Qarjylyq qujattarǵa mańyz berildi
Jalpy otyrysta senatorlar aldymen «Qazaqstan Respýblıkasynyń Ulttyq qorynan 2019-2021 jyldarǵa arnalǵan kepildendirilgen transfert týraly» zańdy qabyldady.
Qazaqstannyń Ulttyq qoryn basqarý jónindegi Keńestiń sheshimine sáıkes Ulttyq qordan 2019-2021 jyldarǵa arnalǵan respýblıkalyq bıýdjetke kepildendirilgen transferttiń mólsheri 2019 jylǵa – 2 450,0 mlrd teńge, 2020 jylǵa – 2 300,0 mlrd teńge, 2021 jylǵa – 2 000,0 mlrd teńge bolyp aıqyndalǵan.
Al 2019-2021 jyldarǵa arnalǵan Ulttyq qordan kepildendirilgen transferttiń aıqyndalǵan mólsherleri Ulttyq qordaǵy qarajattyń tıisti qarjy jylynyń sońyna ishki jalpy ónimniń boljamdy máninen 30 paıyz mólsherinde tómendemeıtin qaldyq boıynsha sharttyń oryndalýyn qamtamasyz etedi.
Zańdy qabyldaý bıýdjettiń jáne Ulttyq qordyń teńgerimdiligin qamtamasyz etýge, sondaı-aq úshjyldyq kezeńde munaıdan tys tapshylyqty tómendetýge múmkindik bermek.
Otyrysta Qarjy mınıstri Álıhan Smaıylov senatorlarǵa «2019-2021 jyldarǵa arnalǵan respýblıkalyq bıýdjet týraly» zań jobasyn tanystyrdy.
2019 jylǵa Ulttyq qorǵa túsetin túsimder boljamy munaıdy óndirý kólemi 88,0 mln tonna, munaıdyń álemdik baǵasy 1 barrelge 60 dollar jáne teńgeniń AQSh dollaryna qatysty baǵamy 350 teńge bolýy eskerile otyryp eseptelgen.
Zań jobasyn talqylaý barysynda Senattyń komıtetteri men depýtattarynan zań jobasyna memlekettiń tynys-tirshiliginiń túrli salalaryna qatysty ózgerister engizý jóninde usynystar kelip tústi.
Otyrysta qosymsha baıandama jasaǵan Senattyń Qarjy jáne bıýdjet komıtetiniń tóraǵasy Olga Perepechına Memleket basshysy Nursultan Nazarbaevtyń bıylǵy 19 qarashada sot júıesin jańǵyrtý jáne ishki ister organdary qyzmeti máseleleri jónindegi keńeste bergen tapsyrmalaryn oryndaý úshin respýblıkalyq bıýdjet jobasynda 123, 8 mlrd teńge, onyń ishinde 2019 jylǵa 34,1 mlrd teńge somasynda qosymsha qarajat kózdelgenin atap ótti.
Senatorlar Úkimet músheleri men Ulttyq bankiniń basshylyǵyna kóptegen saýal qoıyp, bıýdjet úderisterin jetildirýge baılanysty ótkir syn-eskertýleri men mańyzdy usynystaryn aıtty. Elimizdiń Premer-Mınıstri Baqytjan Saǵyntaev, Ulttyq ekonomıka mınıstri Tımýr Súleımenov, Qarjy mınıstri Álıhan Smaıylov, Ulttyq bank tóraǵasy Danııar Aqyshev joba boıynsha qajetti túsinikteme berdi.
Talqylaýdy qorytyndylaı kelip, Senat Tóraǵasy Q.Toqaev úshjyldyq bıýdjette Elbasy Nursultan Nazarbaevtyń bıylǵy Joldaýyndaǵy halyqtyń áleýmettik jaǵdaıy men ómir sapasyn jaqsartýǵa baılanysty tapsyrmalaryn oryndaý kózdelip otyrǵanyn atap ótti. Ol Senat depýtattary kótergen ózekti máselelerge Úkimet muqııat nazar aýdaryp, olardyń oń sheshimin tabý boıynsha keshendi jumys júrgizedi dep senim bildiretinin jetkizdi.
Zań jobasy senatorlardyń túzetýlerimen Májiliske qaıta jiberildi.
Áýedegi qaýipsizdiktiń tetigi
Senat jalpy otyrysta, sondaı-aq Áýe kemeleriniń bortynda jasalatyn qylmystar jáne keıbir basqa da aktiler týraly konvensııany jáne Áýe kemeleriniń bortynda jasalatyn qylmystar jáne keıbir basqa da aktiler týraly konvensııany ózgertetin hattamany ratıfıkasııalady.
1963 jyly 14 qyrkúıekte Tokıoda qol qoıylǵan Áýe kemeleriniń bortynda jasalatyn qylmystar jáne keıbir basqa da aktiler týraly konvensııa áýe kemesiniń bortynda jasalatyn qylmystar men ózge de aktilerge qatysty ıýrısdıksııany memleketterdiń júzege asyrýy tártibin belgileıdi. Áýe kemesiniń jáne onyń bortyndaǵy adamdardyń nemese múliktiń qaýipsizdigine qater tóndiretin qylmystar men aktilerdi jasaıtyn adamdarǵa qatysty áýe kemesi komandıriniń ókilettikteri aıqyndaldy.
2014 jyly 4 sáýirde Monrealda (Kanada) qol qoıylǵan Áýe kemeleriniń bortynda jasalatyn qylmystar jáne keıbir basqa da aktiler týraly konvensııany ózgertetin hattama ýaǵdalasýshy memleket, eger ol áýe kemesin paıdalanýshy bolyp tabylsa, áýe kemesiniń bortynda jasalǵan qylmysqa qatysty óz qylmystyq ıýrısdıksııasyn belgileı alatynyn retteıdi. Qazirgi kezde bul Konvensııaǵa 186 el qosylyp otyr.
Hattamaǵa sáıkes áýe kemesindegi kúzet qyzmetkeri, ekıpajdyń kez kelgen múshesi nemese jolaýshy komandırdiń ruqsatynsyz aqylǵa qonymdy aldyn alý sharalaryn qoldana alady.
Áýe kemesiniń komandıri aýmaǵynda áýe kemesi qonatyn kez kelgen ýaǵdalasýshy memlekettiń quzyretti organdaryna áýe kemesiniń bortynda qylmys bolyp tabylatyn akt jasady dep paıymdaýǵa negiz bolǵan kez kelgen adamdy bere alady.
Otyrysta, sondaı-aq Áýe kemelerin zańsyz basyp alýǵa qarsy kúres týraly konvensııa jáne Áýe kemelerin zańsyz basyp alýǵa qarsy kúres týraly konvensııany tolyqtyratyn hattama da ratıfıkasııalandy.
Hattama qazirgi zamanǵy tehnıkalyq quraldardy paıdalaný arqyly ushyryp áketýdiń alýan túrlerin qosa otyryp, áýe kemesin zańsyz basyp alý aktileriniń tizimin keńeıtedi. Qylmystyń jetekshileri men uıymdastyrýshylaryna qylmystyq jaýapkershilik, sondaı-aq quqyq buzýshyǵa tergeýden, qýǵyndalýdan nemese jazadan qutylyp ketýge talpynystaryna kómektesken adamdarǵa jaýaptylyq belgilenedi.
Otyrys barysynda senator Birǵanym Áıtimova tarıhı qorymdarǵa qazba jumystary týraly, Sársenbaı Eńsegenov tórtinshi deńgeıdegi bıýdjetti qalyptastyrý týraly saýal joldady.
Serik ÁBDIBEK,
«Egemen Qazaqstan»
