Muzartqa órmelegen muzbalaqtar
Senbi, 29 qyrkúıek 2012 7:08
Qumbel – Soltústik Tıan- Shannyń Ile Alataýynda ornalasqan shyń. Ol – ata-babalarymyzdyń burynnan kele jatqan qoldanystaǵy maǵynasyna saı berilgen ataý. 2010 jyly 30 sáýirde, Uly Jeńistiń 65 jyldyǵyna oraı osy ataýdy ıelendi. Almaty qalasynan Úlken Almaty (3684 m), Nursultan (Komsomol, 4376 m), Qumbel (3200 m) jáne basqa da shyńdar kórinedi. 23 qyrkúıek kúni tań raýandap atqan shaqta Ál-Farabı atyndaǵy QazUÝ-diń stýdentteri men ustazdary Qumbel shyńyn betke aldy. Osynaý kúnge arnalǵan úlken sharalar jalyndy jastardyń mekeni – Ál-Farabı atyndaǵy QazUÝ-de jyl saıyn ótkizilip turady.
Senbi, 29 qyrkúıek 2012 7:08
Qumbel – Soltústik Tıan- Shannyń Ile Alataýynda ornalasqan shyń. Ol – ata-babalarymyzdyń burynnan kele jatqan qoldanystaǵy maǵynasyna saı berilgen ataý. 2010 jyly 30 sáýirde, Uly Jeńistiń 65 jyldyǵyna oraı osy ataýdy ıelendi. Almaty qalasynan Úlken Almaty (3684 m), Nursultan (Komsomol, 4376 m), Qumbel (3200 m) jáne basqa da shyńdar kórinedi. 23 qyrkúıek kúni tań raýandap atqan shaqta Ál-Farabı atyndaǵy QazUÝ-diń stýdentteri men ustazdary Qumbel shyńyn betke aldy. Osynaý kúnge arnalǵan úlken sharalar jalyndy jastardyń mekeni – Ál-Farabı atyndaǵy QazUÝ-de jyl saıyn ótkizilip turady.
Taýǵa saıahatty rekreasııalyq geografııa jáne týrızm kafedrasynyń meńgerýshisi Aleksandr Artemev pen kafedra ustazdary – aǵa oqytýshy Aıdar Jumadilov, dosent Sholpan Ábdireeva, oqytýshylar Gúljan Aıjolova men Rýslan Baıbýrıev, kafedra mamany Tolqyn Baıhonova bastap bardy. Taýǵa saıahatqa Ulybrıtanııadaǵy Durham ýnıversıtetiniń oqytýshysy, álemdegi birneshe taýlarǵa saıahattaǵan Dr Alehandr Denemýr de arnaıy kelipti. Al 36 jastaǵy Almaty qalasynyń turǵyny, 1995 jyldan beri elimizdegi bıik shyńdardy baǵyndyrýdy hobbıine aınaldyrǵan zańger Noıan Shalov dástúr boıynsha bıyl taǵy da Qumbel shyńyna qaraı baǵyt alǵan. Sondaı-aq, taýǵa saıahatqa shyqqandar arasynda stýdentter men ustazdardan bólek, qala turǵyndary men qonaqtary da boldy.
Osy sharany uıymdastyrýshy Aıdar Jumadilov joryqqa attanǵan taýdyń tabıǵaty, erekshelikteri jaıly kelgen qatysýshylarǵa:
– Shyńy úshkir tisti elestetetin «Nursultan» shyńy alystan eriksiz menmuńdalaıdy. Ile Alataýyndaǵy Tuıyqsý aýmaǵynda ornalasqan shyń 4376 metr bıiktikte ornalasqan. Kóbinese bul shyń burynǵy ataýymen áli de «Komsomol» dep atalyp júr. Osynda Kishi Almaty ózeni aǵyp ótetindikten, shyńdy «Kishi Almaty» dep ataýǵa da bolady. О́z basym «Nursultan» shyńyn 7 márte baǵyndyrǵan bolatynmyn. Bul shyńnan ózge birneshe qazaqstandyq shyńdardy da baǵyndyrǵanmyn, – dedi.
Alpınıadaǵa jınalǵandar «Prosveshenes» demalys úıinen (1450 m) joǵary qaraı órlep Kókjaılaýǵa (2350 metr) jetti. Onda top shamaly ýaqyt demalysymen, Qumbel shyńyn baǵyndyrýǵa bet aldy. Qumbelge jetpes buryn 3 tastan quralǵan, sheteldik týrısterdiń «Úsh aǵaıyn» dep atap ketken bıigine «at shaldyrdy». Al Qumbel shyńynyń ózi 3 bólikten turady. Qatysýshylar 6 ustazdan quralǵan toptar boıynsha bıikke qaraı órlegen bolatyn. Bul jerdegi eń basty ustanatyn jaǵdaı da qaýipsizdik máselesi bolatyn. Barlyǵy da osy máseleni qatty ustandy.
Tal-terek, shyrsha men qaraǵaı jamylǵan ormandy taýmen alǵa qaraı órlep kelemiz. Kenet taý jalańashtana bastady. Shamamen 2900 metr bıiktikte taýly orman aıaqtalady eken. Endi, kerisinshe, munda ormandy jerde kezdespeıtin floranyń san túri ósetindigi baıqaldy bizge. Bıikke qumar, kóp adamnyń qoly jete bermeıtin, keıbir ańyzdarǵa súıensek, taý perileri kúzetip, qorǵaıtyn taý gúli – edelveıs (eńlikgúl) osyndaǵy bıik jartastarda ósipti. Jartastardy jaryp-kesken taý sýy da kóńilge erekshe kúı syılaıdy. Taýdyń bul bóligi bizdi keremetterimen tamsandyrmaı qoımady. Alyp muzdyq basqan shyńdar, úlken-úlken granıt tastar, tómende qalǵan órkesh-órkesh taý jotalary, munartqan Almaty qalasy – bári-bári alaqandaǵydaı kórinedi.
Kelesi qadam basqanymyzda taýdyń salqyn samaly soǵyp, bıikke qaraı bettegen bizdi birazǵa deıin synap baqty. Tańnan beri taýǵa kóterilip kele jatqan bizder saǵat kúndizgi 2-den 25 mınót ketkende «Qumbel» shyńyn asa tabandylyqpen baǵyndyrdyq.
«Munda ózińdi bir erekshe sezinedi ekensiń. Negizi, taýdyń bir ereksheligi bar. Munda otteginiń jetispeýshiligi anyq baıqaldy. Ári aǵzaǵa aýyrtpashylyq túsiredi. Tipti, temperatýranyń ózi tómendeý. Men úshin ómirde taýdaǵy osy sapar umytylmas estelik bolyp qalary sózsiz», dep shyńǵa shyqqandaǵy oı-sezimin, kóńil-kúıin bildirdi geografııa fakýltetiniń 1-kýrs stýdenti Ásel Ábiljanova.
Sonymen, biz 23 qyrkúıekte «Qumbel» shyńyn jastyqtyń jalynymen baǵyndyrdyq dep aıtýymyzǵa bolady.
Dosjan BALABEKULY,
Ál-Farabı atyndaǵy
QazUÝ-diń jýrnalıstıka fakýltetiniń 2-kýrs stýdenti.
ALMATY.
