Jánibektiń jańa júregi…
Beısenbi, 30 tamyz 2012 6:58
О́mirdiń qymbat ekenin ajal aldyndaǵy naýqas meńdegen adamnan artyq sezinetinder kemde-kem shyǵar? Demek, dertinen qulan-taza aıyǵyp, jaryq sáýleni kórýge, taǵy da aýa jutýǵa múmkindik alǵandardyń qýanyshynda shek bolmaýy túsinikti. Jýyrda ǵana tuńǵysh ret donor júregin ıemdengen Jánibek Ospanovty júzbe-júz kórgende osyndaı oıǵa keldik.
Beısenbi, 30 tamyz 2012 6:58
О́mirdiń qymbat ekenin ajal aldyndaǵy naýqas meńdegen adamnan artyq sezinetinder kemde-kem shyǵar? Demek, dertinen qulan-taza aıyǵyp, jaryq sáýleni kórýge, taǵy da aýa jutýǵa múmkindik alǵandardyń qýanyshynda shek bolmaýy túsinikti. Jýyrda ǵana tuńǵysh ret donor júregin ıemdengen Jánibek Ospanovty júzbe-júz kórgende osyndaı oıǵa keldik.
Esterińizde bolsa, elimizde tuńǵysh ret júrekke transplantasııa jasalǵany týraly gazet betine súıinshileı jazǵanbyz. Tamyzdyń segizi kúni elordadaǵy Kardıohırýrgııa ulttyq ǵylymı ortalyǵynda qanshama jyldan beri sozylmaly júrek jetispeýshiligimen aýyryp kelgen, aýrýdyń sońǵy satysyna jetip, taǵdyry qyl ústinde turǵan qostanaılyq azamat Jánibek Ospanovtyń júregi bilikti kardıohırýrgterdiń kómegimen aýystyrylǵan edi. Oǵan donor bolǵan 43 jastaǵy azamatshanyń mıyna qan quıylyp qaıtys bolǵanyn da sonda baıandaǵanbyz. Al sol kezde osy adammen, oǵan qosa donor áıeldiń ulymen kezdesemiz degen oı múlde basymyzǵa kelmegen.
Jánibek Ospanov pen Igor Vorotnıkovtyń (donor áıeldiń uly) jýrnalıstermen kezdesýi Ulttyq medısınalyq holdıng tarapynan uıymdastyryldy. Áli de bolsa stasıonarda em alyp jatqan Jánibektiń tomaǵa-tuıyqtyǵy, ómirge qaıta kelgendeı bolǵan áserlerimen bólisýge tartynshaqtaǵany antalap otyrǵan bizderge bir jaǵynan jaǵymdy áser berdi. Qansha jerden aqparat ǵasyry dep aptyqqanymyzben, adamnyń sol mezettegi sezim-kúıin, ishki dúnıesiniń syr-qyryn eshqandaı da aqparat jetkize almaıtyny shyndyq. Sol kúni jubaıy bosanyp, ekinshi balanyń ákesi atanyp otyrǵan azamat mamandarǵa, ásirese, anasynyń júregin aýystyryp salýǵa ruqsat bergen Igorge degen alǵys sezimin sypaıy bildirip, qalǵan ýaqytta ózgelerdi tyńdaýmen otyrdy. Sondaı-aq, kezdesýge kelgen Igordiń de áńgimesi anasynyń tóńireginde órbip, endigi jerde Jánibekpen aralasatyn bolarmyz, múmkin týystyǵymyz artar degenge saıdy.
Osy jıynǵa qatysqan úshinshi bir keıipker – Evgenıı Kýrs. Oǵan Igordiń anasynyń baýyry transplanttalypty. Jenıa da óz kezeginde tıisti adamdarǵa alǵysyn bildirip, janyna batqan aýrýynan qutylǵanyn áńgimelep jatty.
Endi biz osy kezdesýden ne túıdik degenge keleıik. Iá, qazir mamandarymyz álemdegi medısınalyq jańalyqtardy shama-sharqynsha ıgerip, óz elimizge engizýge talpynys jasap jatyr. Sonyń biregeıi – transplantasııa deıtin bolsaq, sońǵy eki-úsh jyl kóleminde buǵan ázirliktiń myqtap qolǵa alynǵany belgili. Qoǵamda túrli pikirler týdyryp, depýtattardyń uzaq talqysynan ótip baryp, aqyry 2009 jyly tıisti zańǵa Transplantasııa týraly arnaıy norma engizildi. Onda qaıtys bolǵan adamnyń aǵzasy onyń óler aldynda jazyp ketken kelisimimen mıy qyzmetin tolyq toqtatqannan keıin alynady. Al aıaq astynan qaıtys bolǵan adamdardiki ózgelerdi emdeý jumysyna jaqyn-juraǵattarynyń ruqsatymen ǵana paıdalanylady. Sonyń negizinde qazirgi tańda baýyrdy, búırekti aýystyryp salý mysaldary biren-saran bolsa da kezdesip jatyr. Biraq júrek pen baýyrǵa qaraǵanda, búırekti aýystyryp salýdyń ózindik jeńildikteri bar. Búırekti tiri adamnan alady. Eki búıreginiń birin óziniń baýyryna ne týysyna bergen adamdar ózderi de tolyqqandy ómir súre beredi. Al, júrek pen baýyrdy mindetti túrde máıitten alý qajet. Onda da alǵashqysyn 3-4 saǵat ishinde, ekinshisin 6-8 saǵat ishinde óńdeýden ótkizip, kelesi adamǵa qondyryp úlgerý kerek.
Qazirgi tańda bizdiń elimizde osy aǵzalardy qajet etip otyrǵan, basqasha aıtqanda ómiri tikeleı osy aǵzalarǵa táýeldi 5 myńǵa jýyq adam bar ekenin bilemiz. Bes myń adamnyń artynda ata-ana, bala-shaǵa, týǵan-týys, jaqyn-juraǵatyn qosqanda qanshama myńǵa jýyq úmit pen kúdiktiń kózi jyltyrap turǵany taǵy ras. О́ıtkeni, shetelderde transplantasııa jasatý óte qymbat. Bilýimizshe, búırek – 30-35 myń dollar, baýyr – 250-280 myń dollar, júrek – 300 myń dollar shamasynda. Oǵan qarapaıym pendeniń qoly jetpeıdi. Al óz elimizde bul tegin jasalady. Biraq eń qıyny – donor máselesi. О́lgennen keıin eshkim óziniń ne jaqyn týysynyń aǵzalaryn basqa bireýge bergisi kelmeıdi. Pasıentter men donordyń uly qatysqan kezdesýdi júrgizgen «Kardıohırýrgııa ulttyq ǵylymı ortalyǵy» AQ basqarma tóraǵasynyń orynbasary Mahabbat Bekbosynova osy donor máselesiniń eldegi ortalyqtarda transplantasııa jasaýdy ary qaraı damytyp áketýge qolbaılaý bolyp otyrǵanyn jetkizdi. Áıtpese, Astana men Almatydaǵy irgeli medısınalyq ortalyqtardy aıtpaı, tek Kardıohırýrgııa ulttyq ǵylymı ortalyǵynyń áleýetiniń ózi bul otalardy júzege asyrýǵa múmkindik beredi eken.
Árıne, damyǵan shetelderde olaı-bulaı degenimizben, bizdiń halyqtyń mentalıteti bólek. О́mirge degen kózqarasy, salt-sanasy basqa. Ári ózge elderdiń tirshiliginiń tinine aınalyp ketken biraz dúnıeler bizge kesheýildep jetip jatqany úshin, oǵan bastapqyda tosyrqaı qaraıtynymyz da ras.
Mine, Jánibekten bastalǵan áńgimemizdiń osy jerden tuıyqtalǵanyn ishińiz sezetin bolar, oqyrman? Qolyńnan kelip tursa nemese sol nárse tek saǵan ǵana baılanysty jaǵdaıda ózgeniń ómirin qutqarý, sol arqyly bir názik sáýle – jaryq kúnniń qadirin arttyrý – siz ben bizdiń ar-ımanymyzǵa, adamgershiligimizge úlken jaýapkershilik júktep, oıymyzǵa qozǵaý salady eken.
Aıgúl SEIILOVA,
«Egemen Qazaqstan».
