Bizdiń búgingi keıipkerimiz – Saǵymbaev Maǵjan Talapuly. Bıyl ǵana orda buzar 30 jasqa tolǵan aıtýly azamat Almatyda týyp-ósip, Alataý baýraıyndaǵy ásem shaharda daryndy balalarǵa arnalǵan Qazaq-túrik lıseıi men «Turan» ýnıversıtetinde bilim nárine sýsyndady. Oqý ozaty boldy, qoǵamdyq jumystarǵa aralasty, sporttyq jáne mádenı sharalarǵa belsendi túrde qatysty. Keıinnen Avstrııaǵa attanyp, talaı jyldyq tarıhy bar Zalsbýrg qalasyndaǵy irgeli ınstıtýtta týrızm mamandyǵy boıynsha bilimin jalǵastyrdy.
Maǵjan bala kezinnen ata-ata anasymen birge Qazaqstannyń ár qıyryn aralap, keń baıtaq Otanmyzdyń eń kórikti jerlerin armansyz sharlaǵan eken. Irgedegi Jetisý óńirin aıtpaǵanda, Shyǵys pen Ońtústik aımaqtarǵa da ara-tura at basyn buryp turdy. Saǵymbaevtar otbasy eki ret Alataýdyń arǵy betindegi Ystyqkólge jaıaý baryp qaıtty. Qara teńizdiń boıyndaǵy Gelendjık shatqalynda boldy. 2013 jyly О́zbekstan, Reseı, Grýzııa, Armenııa, Ýkraına jáne Moldova elderine baryp qaıtty. Osyndaı mándi de, mańyzdy saparlardan keremet ásermen qaıtqan bala keleshekte jıhanger bolýdy armandady.
Ýaqyt oza armanshyl jas óren óz josparlaryn birte-birte júzege asyra bastady. Qazirgi kezde Maǵjan «Jer sharynda barmaǵan jerim, baspaǵan taýym kemde-kem» dep esh qymsynbaı aıta alady. Rasynda da, bul jigit 30 jasyna deıin erlik dep aıtýǵa turatyndaı talaı is tyndyrdy. Máselen, onyń esimi velosıpedpen jer jahandy jalǵyz ózi sharlaǵan tuńǵysh qazaqstandyq jıhanger retinde el esinde qaldy. Atap aıtsaq, 2014 jyldyń 1 mamyrynda bastalǵan «Bike The Earth» jobasy aıasyndaǵy aıtýly sapar 2015 jyldyń 14 mamyrynda óz máresine jetti. 380 kún ishinde 22 memleketti sharlaǵan Maǵjan Talapuly 28 784 shaqyrymdy artqa tastady. Sol aralyqta qandasymyz Qazaqstan, О́zbekstan, Túrkimenstan, Iran, Ázirbaıjan, Grýzııa, Túrkııa, Bolgarııa, Serbııa, Vengrııa, Avstrııa, Germanııa, Shveısarııa, Fransııa, Ispanııa, Kolýmbııa, Ekvador, Avstralııa, Taıland, Kambodja, Laos jáne Qytaı syndy memleketterdiń aýmaǵymen ótti.
Ár sapardyń qyzyǵy da, shyjyǵy da bolady, – dep bastady óz áńgimesin Maǵjan. – Keremeti de bar, kúrsindiretin jaıttar da az emes. Birde Túrkimenstannyń Qaraqum shólindegi +46 gradýstyq aptap ystyqta sýsyz qaldym. Qaıta-qaıta esimnen tanyp, qumǵa qulaı berdim. Abyroı bolǵanda janymnan ótip bara jatqan KamAZ kóliginiń júrgizýshisi qolyndaǵy qutysyn terezeden laqtyrdy. Sodan aman qaldym. Ispanııanyń Barselona qalasynda bázbireýler velosıpedimdi urlap ketkende, osymen saparym aıaqtalǵan shyǵar dep qatty kúızeliske tústim. Alaıda meniń ǵalamtorda jarııalaǵan janaıqaıymdy estigen jurt bas-aıaǵy eki-úsh kúnniń ishinde jańa kólikke aqsha jınap berdi. Antraktıada da qolym men betimdi úsitip aldym. Qytaıda ıtke talandym, Kolýmbııada qabyrǵamdy syndyrdym, О́zbekstan men Grýzııada jol toryǵan qaraqshylardan ázer qashyp qutyldym... Osyndaı da keleńsizdikter men qıyndyqtar da boldy. Biraq eshbir kedergilerge qaramastan alǵan betimnen qaıtpaı, árkez ditttegen maqsatyma qol jetkize aldym.
Bir jyldan asa ýaqytqa sozylǵan aıtýly sapar barysynda Maǵjan Saǵymbaev tek Ispanııa men Kolýmbııa, Ekvador men Avstralııa jáne Avstralııa men Taılandqa deıingi aralyqta muhıttan ótý úshin ǵana ushaqqa mindi. Táýligine ol 100-den 200-ge deıin shaqyrymdy júrip otyrdy. Bári de aýa raıynyń qolaılyǵyna baılanysty. Kúndiz velosıpedti tizgindese, túnde demaldy. Kóp jaǵdaıda óziniń týrıstik shatyrynda uıyqtasa, keıbir kezderi arzan meımanhanalar men hostelderde nemese qonaqjaılyq tanytqan jergilikti turǵyndardyń úıinde qondy.
Ár halyqtyń mádenıeti men mentalıteti ártúrli. Kóshpendiler men túrki halyqtary qonaqjaı keledi. Alystan meıman kelse olar kóńilin tabýǵa tyrysyp, asty-ústine túsedi. Eýropalyqtar men ózge qurlyqtardyń ókilderi ondaı emes. Birden elpildeı ketýleri ekitalaı. Desek te úırenýge turarlyqtaı olardyń da boıynda jaqsy ári jaǵymdy qasıetteri kóp, – dep jalǵastyrdy óz áńgimesin keıipkerimiz.
2016 jyldyń 19 aqpanynda Maǵjan Saǵymbaev Qazaqstannyń maqtanyshy, álemge áıgili dańqty alpınıst Maqsut Jumaevpen birge Ońtústik Amerıka qurlyǵyndaǵy eń bıik shyń – Akonkagýany (6 962 metr) baǵyndyrdy. 18 shildede Eýropanyń ushar bıigi – Elbrýsqa (5 642 metr) shyqty. 16 jeltoqsanda óziniń áriptesi, jas alpınıst Ilııas Ǵalymbekovpen birge máńgilik muz basqan Antraktıdanyń eń joǵarǵy núktesi – Vınsonnyń (4 892) tóbesine tý tikti. Kóz arbaǵan bıikke tabandary tıgen bette baılanysqa shyqqan qos qandasymyz barsha Qazaqstan halqyn Táýelsizdiktiń 25 jyldyq mereıtoıymen shyn júrekten quttyqtap, jyly lebizderin bildirdi.
Al sol jyldyń 31 jeltoqsanynda quramynda Maǵjan Saǵymbaevtaı serke sportshysy bar Qazaq geografııalyq qoǵamy janynan qurylǵan shańǵyshylar ekspedısııasy Antraktıdanyń polıarlyq platosynda ornalasqan Ońtústik polıýske aman-esen jetti. 11 kúni aralyǵynda olar 217 shaqyrymdy júrip ótti.
«Jol azabyn tartqan biler» demekshi, osyndaı saparalar barysynda meniń kóp nársege degen kózqarasym ózgerdi. Kóp nársege kózim jetti. Talaı damyǵan, dáýleti tasyǵan, ósip-órkendegen elderdi kórdim. Olardyń ekonomıkalyq áleýeti de, halqynyń turmys deńgeıi de óte joǵary. Biraq bárbir kindik qanyń tamǵan jerdiń jóni bólek eken. Arada bir-eki apta ótpeı jatyp Atamekenińdi ańsap, Atajurtyńdy saǵynasyń. Jalpy qaı jerge barsam da, men Otanymdy dáripteýden jalyqqan emespin. Shyny kerek, áli de Qazaqstandy kóbi bile bermeıdi. Alys saparlarǵa shyqqanda soǵan kózim anyq jetti. Sol olqylyqtyń ornyn toltyrý bizdiń barlyǵymyzdyń da mindetimiz. Saıasatkerler men sportshylar ǵana emes, saıahatshylar da osyny qaperlerine myqtap sińirýi kerek. Jeke óz basym jol boıynda júzdesken árbir adammen jerimizdiń keńdigi men baılyǵy, tamsandyrar sulý tabıǵaty men zańǵar taýlary, keremet kólderi men asaý ózenderi, halqymnyń salty men dástúri, keńpeıildigi men qonaqjaılyǵy, daralyǵy men darhandyǵy jáne de Qazaqstannyń túrli sala boıynsha búgingi tańda qol jetkizip otyrǵan jetistigi jaıynda keńinen áńgimeleýge tyrystym, – deıdi Maǵjan Talapuly.
Ǵalym SÚLEIMEN,
«Egemen Qazaqstan»
ALMATY
