵdyr uqsastyǵy da jaqyndatady. Qos halyq ǵasyrlar boıy birneshe dúrkin qyrǵynǵa ushyrap, birtýma uldarynan aıyryldy.
Sonymen qatar bizdi biriktiretin taǵy bir kúsh – danyshpan kóshbasshylar: jalpyulttyq lıderimiz Geıdar Álıev pen Qazaqstannyń Tuńǵysh Prezıdenti – Elbasy Nursultan Nazarbaev. Eki uly tulǵa jaqyn dos bolyp, Qazaqstan men Ázerbaıjan baılanystaryn eń joǵary deńgeıge shyǵarý úshin aıanbaı qyzmet etti.
Múldem basqa ekonomıkalyq-saıası formasııadaǵy Keńestik dáýirde týyp, alaıda keıinirek ulttyq memlekettiń qalyptasyp, damýyna asqan qabilet pen zerektik kórsetip, týǵan halyq pen memleketke jetekshilik etý kez kelgen kisiniń qolynan kelmeıdi. Qos lıder óz ultynyń múddesin bárinen joǵary qoıyp, búkil halyqtyń súıispenshiligine bólenýge bolatynyn dáleldedi. Nursultan Nazarbaev óte jańashyl tulǵa. Ol bir sózinde: «О́mir súrý úshin ózgere bilý kerek. Oǵan kónbegender tarıhtyń shańyna kómilip qala beredi» degen edi.
Búgin eki eldiń, eki lıderdiń dostyq jáne baýyrlastyq estafetasyn jalpyulttyq lıderimizdiń laıyqty izbasary, Ázerbaıjan Respýblıkasynyń Prezıdenti Ilham Álıev tabysty túrde jalǵastyryp keledi.
Nursultan Nazarbaev – Eýrazııa ıntegrasııasy ıdeıasynyń bastamashysy, jahandyq aýqymdaǵy saıası qaıratker. 2006 jyldyń 26 mamyrynda Astana qalasyndaǵy L.N.Gýmılev atyndaǵy Eýrazııa ulttyq ýnıversıtetinde ótken ashyq dárisinde bylaı degen edi: «Eýrazııalyq ıdeıa teorııa sekildi ótken ǵasyrda týdy. Biraq eýrazııalyq ıdeıa tájirıbe júzinde osy ǵasyrda júzege asady. Eýrazııashyldyq – HH ǵasyrdyń basty ıdeıalarynyń biri. Muny ózderińiz túsinip, kóretin bolasyzdar. Eýrazııalyq ıdeıanyń Qazaqstan bastamasy negizinde oryndalǵan úsh basty kórinisi – EýrAzEQ, AО́SShK jáne ShYU. Jáne bul úsh uıym myzǵymas Ortalyq, Birikken Eýrazııalyq Ideıanyń tájirıbelik kelbeti».
Búginde Prezıdent N.Nazarbaevtyń bastamasymen Qazaqstanda júzege asyrylǵan bes ınstıtýttyq reformany júzege asyrý boıynsha «100 naqty qadam» Ult jospary Qazaqstandy barynsha damyǵan otyz eldiń birine aınaldyrý úshin teńdesi joq durys joldyń aıqyndalǵanyn kórsetip otyr. О́z sózinde «Ár urpaqtyń óz armany bar, olarda tek jeke jáne otbasylyq ıgilikterge ǵana umtylys kórinis tappaıdy. Olarda qashanda týǵan jerge degen súıispenshilik sezimi, óz halqy men Otanynyń baqyty týraly ańsary aıqyn kórinedi. Ata-babalarymyzdyń urpaqtary úshin Qazaqstannyń Táýelsizdigi asyl arman bolyp keldi. Biz olardyń azat jáne táýelsiz Otandy ańsaǵan kóp ǵasyrlyq qııaldaryn is júzine asyrdyq. Qazirgi qazaqstandyqtar úshin táýelsizdik kópetnosty qoǵamymyzdyń naqty joǵary ómirlik qundylyǵyna aınaldy. Biz osydan bar-joǵy shırek ǵasyr buryn ǵana barlyq aqyl-oıymyz ben júregimizdi baýrap alǵan kóptegen oı-nıetimizge qol jetkizdik» dep atap ótedi.
Memleket basshysynyń strategııasyna sáıkes «Máńgilik El» ıdeıasy Qazaqstandy alǵa jeteleıtin qýatty qural sııaqty. Bul jol Qazaqstannyń, qazaqstandyqtardyń ál-aýqatyn arttyra beretini daýsyz. Sondyqtan Prezıdenttiń bastamasyn qazaqstandyqtar shyn júrekten qoldaıdy.
Jahandyq deńgeıdegi basshy qashanda jahandyq aýqymda oılaıdy. Elbasy: «Jahandanǵan álemde basqa ulttardyń mádenıeti men dástúrin qurmetteı bilgen jón. Qazaqstanda ultaralyq yntymaqtastyqtyń qadirin bilý kerek. Qoǵamda turaqtylyq bizdiń damýymyzdyń negizgi alǵysharty ekenin árdaıym este ustaý qajet. «Qazaqstan» sózi álemdik sahnada keremet estilýi tıis, kóne elimizdiń jas jetkinshekteri jańa tarıhta halqymyzdyń senimdi qadamdaryn júzege asyrýy kerek. Ata-babalarymyz qazirgi Qazaqstannyń ulan-baıtaq jerin, ózindik mádenıetin, dúnıetanymyn saqtap, bizge mura etip qaldyrdy. Erkindikti súıetin rýhyn tarıhtyń aıaýsyz betburys kezderinde joǵaltpaı, qıyn synaqtarǵa ushyraǵan burynǵy býyn saqtaı bildi. Osylardyń árbiri óziniń tarıhı mıssııasyn oryndady. HIH-HH ǵasyrlardyń toǵysynda uly Abaı úlken álemge tereze ashyp, Alashorda tulǵalarynyń urpaǵyn oıatty. Olar da óz kezeginde halyqtyń sana-sezimin oıatyp, jańashyl ıdeıalar alǵa tartqan bolatyn. 30-40-jyldardyń kórnekti jazýshylarynyń izasharyna aınalyp, osy jazýshylardyń shyǵarmashylyq qudireti arqasynda kóp ǵasyrlyq toqyraý, asharshylyq, soǵys jaǵdaıynda halyq óz rýhyn qorǵap, saqtaı bildi», degen edi bir sózinde.
Osy oraıda Nursultan Nazarbaevtyń mańyzdy ári kóregen sheshimderine de toqtala ketken abzal. Onyń saıasatyndaǵy jarqyn betterdiń biri – qysqa ýaqytta tek Qazaqstan ǵana emes, jalpy Eýrazııanyń iskerlik, mádenı jáne ǵylymı ortalyǵyna aınalǵan Astananyń elorda bolyp tańdalýy. Byltyrǵy EKSPO-2017 halyqaralyq kórmesi kezinde Astananyń shyn mánisindegi ǵalamdyq ortalyqqa aınalǵanyna kózimiz jetti.
Nursultan Nazarbaevtyń keremet ıdeıalarynyń biri – Kaspıı teńizin Azov-Qara teńiz basseınimen qosatyn aýqymdy sý jobasy – «Eýrazııa» kanaly. Bul kanal Kaspıı mańy memleketterine, sonyń ishinde Ázerbaıjanǵa da álemdik muhıtqa shyǵýyna múmkindik berip, geosaıası jaǵdaıǵa túbegeıli ózgeris ákeletin edi.
Qazaqstandaǵy ǵylymdy 2025 jylǵa deıin damytý baǵdarlamasy ǵalym ári Ázerbaıjan ulttyq ǵylym akademııasynyń prezıdenti retinde meniń de jeke qyzyǵýshylyǵymdy oıatty. Ǵylymnyń damýy – qoǵam damýynyń negizgi kórsetkishteriniń biri ekeni bárimizge belgili. Tabıǵı baılyqtary joq memleketter ǵylym men ınnovasııanyń arqasynda básekege qabiletti ekonomıka qurdy. Qazaqstan tabıǵı resýrstarǵa baı bolǵanymen, olar keıin ýaqyt óte kele bitedi. Sol sebepti Prezıdent N.Nazarbaev ınnovasııalarǵa negizdelgen ekonomıka qurýdy ǵalymdardyń aldyna mindet etip qoıdy. Bul baǵdarlamanyń negizgi baǵyttarynyń biri halyqaralyq konsorsıýmdarǵa, Berndegi Ortalyq Eýropa laboratorııasyna jáne basqa ǵylymı ortalyqtarǵa qosylýdy kózdeıdi.
Qazaqstan Prezıdentiniń áli júzege asyrylmaǵan josparlary, ıdeıalary men murattary kóp. Onyń eń úlken maqsaty − óz halqynyń biregeıligin saqtaý, Qazaqstandy ózine Otan etken barlyq halyqtardyń yntymaqta ómir súrýin qamtamasyz etý. Nursultan Nazarbaev yrysy mol Qazaqstan jerinde halqyn birtutas, ultaralyq yntymaq pen birlikte bekem ustap keledi.
Prezıdenttiń ózi osy úrdisti bylaı sıpattaıdy: «Ǵylym dúnıejúzindegi árbir ulttyń kem degende bir ózindik ereksheligi bar ekenin rastaıdy. Bizdiń ómirimiz de Qazaqstandaǵy 100 ulttyń kem degende 100 erekshe jáne qaıtalanbas qasıeti bar ekenin kórsetedi. Osylardyń barlyǵy bizdiń halqymyzdyń ózindik artyqshylyǵyn quraıdy. Kóp ulttylyq – bizdiń jalpy úlken qazynamyz!»
Ashyq, demokratııalyq memleket quryp, irgesin nyǵaıtqan, myńjyldyqtar toǵysynda qyzmet istep, eki ǵasyrdyń kýási bolǵan kórnekti saıası qaıratker qyzmetiniń negizgi ustynyn osy sózder aıqyn uǵyndyryp tur.
N.Nazarbaevtyń shyńdalǵan ómir joly men shytyrman eńbek jolyn zerdeleı kele, Qazaqstannyń jáne onyń lıderiniń tarıhı mıssııasyna degen senim bekemdele túsedi. О́z halqymen birge Qazaqstannyń gúldenýine qol jetkizgen Nursultan Nazarbaevtyń mańdaıyna Uly Táńiri tarapynan kósh bastap júrý jazylypty.
Akıf Álızade,
Ázerbaıjan Ulttyq ǵylym akademııasynyń prezıdenti, akademık
