Erterekte qara jumysqa qala balasy ǵana qaýqarsyz bolatyn. Kúsh-qýattyń joqtyǵynan emes, istep úırenbegendikten. Buryn jyl on eki aı tolas tappaıtyn sharýanyń babymen sharbolattaı shyńdalyp ósetin aýyl balasy qazir bolbyr.
– Burynǵydaı emes, ata-analar da balalaryn jel men kúnge tıgizbeı ósirgileri keledi, – deıdi naǵashym, – biz bulardyń jasynda qol shalǵymen shóp shaýyp, jaz boıy aǵash jaratynbyz. Qazir bular daıyn asqa tik qasyq. Kóp jumsaı bermeımiz. Úıde ǵana emes, mektepte de muryndarynan shanshylyp jatqan joq.
Jetkinshektiń jetilýine mekteptegi deneshynyqtyrý páni sep. Bizdiń aýylda sport zaly ǵumyry bolǵan emes. Bala kezimizde deneshynyqtyrý páninen kez kelgen sabaǵy az muǵalim bere beretin. Túk te qıyndyǵy joq, bir dopty ortaǵa tastaı salady. Sabaq bitkenshe sony qýalaımyz. Sonymen támam. О́zgergen shyǵar dep edik, sóıtsek báz-baıaǵy qalpynda eken. Máselen Aqmola oblysynda 560 bilim oshaǵy bolsa, sonyń 69-ynda sport zaldary joq. Onyń ishinde Zerendi aýdanynyń 63 bilim oshaǵynyń 11-i sport zalǵa zárý. Jalǵyz ol aýdan ǵana emes, Selınograd aýdanynyń 9 mektebi, Astrahan aýdanynyń 8 mektebi, Qorǵaljyn aýdanynyń 7 mektebi jáne Birjan sal aýdanynyń 7 mektebi sport zalsyz. Kúz ben kóktemde áýpirimdep lajdar-aý, al Saryarqanyń saqyldaǵan alty aı qysynda bul mekteptiń oqýshylary atalǵan pándi jyly jaýyp qoıady-aý.
Barlarynyń da baǵy janyp turǵandary shamaly. Olaı aıtýymyzdyń sebebi, jalpy bilim beretin mektepterdiń sport jabdyqtarymen qamtamasyz etilý deńgeıi óte tómen. Máselen Ereımentaý aýdany mektepteriniń sport zaldary 28,2, Atbasar aýdany mektepteriniń sport zaldary – 23,3 paıyzǵa qamtamasyz etilse, qııandaǵy Jarqaıyń aýdanynyń bilim oshaqtarynyń sport zaldary 41,4 paıyz ǵana jabdyqtalǵan. Ony aıtasyz, oblys ortalyǵyndaǵy mektepterdiń de bul tarapta baǵy janyp turǵan joq. Pikirimizdi naqty derekpen qymtaıtyn bolsaq, qala mektepteriniń sport zaldary 42,3 paıyz ǵana qajetti sport quraldarymen jabdyqtalǵan.
Ár jyl saıyn ásker qataryna shaqyrylǵan jastardyń jartysy Otan aldyndaǵy boryshyn óteýge jaramsyz bolyp jatatyndyǵy ashy da bolsa shyndyq. Endi osy kemistiktiń túp-tamyryn qazbalap, indetetin bolsańyz, bir sebebi, sóz joq, osy taqyrypqa kelip tireledi. Al onyń arǵy jaǵynda mektep oqýshysyn sportpen dostastyrý, salamatty ómir saltyna baýlý deı-tuǵyn máseleler jatyr. Oılap qarasańyz, sport zaldary joq mektepterde ártúrli sport úıirmelerin uıymdastyrý týraly másele kóterýge bola ma? Árıne, joq. Mektep oqýshylary arasynda adam aǵzasynyń árqıly aýrýǵa shaldyǵýynyń da, ıakı, balalardyń ımmýndyq qasıetteriniń tómendigin de osy aradan izdeýimiz kerek shyǵar. Áıteýir bir dátke qýaty kadr tolyq eken. Oblys mektepterinde joǵary jáne orta arnaýly bilimsiz sabaq berip júrgen birde-bir muǵalim joq. Biraq olardyń qolyn baılap otyrǵan jaıt joǵaryda biz aıtqan sport zaldary men arnaıy quraldardyń joqtyǵy.
Sporttaǵy baǵyn baılaý óz aldyna, erteń el qorǵaıtyn erlerdiń qarapaıym eńbek etýge degen qabiletiniń ózi de jastaıynan qyrannyń balapanyndaı baýlynýynda emes pe? Kez kelgen eńbekke qabiletti bolýy úshin de mektep jasyndaǵy jasóspirim qabyrǵasy qatyp, býyny bekir sátte sportpen aınalysýy kerek.
Qoly bos bala keleńsiz ádetke de úıir. Aýyl úıdiń qotanynda sabaqtan bos kezinde salańdap bos júrý jaqsylyqqa jetkize qoımaıtyny belgili. Biz osy bir olqylyqtyń betin ǵana qalqydyq. Indetip izdegenge deneshynyqtyrý pániniń talapqa saı ótkizilmeýiniń kesiri ushan-teńiz. Sondyqtan osy oraıda, Elbasy Nursultan Nazarbaevtyń bastamalaryna oraı jaýapkershilik júgin jete túsinip, bir amalyn tabý kerek tárizdi.
Baıqal BAIÁDIL,
«Egemen Qazaqstan»
Aqmola oblysy
