Joldaý-2018: Tabys artsa, ómir sapasy jaqsarady

Osyǵan baılanysty qazirgi kezde Aqtóbe oblysynda naqty is-qı­­myl jospary júzege asyrylý­da. Bul iske eń aldymen óńir­degi iri jáne orta kásip­oryndar men kom­­­pa­nııa basshylary bastamashy bol­­dy. Osy oraı­da olar elimiz­degi bar­­lyq árip­­tes­terine úndeý joldap onyń mátini gazetimizdiń bıyl­­­ǵy 24 qa­zan kúngi nómirinde jarııalandy.

О́zgege úndeý jarııalaýdyń jaýap­­­kershiligi men salmaǵy jo­ǵa­ry. О́ıtkeni ózgege úlgini óziń kór­­­setýiń kerek. Qosymsha qara­jat as­pannan alynbaıtyny bel­gili. En­deshe aqtóbelik kásip­oryn bas­shy­lary jalaqyny ósirý isin­de nen­deı negizder men tutqa­lar­ǵa ıek arta alady? Endigi áńgi­meni osy saýal tóńireginde ór­bit­kimiz kele­­­di. Bul úshin eń aldy­men ká­sip­­­­oryn­dar men shaǵyn já­ne or­ta bız­nes sýbektileri ara­syn­­­da jal­a­qy­­nyń naqty mól­she­ri­ne tıis­ti tal­­daýlar men esepter júr­­gi­­zi­­lý­de. Ony kóterý­diń múm­kin­­dik­­teri men ártúrli joldary qarastyrylýda.

Memleket basshysy Jol­daýy­nyń ózeginde tabys pen ­tur­mys sapasynyń artýy jal­py­­lama uǵym emes, munyń ózi ár adamǵa qa­­tys­ty ekeni kór­se­tilgen. Tipti bul rette el tur­ǵyn­darynyń jasy men mamandyǵy da olardyń jala­qy­larynyń ósýine kedergi kelti­re almaıdy. Ras, tabys tekten-tek kel­meıdi. Iаǵnı, atalǵan kategorııa adam eńbekqor, óz isiniń biliktiligi jo­ǵary kásibı mamany bolǵan jaǵ­daıda ǵana erekshe mánge ıe. Tek osyndaı kezde kásiporyn je­tek­shileri olardyń eńbegine laıyq­ty jalaqy tólemek. 

О́ńirdegi «Voshod Arıel» JShS-niń dırektory Sergeı Ibatov óz oı-pikirin osylaı sabaq­­tady. Hrom rýdasy men hrom kon­sentratyn óndiretin kásip­­orynda 840 adam jumys ja­saı­­dy. Búgingi kúni olardyń or­­ta­sha jalaqysy 300 myń teń­ge tóńi­re­ginde. Bir jaq­sysy kásip­oryn jetek­shi­leri jal­aqyny ósirý jó­nin­degi Mem­leket basshy­synyń úndeýin kútip otyrmapty. О́ıt­keni munda tek sońǵy eki jyl­dyń ishinde eńbek­aqy mól­­sheri 25 paıyzǵa ósi­ril­gen. Áıt­se de aldaǵy 2019 jyl­dan bas­tap Elbasy tapsyrma­syna oraı jalaqy mólsherin taǵy da 7 pa­ıyzǵa ósirýdi oılastyryp otyrmyz deıdi kásiporyn basshysy. 

Sondaı-aq óńirdegi iri jáne or­ta­sha kásiporyn jetekshileri qur jalaqy mólsherin ósirip qa­na qoıý­dy maqsat tutpaıtynyn jet­­­kizdi. Sonymen birge olar qa­ra­­­­ma­­ǵyndaǵy jumysshylarǵa jaı­­­­ly jaǵ­daı týǵyzýdy jón kó­redi. «Biz úshin jumysshy­lar­dyń tur­­mys­tyq-áleýemettik ja­ǵ­­daıy, densaý­lyǵy men jaýap­ker­­­shi­ligi jáne jumysqa degen yn­­­ta-yqy­la­sy óte mańyzdy. Son­­­dyqtan da olar­ǵa bul turǵyda jan-jaq­ty qol­­daý kórsetip otyr­myz», deı­di óńir­­­degi taǵy bir irgeli kásip­oryn je­­tek­­­shisi «Baban-qury­lys» JShS-niń dırektory Rahıb Azızov. 

Adamı kapıtaldyń damýyn basty nazarda ustaıtyn kompanııa jumysshylardyń qaýipsizdigin qamtamasyz etýge de qapysyz kóńil bólýde. Jalaqy mólsherin kóterýdiń taǵy bir múmkindigi kásiporynǵa joǵary bilikti mamandardy tartý men olardy turaqty túrde ustap turý bolmaq. Bul úshin óńiregi birqatar iri jáne orta kásiporyndarda básekelestik yntalandyrý men áleýmettik kepildikter júıesi qurylǵan. Buǵan qosa jumys berý­shiler men qyzmetkerler ara­synda ujymdyq shart-talap­tar ornyqqan. Qazirgi kezde óńirde tómen jalaqy alatyn ju­mys­shylardyń eńbek aqysyn kóterý jónindegi naqty isterge toq­tala ketsek, bul qatarǵa 278 orta jáne iri kompanııa kire­tinin kóremiz. 

Aqtóbe oblysy ákimi­niń oryn­­basary Oljas Smaǵulov­tyń aı­týynsha, atalǵan kásip­oryn­darda jalaqysy 42 500 teń­ge­den tómen 1046 adam ju­mys isteıdi. Alaıda aldaǵy 2019 jyldyń 1 qańtarynan bastap onyń mólsheri 56 paıyzǵa deıin kóterilmek. Qa­zir óńirde jalaqyny ósirý máse­leleri b­o­ıynsha arnaıy jumys toby qurylǵan. Atalǵan qurylym tek ón­diristik kásiporyndardaǵy emes, sonymen birge bilim men me­dı­sına ári ózge de áleýmettik sala­­lar­daǵy jalaqynyń ósý kórset­kish­terine monıtorıngtik zertteý ju­mys­taryn júrgizýde. Tu­tastaı alǵan­da aımaqta bar­­lyq menshik nysanynda jal­­aqy mólsheri 27 men 56 p­a­ıyz ara­lyǵynda ulǵaımaq. Bul úshin birinshi kezekte óki­let­ti memlekettik organdar eńbek ujymdaryndaǵy búgin­gi jalaqy mólsheriniń jaı-kúıi­ne tıisti baqylaýlar júr­gizip otyrýynyń mańyzy jo­ǵary. 

Al eger búgingi kúni kór­seń kóńi­liń kónshıtin kóptegen sta­tıs­­tıkalyq derekter qaıtadan qara­lý qataryna kirer bolsa, bu­ǵan qynjylmasqa bolmaıdy. Ásirese jumys berýshiler tara­py­nan usynylǵan keıbir aq­pa­ra­ttarda osyndaı teris kóri­nis­­terdiń kezdespeıtinine kim ke­pil­­­dik bermek? Sondyqtan ju­­mys­­shylary tómengi jalaqy ala­­tyn kásiporyndarda turaqty ap­ta­­lyq monıtorıngtik zertteý­ler júrgizý qajettiligi týyn­daı­dy. Solaı bolyp ta júr. Aı­ta­­lyq osy zert­­teýlerdiń keıbir derek­­te­ri­­ne súıensek jyl basyn­da óńir­­­degi shaǵyn jáne orta­sha bız­nes sýbek­tileriniń jala­qy mól­she­ri 35 paıyzǵa deıin ósiril­mek. Bul – baǵytta saýda men týrızm sa­la­synda da oń dınamıka baıqalady. 

Qalaı degende de aldaǵy jy­ly óńirdegi kásiporyndar ju­mys­shylardyń ortasha jal­aqy­­laryn kóteretinine senim mol. Olardyń birqatary onyń mól­sherin 15 paıyzdyq deńgeıde bel­gilese, eń azy jalaqynyń 5 paıyz­dyq ósimin mejelep otyr. Bul – shama­men 5 myńǵa jýyq adam­nyń jalaqysy ortasha eseppen 7-10 paıyzǵa deıin ósedi degen sóz. Al dál búgingi kúni joǵary­da atalǵan nysandarǵa qosym­sha taǵy da otyz kásiporyn­da ju­mys­shylardyń jalaqy­l­a­ryn kóterý máseleleri qarastyrylýda.

Túıip aıtqanda, bıylǵy be­re­keli jyl da márege taıap kele­­di. Aldaǵy jyldyń esik qaǵýy­na da kóp ýaqyt qalǵan joq. Sondyq­tan da qazirgi kezde jalaqyny ósirý men ony qaıta esepteý úde­ris­terin tezdetýdiń mańyzy zor. Qazirgi kúni óńirdegi basty is-qı­myl osy maqsatqa baǵyttalǵan.

Temir QUSAIYN,

«Egemen Qazaqstan»

AQTО́BE